ექვთიმე თაყაიშვილი
ექვთიმე თაყაიშვილი (ჯეგე ექვთიმე ღორონთიშკოჩი, დ. 1863 წანაშ 3 იანარს ,შხვა ვერსიათ 5 ივანობას), ლიხაური, ოზურგეთიშ მაზრა, ღ. 1953 წანაშ 21 ფრევალი, ქართი) - ქორთუ ისტორიკოსი, არქეოლოგი დო ოჯარალუე მოხანდე, საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ აკადემიკოსი, (1946), პროფესორი (1918), ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ართ-ართ დჷმარსხუაფალი.
ექვთიმე თაყაიშვილქ დებად ოფუტე ლიხაურს, ჟინოსქუა სვიმონ თაყაიშვილიშ ფანიას. თე ეკონია რუსონაშ ჯარს ინალენდჷ - თურქეთიშ თანჯაშ მათხილარ ართ-ართ რაზმის ხემანჯღვერენდჷ წყარმაალ ჩოლოქის. ექვთიმეშ ნანა, ნინო, პატჷნ გიტელი ნაკაშიძეშ სქუა რდჷ. ექვთიმეს ჸუნდუ და ლისა დო ჯიმალეფი: ნიკო დო ვარლამი.
სუმი წანერი რდჷნ თეშ, ექვთიმეს ჯაშა ეშულებუ, გაგთონთხაფე დო კუჩხი მეუტახუ. თეშ გეშა ექვთიმე თელ მუშ რინას ბიგათ გილეშ, მარა მუს ჩქარ გილულა ნოჸოროფუე.
მასქერეფქ ექვთიმეშ დაბადებაშ უკული მალას დოღურეს. ჩქჷჩქჷეფს რდჷნდეს დადი, ქრვი მადია, უნჩაში და დო სინჯა, ნამუთ ომბოლი ჩილიშჯიმალეფიშ მეურვეთ ქჷდანიშნეს.
ექვთიმე გურაფულენდჷ ქუთეშიშ კლასიკურ გიმნაზიას. ექვთიმე ხემონჭირელო რდჷ გურაფა ბორჯის. ექვთიმექ გიმნაზია ვარჩხილიშ მენდალშა ათუ 1883 წანას.
გურაფა ექვთიმექ პეტერბურგიშ უნივერსიტეტის გაგინძორ. 1887 წანას პეტერბურგიშ უნივერსიტეტიშ ისტორია-ფილოლოგიაშ ფაკულტეტი გათუ, ლათინურ-ბერძენული ნინეფიშ გინორთათ.
1887 – 1894 წანეფს ექვთიმე თაყაიშვილი ქართიშ ოჟინოსქუალე სკოლას დო კლასიკური გიმნაზიას დირექტორიშ, ალექსი ჭიჭინაძეშ მეპეჯებათ, ლათინურ დო ბერძნულ ნინეფს ოგურუანდჷ. 1888 წანას ჭარუა-კითხირიშ გჷმაფაჩალ ჯარალუაშ მაკათურო გინირთჷ. პარალელურო ხეშნაჭარეფს გჷმაბჟინუანდ გაზეთ ივერიას. ექვთიმე თაყაიშვილს მაართა ომენცარე ბიჯგეფს ნერჩი მოუხაზჷრ ისტორიკოს დიმიტრი ბაქრაძექ, ნამუსჷთ ექვთიმექ შეხვად გიმნაზიას მუშობაშ დოჭყაფაშე ართ წანაშ უკული. მუნეფი ფშხირას გილეშეს საქორთუოშ შხვადოშხვა რეგიონეფშა დო შაყარანდეს ჯვეშ ხეშნაჭარეფს.
1902-1910 წანეფს ექვთიმექ სუმშა იშარ ობჟათე საქორთუოშა. მაართა ექსპედიცია მანწყუ 1902 წანას, არქიტექტორ სიმონ კლდიაშვილწკჷმა დო ფოტოგრაფ ალექსანდრე მამუჩაიშვილწკჷმა ართო. ახალციხეშ დო ახალქალაქიშ ძეგლეფწკჷმა ართო გჷმირკვიეს არტაანიშ დო ოლთისიშ ოლქიშ ძეგლეფ.
1907 წანას ექვთიმე თაყაიშვილქ დარცხუ საქორთუოშ ოისტორიე დო ოეთნოგრაფიე ჯარალუა, ნამუშ ღანკი რდჷ საქორთუოშ ისტორიაშ, მუშ კათაშ რინაშ დო ხელობუაშ ძეგლეფიშ დოგურაფა.
ექვთიმე რდჷ საქორთუოშ ნაციონალურ-დემოკრატიული პარტიაშ ართ-ართ დჷმარცხუაფალი. 1919-1921 წანეფს თინა რდჷ საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ დჷმარცხუაფალი კორობუაშ დუდმახვენჯიშ გამაკოჩი. კაბეტ თია მიშეღ ექვთიმექ ქართიშ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ დორცხუაფაშ ამბეს. უნივერსიტეტიქ 1918 წანაშ 26 იანარს გინწყჷ დო ექვთიმე ართ-ართ მაართა პროფესორი რდჷ.
ბოლშევიკური რუსეთიშ ჭითა არმიაშე საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, 1921 წანაშ 11 მარტის, ექვთიმექ საქორთუოშ მაართა რესპუბლიკაშ ხეშულობაშ შხვა მაკათურეფწკჷმა ართო საქორთუო ქჷდიტუ. დუდშე მუქ ქჷდიხორ პარიზის, უკული ლევილს. კანკალე პერიოდეფს გურაფულენდ ოქსფორდის. თხოზინელ თარობაქ მიდეღ საქორთუოშ განძიშ ისტორიულო გჷშაკერძაფილ ნაწილი. თიშა მიშეშ ქართიშ მუზეუმიშ განძეფი, ზუგდიდიშ დადიანეფიშ დოხორეშ, მარტვილიშ დო გელათიშ მონასტერეფიშ, ქართიშ დო ბორჯომიშ დოხორეეფიშ განძეფი დო შხვა. განძის ომინჯჷდჷ ექვთიმე თაყაიშვილი დო მარსელიშ ბანკის აფუდჷ ჩუალირი. 1945 წანაშ 11 აპრილს ექვთიმექ ქართიშა დირთჷ. 1945 წანაშ 15 აპრილს ექვთიმე თაყაიშვილი საქორთუოშ სსრ განათლებაშ მინისტრიშ ზოჯუათ ქჷდარინეს ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ საქორთუოშ ისტორიაშ კათედრაშ პროფესორო. 1946 წანაშ 28 ქირსეთუთას გჷშასხუნეს საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ აკადემიკოსო. ექვთიმე თაყაიშვილს ჸუნდუ ჩილი, ნინო პოლტარაცკი, დო ოსურსქუა. დიდ მენცარქ 1953 წანაშ 21 ფრევალს, დიდ გაჭირებას დოღურჷ. თიშ დასაფულებას ვაკეშ საფულეს ხვალე 40 კოჩქ აკიშაყარ. ამდღა თინა დასაფულებური რე მთაწმინდაშ პანთეონს. 2002 წანაშ 17 გჷმათუთას საქორთუოშ ეკლესიაქ თინა ჯეგეთ შერაცხჷ. მუშ ეკონია ოხორე აბანს, ვაშლოვანიშ ქუჩაშ 7 ნომერს მუშ მუზეუმ რე გონწყჸჷმილი.
[რედაქტირაფა] წყუ
[რედაქტირაფა] ლიტერატურა
- ელენე კელენჯერიძე-აკადემიკოს ექვთიმე თაყაიშვილის შრომათა ბიბლიოგრაფია. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, თბილისი 1963
- ანდრია აფაქიძე-აკადემიკოსი ექვთიმე თაყაიშვილი. "მეცნიერება", თბილისი 1966
- ელენე კელენჯერიძე აკადემიკოს ექვთიმე თაყაიშვილის არქივი: აღწერილობა. "მეცნიერება", თბილისი1972
- გ. ლომთათიძე: ქართული კულტურის მემატიანე: ექვთიმე თაყაიშვილი. "საბჭოთა საქართველო", თბილისი 1990
- ე. ბუბულაშვილი: ექვთიმე თაყაიშვილის ღვაწლი საქართველოს ეკლესიის წინაშე; "რელიგია". № 10-11-12, თბილისი 2003
