გოართოიანაფილი ომაფე
დიდი ბრიტანეთიშ დო ოორუე ირლანდიაშ გოართოიანაფილი ომაფე (ვარა გოართოიანაფილი ომაფე, დიდი ბრიტანეთი) — სახენწჷფო ბჟადალ ევროპას, ბრიტანეთიშ კოკეფს. თის ართი ოსქირონე მეძობელი ჸუნს — ირლანდია. ოსქირონე თანჯეფიშ გალე, დიდი ბრიტანეთის მუკე-მუკე გოურე ატლანტიშ ოკიანე, ოორუეშ ზუღა, ლა-მანშიშ საროტი დო ირლანდიური ზუღა. ქიანა საფრანგეთის მიარცხუაფუ ევროტუნელით.
დინორე |
[რედაქტირაფა] ჯოხოდვალა
- ოფიციალური: მარგალურო — დიდი ბრიტანეთიშ დო ოორუე ირლანდიაშ გოართოიანაფილი ომაფე; ინგლისურო - UK; United Kingdom; United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland.
- ეტიმოლოგია — დიდი ბრიტანეთი (Great Britain) კოკეფს ჯოხო. ჯოხო ბრიტეფიშ თურეფშე მოურს. ეთნონიმიშ შანულობა რე „დოხანტილი“, მუთ კოკეფიშ უჯვეშაში მახორუეფიშ ასაგასაშ მოხანტუაშ (ტატუირაფაშ) ტრადიციას ოკო მითმიარცხუაფუდას. თაშნეშე შელებუანი რე ჯოხოქ ეინწყას კელტური ოსურღორონთიშ — ბრიგიდაშ ჯოხოშ მეჯინათ.
- ქიანაშ კოდი — GB.
[რედაქტირაფა] გეოგრაფია დო ორთა
გოართოიანაფილი ომაფე იდვალუაფუ ბჟადალ ევროპას, ბრიტანეთიშ კოკეფს. თის ართი ოსქირონე მეძობელი ჸუნს - ირლანდია. XX ოშწანურაშ მაჟირა გვერდის შანულამი თირაფეფი იწისუ გეოპოლიტიკური დვალაფაქ. რელიეფი ოორუეთ დო ბჟადალუშე გვალონა რე. ევროკავშირიშ მასშტაბით ომაფე ენერგეტიკული რესურსეფით უდიდარაში ქიანა რე. გიშმეგორუ წყარხვეიანი ჰიდროგრაფიული რშვილი, კლიმატი უმოსო იდარჯაკუ ატლანტიშ ოკიანეშ გოლინათ. ბჟადალუ რაიონეფი სილამიეთ გიშმეგორუ. უდიდაში თოჸუჯი ერზიებუ ორთაშ თხილუას. მოქმენდენს 15 ნაციონალური პარკი. ბენ-ნევისი 1343 მ. სიმაღალათ ომაფეშ უმაღალაში კონკა რე.
გოართოიანაფილი ომაფეშ ფართობი მეხოლ. 245,000 კვ. კმ-ი. თინა იდვალუაფუ ოორუე ატლანტიკურ ოკიანეშ დო ოორუეშ ზუღაშ შქას დო გჷშართილიე საფრანგეთიშე ლა-მანშიშ საროტით.
- ფართობი — 244.013 კვ.კმ. თანჯეფი: ედომშამი — 8.257 კმ; ინგლისი დო უელსი — 3.880 კმ; შოტლანდია — 4.023 კმ; ოორუე ირლანდია — 354 კმ. გეოგრაფიული რაიონეფი — შოტლანდიაშ დო ანტრიმიშ ზუკეფი, ტობეფიშ რაიონი, ლეინიშ დო გოუერიშ ჩქონეფი.
- ორთა: გვალონაშ სისტემეფი — ბრეკონ-ბიკონსი, კამბრიაშ გვალეფი, გრამპიანი, პენინეფი. უმაღალაში კონკა — ბენ-ნევისი 1.343 მ; გვალა. წყარმალუეფი (კმ) — ბანი, დიი, ერნი, სევერნი, თემზა 338; უდ. ტობა (კვ.კმ) — ლოხ-ნესი 396; თარი კოკეფი (კვ.კმ) — დიდი ბრიტანეთი 229.885, ირლანდია 14.120 (გვალო 84.420), ჰებრიდიშ კოკეფი 7.283, შეტლანდიშ კოკეფი 1.433, ორკნიშ კოკეფი 976; კლიმატი — ოკიანური, ზომიერი.
- ორთაშ რესურსეფი — ქუანოშქერი, ნავთობი, ორთაშობური აირი, კალა, კირქუა, რკინაშ მადენი, ჯიმუ̂, ჭუბერი, ცარცი, თაბაშირი, ოფუტურ-სამეურნეო დიხეფი.
[რედაქტირაფა] სახენწჷფო ნწყილობა
- სიმბოლოეფი: ჰიმნი — God Save the King (Queen); ომაფე დევიზი - Dieu et mon droit.
- პოლიტიკური სისტემა — უნიტარული სახენწჷფო, ოპარლამენტე მონარქია.
- სახენწჷფოშ მანჯღვერი — ბრიტანეთის მაფენა უინძორეფიშ დინასტიაშ წჷმჷმარინაფალეფი. მა-20 ოშწანურაშ მონარქეფი: ედუარდ VII (1901-10), ჯორჯ V (1910-36), ედუარდ VIII (1936), ჯორჯ V (1936-52), დიაფალი ელისაბედ II (ELIZABETH II, რანწკით მა- 40 ბრიტანალი მონარქი, ხვისტას რე 1952 წანაშე).
- თარობაშ მანჯღვერი — პრემიერ-მინისტრი დეივიდ კამერონი (2010).
- კანონდუმადვალუ ორგანო — ჟირპალატამი პარლამენტი: ლორდეფიშ პალატა (738 მაკათური) დო თემეფიშ პალატა (646 მაკათური).
- პარტიეფი — კონსერვატიული პარტია (ლიდერი დ. კამერონი, დორცხუაფილი მა-17 ოშწანურაშ ეკონიას), ლეიბორისტული პარტია, ლიდერი გორდონ ბრაუნი, . 1890, ლიბერალ-დემოკრატიული პარტია (ლიდერი ნიკ კლეგი). თარობას ხემანჯღვერენს პრემიერ-მინისტრი, 2010 წანაშე, დეივიდ კამერონი.
[რედაქტირაფა] ადმინისტრაციული გორთუალა
გოართოიანაფილი ომაფე რე ინგლისიშ, შოტლანდიაშ, უელსიშ დო ოორუე ირლანდიაშ პოლიტიკური გოართამაფა. ომაფე გურგინიშ თუდო რინელი ტერიტორიეფიე: გერნსი, ჯერსი დო მენი, ნამუეფსჷთ გჷშაკერძაფილი სტატუსი უღუნა.
- ღვალეფი. დიდ ბრიტანეთის ორხველჷ თაშნეშე მუდგაზმარენი მორჩილი ღვალა: ანგილია; ბერმუდიშ კოკეფი; ბრიტანეთიშ ვირჯინიშ კოკეფი; კაიმანიშ კოკეფი; ფოლკლენდიშ კოკეფი; გიბრალტარი; მონსერატი; პიტკერნიშ კოკეფი; წიმინდე ელენე, ამაღალება დო ტრისტანი-და-კუნია; ოჩხანე გეორგია დო ოჩხანე სენდვიჩიშ კოკეფი; ბრიტანეთიშ ინდოეთიშ ოკიანეშ ტერიტორია; ტერქსიშ დო კაიკოსიშ კოკეფი.
[რედაქტირაფა] დემოგრაფია
61,1 მილიონამი მახორობათ (2009 წანაშ ეჭარუათ), ომაფე მასუმა ქიანა რე ევროკავშირს. გური მონძეეფი რენა ინგლისარეფი (81,5%), შოტლანდიარეფი (9,6%), ირლანდიარეფი (2,4%), უელსარეფი (1,9%) და ოორუე ირლანდიალეფი (1,8%). თაქ ოხორანს თაშნეშე 4 მლნ-შა მეტი ურრცხოალი, ნამუეფქჷთ უმოსო გიმორთეს წორომაჸალობაშ ქიანეფშე. გოართამაფილი ომაფე ურბანიზაციაშ ომაგალითე ქიანა რე. მახორობაშ 91% ოხორანს ქნოღას. ქიანას ანდაფერი რელიგიური მახორუეფი რენა.
- ნინეფი — ინგლისური, უელსური (უელსიშ მახორობაშ 25%), შოტლანდიური (მეხოლ. 60,000 შოტლანდიას).
- რელიგია — ანგლიკანიზმი, კათოლიციზმი, პრესვიტერიანიზმი.
- ნოღეფი (ათ.) — ლონდონი (7.418, აგლომ. — 11.219), გლაზგო (1.099, აგლომ. — 1.361), ბირმინგემი (972, აგლომ. — 3.193), მანჩესტერი (390), ლივერპული (462), ედინბურგი (460, აგლომ. — 664), შეფილდი (418, აგლომ. — 1.102), ლიდსი (417, აგლომ. — 1.493), ბრისტოლი (406, აგლომ. — 614).
[რედაქტირაფა] ეკონომიკა
გოართოიანაფილი ომაფეშ ეკონომიკა გერცხილი რე ლიბერალიზმიშ, ობაზარე ეკონომიკაშ დო დაბალი გინაგაფურეფიშ პრინციპეფს. თინა იკოროცხუ ანგლოსაქსური კაპიტალიზმიშ თ.გ (თაშნე გედვალირ) კინოხონო. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ბრიტანეთიშ მახორობა საგებიოშ მახორობაშ 1%-ს აკმადგინანს, გოართამაფილი ომაფე მანთხა აბანს რე საგებიოს ვაჭრუაშ ჸურე, ოდო თიში ედომშამი დინოხოლენი პროდუქტი საგებიოს სიდიდათ მაამშვა დო ევროპას მასუმა რე გერმანიაშ დო საფრანგეთიშ უკული.[1]
ეკონომიკაშ უდიდაში დარგი რე მოინალეობაშ სფერო, სოდეთ გჷშაკერძაფილი როლს ლაჸაფენს საბანკო-საფინანსო ბიზნესი დო ტურიზმი. ენერგეტიკული შელებუანობეფით უძალიერაშიე ევროკავშირს. ქიანა მანქანაშკიდანჯუაშ ოდაბადე რე. ორეწალი ოწარმონეფი ულტრამოდერნული ტექნიკათ რე აკოანჯარელი. "ხანდაშ ხვეიანობა [2] ართ-ართი უმაღალაშიე თელქიანას. გიშმეგორუ ქიმიური, ფარმაცევტული და ბიოტექნიკური ინდუსტრია. უშანულამაში რე თაშნეშე ელექტრონიკა დო ფურინჯიშკიდანჯუა. აგრობიზნესი ართი-ართი არძაშე უმოს მაღალპროდუქტიულიე საგებიოს.
- ა.ნ.პ.[3] სტრუქტურა (%) — ოფუტეშ მეურნობა — 2, რეწუა — 26, მოინალეობა — 72;
- ვალუტა — ინგლისური ფუნტი სტერლინგი.
- უდიდაში კომპანიეფი — როიალ დატჩ-შელი, ბრიტიშ პეტროლეუმი, იუნილევერი.
- უდიდაში ბანკეფი — ეიჩ-ეს-ბი-სი ჰოლდინგზი, ბარკლეიზ ბანკი, ნეშენალ უესტმინსტერ ბანკი, ჰალიფაქსი, ლოიდს გრუფი.
[რედაქტირაფა] ტურიზმი
ანდაფერი ლანდშაფტი, ისტორიულ-არქიტექტურული ქილინჯეფი დო ულტრამოდერნული ოკომუნიკაციე საშუალებეფიშ გეშა, ბრიტანეთი საგებიოშ ართ-ართი უშხუაში ტურისტული რეგიონი რე. ირწანურო თაქ 28-30 მილიონი ტურისტი გიმურს. უდიდაშ ტურისტული შქაგურონეფი: ლონდონი, სტრატფორდი წყარმალუ, ეივონს, უინძირო, ედინბურგი დო თ.უ.
ტურისტეფიშ უდიდაშ ნორთი გიმურს ამერიკაშ აკოშქუმალირი შტატეფშე დო ევროპაშ ქიანეფშე,დო გჷშაკერძაფილო გერმანიაშე, საფრანგეთიშე, ირლანდიაშე დო ნიდერლანდეფიშე. ეკონია წანეფს ტურისტული ინდუსტრიაქ ქიანაშ ეკონომიკაშ ართ-ართი უშხუაშ დარგო გინირთუ̂.
[რედაქტირაფა] ისტორია
XV ოშწანურაშ ეკონიას ძალიერი ცენტრალიზირაფილი სახენწჷფო. 1707 წანას მეღებულქ იჸუ აქტიქ ინგლისი დო შოტლანდიაშ რსხუშ გეშა, 1801 წანას აკიშქუ ბრიტანეთიქ დო ირლანდიაქ. 1918 წანას ოორუე ირლანდია ინკორპორირებულქ იჸუ გოართამაფილი ომაფეშა. 1931 წანას — დირცხუ ბრიტანეთიშ წორომაჸალობაქ, ნამუთ 54 ქიანას (ჸოფილ დომინიონეფს დო კოლონიეფს) აართიანენს. მაჟირა თელქიანაშ ლიმას უკული დიჭყჷ ბრიტანეთიშ იმპერიაშ ფაჩუაქ.
[რედაქტირაფა] მონძეობა
ბრიტანეთიშ კულტურული ანდაფერობა გოპიჯალაფირი რე მუჭოთ რეგიონალური მუშობუროფეფით, თაშნეშე ბრიტანეთიშ იმპერიაშ მონძეობათ. ბრიტანული ლიტერატურაშ სახეეფი რე ინგლისარი შექსპირი, შოტლანდიარი რობერტ ბერნსი, უელსელი დილან თომასი, ოორუეირლანდიარი შეიმან ჰინი. 60-ამი წანეფშე დოჭყაფილი, „ბითლზიშ“ დო „როლინგ სტოუნზიშ“ პოპულარობაშ გეშა, ბრიტანეთი ახალმორდალური კულტურაშ ავანგარდის რე. მონძეობეფი:
- ლონდონი — ბრიტანეთიშ მუზეუმი, თაუერიშ ჸორში, ომაფე ძვირფასურონა, ვესტმინსტერიშ ოაბატე (ბრიტანელი მონარქეფიშ კორონაციაშ აბანი), პარლამენტიშ დგჷმილი, ბიგ-ბენიშ ჸორში, ბუკინგემიშ დოხორე, მადამ ტუსოშ ჩირიშ ფიგურეფიშ მუზეუმი, ჰაიდ-პარკი;
- დარემიშ ჯიხა დო ოხვამე, მეგალითური კომპლექსი სტოუნჰენჯი (ჯვ. წ. 1500), კენტერბერიაშ ოკათედრე ოხვამე, ჯვეში დო ახალი ედინბურგი, გვინედიშ ჯიხა-სიმანგარა დო ნოღაშ კიდალეფი; შექსპირიშ ჸუდე-მუზეუმი სტრატფორდიშ ოქსფორდიშ დო კემბრიჯიშ უნივერსიტეტეფი;
- ანგლოსაქსური ეპოსი — ბეოვულფი (X ო.).
[რედაქტირაფა] სქოლიო
- ↑ ონაციეფოშქარე ოვალუტე ფონდი
- ↑ ბორჯიშ ართურს წარმონაფილი პროდუქციაშ მუდანობა
- ↑ ართამი ნაციონალური პროდუქტი
