ბრინჯაო (მეტალი)
ბრინჯაო — ლინჯიშ მიშნანდღულეფი შხვადოშხვა ქიმიურ ელემენტეფწკჷმა, უთარაშო ლითონწკჷმა: კალა (კალამი ბრინჯაო), ალუმინი (ალუმინამი ბრინჯაო), ბერილიუმი (ბერილიუმამი ბრინჯაო) დო შხვა. ბრინჯაოს ვა უძახჷნა ხვალე ლინჯიში დო თუთიაშ (თითმერი), თაშნეშე ლინჯიში დო ნიკელიშ მიშნანდღულაფეფს (ლინჯამი მიშნანდღულაფეფი). უჯვეშაშიე კალამი ბრინჯაო. თიში ხაზირაფა დო გჷმორნაფა ადამიერს დიო ხოლო ჯვშ. წ. 3000 წანას უჩქჷდ (ბრინჯაოშ ფარანი). შქა დო გვიან ბრინჯაოშ ფარანს ლინჯის შხვადოშხვა მუდანობათ გეუძინანდეს ჭუკი-შანქარს, სტიბიუმს, ტყვიას, თუთიას, მარა არძაშე გოფაჩილი იშენით კალამ ბრინჯაო რდჷ.
ვარაუდენა, ნამუდა საქორთუოს ბრინჯაოშ ხაზირაფა დო გჷმორინაფა ჯვშ. წ. მეხოლაფირო 2000 წანას დუჭყაფჷნა. მაართათ ჭუკი-შანქარამი ბრინჯაო მუხაზირაფუნა, უკული თიშო სტიბიუმი გეუძინჷნა. მიშანდღულაფირს ჭუკი-შანქარიშ მუდანობას კოროცხჷნდეს ბრინჯაოშ დანიშნულებაშ მეჯინათ, მაგ., ნაჭკადა ანჯარიშ ოხაზირაფალ ბრინჯაო იკათუანდჷ 0,5-7% ჭუკი-შანქარს, სამკაულეფშო გინოდვალირი - 7-22%-ის. კალამი დო შხვა ბრინჯაოშ მეტალურგია საქორთუოს გევითარუ ჯვშ. წ. II ანთასწანურაშ ოთებუსი დო I ანთასწანურაშ დაჭყაფუს.
კალამი ბრინჯაო კალას 14-18 %-ის (მინშა უმოსისჷთ) იკათუანდჷ. თენერ რთული აკოდგინალუაშ მიშნანდღულეფშე ნივთეფს ჭკადუათი დო გითობუნათ ახაზირენდეს. კალამი ბრინჯაოშ ფარსაკი ობუნური თვისებეფიშ გურშენ ფართას ირინუანდეს ოლჷმარი დო ომეურნე ანჯარიშ (შუფეფი, მაღულარეფი, ყამეფი, არგუნეფი), მონეტეფიშ, ხანტური ნოღოლამუეფიშ დო სამკაულიეფიშ ოხაზირაფალო. შქა ოშწანურეფს ბრინჯაოშე ოხვამეშშ ზარეფს გითაბუნდეს. თენერ ბრინჯაო 20%-შახ კალას იკათუანდჷ. XIX ოშწანურაშე დიჭყეს ბრინჯაოშ გჷმორინაფა მანქანაკიდუას (საკისრეფიშ მილისეფიშ, კიბირაკეფიშ, არმატურაში დო შხვეფიშ ოხაზირაფალო). თე დარგიშო გჷშაკერძაფილ შანულობა უღუ ბრინჯაოშ ანტიფრიქციულ (ანტიფრიქციული მოღეეფი) დო ანტიკოროზიულ თვისებეფს. ქიმინელიე შხვადოშხვა მარკაშ ომანქანე ბრინჯაო, ნამუთ იკათუანს კალას (10-15%-შახ), თუთიას (5-10%) დო მორჩილი მუდანობათ ტყვიას დო ფოსფორს. XX ოშწანურას კალაშ დეფიციტურობაშენ ქჷდიჭყჷ ბრინჯაოშ ომათირეშ ხაზირაფაქ. მაგ., ქიმინელიე ალუმინამი ბრინჯაო, ნამუთ ფარსაკი თვისებეფიშიე. თინა იკათუანს ალუმინს (5-12%), მორჩილი მუდანობათ კინას, მანგანუმს დო ნიკელს. ჯგირი თვისებებით გჷშმეგორუ ბერილიუმამ ბრინჯაოთ (დამუშებულიე 20-30-ამ წანეფს). მიშნანდღულეფი, ნამუთ 2% ბერილიუმს იკათუანს, მინი ფულანდიშე უმოსი ბერჯეკი რე. მაღალი სიბერკეჯეშიე კადმიუმამი ბრინჯაოთ. კადმიუმი უშანულეთ ურკენს თიშ ელექტრომუკმაშქუმალობაშ უნარს. თეშენ თე მიშნანდღულეფუს ირინუანა ტელეგრაფიშ, ტელეფონიშ დო ტროლეიბუსიშ ოკონტაქტე მავთულეფიშ ოხაზირაფალო. ფარსაკი თვისებეფიშიე თაშნეშე სილიციუმამი ბრინჯაო, ნამუთ მაღალი პლასტიკურობაშ გეშა ლექინას იმუშებაფუაფჷ წნევათ. ბრინჯაოშ თეხანური მანქანაკიდუას, ოავიაციე დო ორაკეტე ტექნიკას შანულამი აბანი უკინებჷ.
ბრინჯაოშ ფარსაკი გითობუნური თვისებეფიშ გეშა ნამთინე მოდელიშ უსალუქაშ დეტალეფიშ რეპროდუქცირაფა. ბრინჯაო სკინჩალიე, ოქსილირაფაშ გეშა მითმიძნანც გიმარენჯი ფერს (ორთაშობური პატინას), ლექინიე თიში ქიმიური ტონირაფა (პატინირაფა), მოორქოვაფა, მოჭკადუა დო გრავირაფა, მუთ ნაღოლემუეფიშ ფერიშ დო გომიარეფერუნაფაშ მეშქაშალას ირზენს. ბრინჯაო ფართას ირინუაფჷ ომონეტე საქვარუას.
[რედაქტირაფა] ლიტერატურა
- აბესაძე ც., ლითონიშ ხაზირაფა ამიერკავკაციას ჯვშ. წ. III ანთასწანურას, ქთ., 1969;
- ლინჯი-ბრინჯაოშ მეტალურგიაშ ისტორიაშო საქორთუოს, ქთ., 1958;
- Тавадзе Ф. И., Сакварелидзе Т. Н., Бронзы древней Грузии, Тб., 1959;
- თავაძე ფ., ქსე, ტ. 2, გვ. 523, თბ., 1977
