ზუგდიდი

ვიკიპედია ხასჷლაშე
გეგნორთი: ნავიგაცია, გორუა
ნოღა
ზუგდიდი
ზუგიდი
Zugdidi Montage by Gaeser.png
ქიანა საქორთუოშ შილა საქორთუო
რეგიონი სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი
მუნიციპალიტეტი ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი
კოორდ. 42°30′00″ ოორ. გ. 41°51′00″ ელ. გ. / 
მადუდე მერი
ნოღა 1967  წანაშე
ფართობი 16,85 კმ²
მახორობა 69 600 კოჩი (2009)
ერუანული
აკოდგინალუა
99% ქორთუეფი
ბორჯიშ ორტყაფუ UTC+4
ტელ. კოდი +995 415[1]
ოფოსტე ინდექსი 2100[2]

GEO-SZS-ZG.svg

Red pog.svg

ზუგდიდი ორენი სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი

Red pog.png

ზუგდიდი — ნოღა საქორთუოს. სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ რეგიონიშ დო ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. დორსხუაფილი რე ოდიშიშ რზენს, ჩხოუშიაწყარიშ მელე-მოლე პიჯის. ზუღაშ დონეშე 110 მ.-შახ. ქართიშე 321 კმ. უჩა ზუღაშე 30 კმ. 2002 წანაშ ეკოროცხუათ 69 000 მახორუ (99 % ქორთუ; ქიანას მა-5). ფართობი - 16,85 კვ. კმ.; ნოღას რე რკინაშარაშ გიოდგინუ, ნამუთ 6 კმ. ნოკვათუთ ინგირიშ ვაგზალწკჷმა მიარსხუაფუ მოლენკავკაციაშ რკინაშარაშ მაგისტრალს. უხოლაში ონიშოლი ფუთი (60 კმ.).

ტაროზი[რედაქტირაფა]

ზუგდიდიშ ჰავა ზუღაშ ლამე სუბტროპიკული რე, ტიბუ ზოთონჯით დო ჩხე ზარხულით. უჩქუ მუსონური ბორიეფი. ჰაერიშ ოშქაშეწანური ტემპერატურა რე +13.8 გრადუსი, ღურთუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა +4.9 გრადუსი, მარაშინათუთაშ +22,7 გრადუსი. წარმოწანას ოშქაშეთ მოურს 1620 მმ ნოლექი, თაჸურეშე მაქსიმუმ - ეკენიას (165), მინიმუმი ღურთუთას (107). ოშქაშე-წანური სიშვა რე 72 ‰. ბჟალონი დღალეფი წარმოწანას ეკიკოროცხუ 210-შახ.

ისტორია[რედაქტირაფა]

ჯოხო მუში ზუგდიდი ჯვეში კოლხური (ლაზ-მარგალური) რე (ზუგი/სუკი - ფერდი, გვალაშმაგური) დო მოურს ნოღაშ ბჟაეიოლ განშე დორზვენილი ჭიჭე გვალაშენ. მაართათ მოშინელი რე XVII ოშწანურაშ დაჭყაფუს. თებორჯიშენო 1867 წანაშახ ზუგდიდი სამარგალოშ (ოდიშიშ) ოთარეშ ნანანოღა დო თელი საქორთუოშ ართ-ართი დიდი პოლიტიკური, ადმინისტრაციული დო კულტურული ცენტრი რდჷ. ნოღაქ გჷშაკერძაფილო ქოფალჷ სამარგალოშ თარი ლევან II დადიაშ თარალაშ ბორჯის. 1867 წანას სამარგალოშ (ოდიშიშ) სათარო რუსეთიშ იმპერატორქ მოლასჷ. თეშ უკული 1930 წანაშახ დიო ზუგდიდიშ მაზრაშ, უკული ზუგდიდიშ რაიონიშ (ამდღა ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი) ცენტრი რე.

1993 წანას ზუგდიდის რდჷ საქორთუოშ მაართა პრეზიდენტიშ, ზვიად გამსახურდიაშ ადმინისტრაცია.

მახორობა[რედაქტირაფა]

ზუგდიდი საქორთუოშ 2002 წანაშ მახორობაშ ეჭარუათ ქიანას მა-5 ნოღა რე 69 000 შური მახორუთ. 2007 წანაში გჷმოკოროცხუათ ნოღას სქიდუდჷ 75 550 შური კოჩი. მახორობაშ თე მუდანობაშა მიშეკოროცხუნა 1992-1993 წანეფიშ რუსეთი-საქორთუოშ აფხაზეთიშ ლჷმაშ გამათ მუნეფიშ ჯინჯი-დიხაშენ გინორაჸილი თხოზინელეფით. თიქ ხოლო ოკო ქითქუას, ნამუდა თიბორჯიშენო ნოღა დიდოთ ბრელი მახორუქ ქიდიტუ ხანდაშ ოგორუშ ღანკით დო მუნეფიშ უმოსობა ამდღა სქიდუ რუსეთი, უკრაინას, თურქეთის დო ევროპაშ ქიანეფს.

ზუგდიდიშ მახორობა შხვადოშხვა წანეფს:

  • 1851 - 2 000
  • 1863 - 800
  • 1886 - 1 078
  • 1897 - 3 407
  • 1917 - 4 000
  • 1922 - 4 525
  • 1926 - 5 600
  • 1939 - 15 100
  • 1959 - 31 100
  • 1970 - 39 000
  • 1976 - 41 400
  • 2002 - 69 000

არქიტექტურა[რედაქტირაფა]

ნოღაშ არქიტექტურული ოძირაფუეფშენ გიშაგორილი რე სამარგალოშ თარეფიშ - დადიეფიშ დოხორეეფი - დიაფალიშ დოხორე დო თარიშ (ნიკოშ) დოხორე. ჟირხოლო დოკიდილი რე XIX ოშწანურაშ 90-იან წანეფშახ. მაართა ნეოგოთიკური სტილშა რე ეგაფილი, ოდო მაჟირა რუსული კლასიციზმიშ სტილშა. დოხორეეფწკჷმა გედგჷ ვლაქერნაშ ნანაღორონთიშ ოხვამე (1825-1830 წ.წ.; ქორთული არქიტექტურა). დიდო სქვამი რე დიაფალ ეკატერინე ჭავჭავაძეშ დუდალათ დორსხუაფილი ბოტანიკური ბაღი, სოდეთ ფალუნა ქიანაშ ირი კონტინენტიშე გჷშაჭარილი დო დოჭყანაფილი ჯალეფი. ბაღიშ დინოხოლე აკან-აკანოთ გესქილადირი რე თარეფიშ ჯვეში, გეხილი დოხორეეფი. სუკის, ნამუთ ნოღას ბჟაეიოლ-განშე მიკუძუნ, დოკიდილი რე XIV ოშწანურაშ ოხვამე (ქორთული არქიტექტურა), ნამუსით ანწი მანცხვარ-კარიშ ოხვამე ჯოხონ. მუჭოთ მენცარეფს მიორჩქუნან, თე ოხვამეშ ჯვეში კორუეფი X ოშწანურაშ ოკო რდას. ნოღაშ შქაგურს რე XIX ო.-ს რაფიელ ერისთავიშ დორსხუაფილი ცენტრალური ჯალონა.

კულტურა დო რელიგია[რედაქტირაფა]

სამარგალოშ თარეფიშ დოხორეეფს 1921 წანაშენ გონწყჷმილი რე სახენწჷფო ეთნოგრაფიული მუზეუმი, ნამუსჷთ 50 000-შახ ექსპონატი უღჷ. თარი ექსპონატი დო მთელი ქირსიანობაშ ართ-ართ უდიდაში სიწიმინდე რე ნანაღორონთიშ გალენკაბა, ოდო ხოლო საფრანგეთიშ იმპერატორ ნაპოლეონიშ ლინჯიშ ამნახანტი. ნოღას რე შალვა დადიაშ ჯოხონობაშ სახენწჷფო დრამატული თეატრი, სოდეთ მაართა სპექტაკლი - მოლიერიშ "ძალოთ ექიმი" 1869 წანაშ 11 პირელს დოდგუ ანტონ ფურცელაძექ.

ნოღაშ დღახუ რე 15 კვირკვე - ვლაქერნობა, მუ ბორჯისჷთ მუზეუმშე დიდი ხვამა-ხიოლით გიმაზოჯუანა ნანაღორონთიშ გალენკაბას დო დასვანჯუანა კარიშ ოხვამესინ.

ზუგდიდი რე ზუგდიდიშ დო ცეიშიშ ეპარქიაშ ცენტრი.

დოჯიმალაფირი ნოღეფი[რედაქტირაფა]

სურათეფი[რედაქტირაფა]

რესურსეფი ინტერნეტის[რედაქტირაფა]

Commons-logo.svg
ვიკიოწკარუეს? რე ხასჷლა თემაშენ:

ლიტერატურა[რედაქტირაფა]

  • ქართლის ცხოვრება,ტ.II, თბ.1959 (რედ. აკად. ს.ყაუხჩიშვილი)
  • ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, ქართლის ცხოვრება, ტ..IV, თბ.1973 (რედ. აკად. ს.ყაუხჩიშვილი).
  • ე.თაყაიშვილი, არხეოლოგიური მოგზაურობანი და შენიშვნანი, წ.II,ტფ.1913
  • შარდენის მოგზაურობა,თბ.1975
  • ნ.შენგელია, ოსმალური დოკუმენტური წყაროები ანაკლიისა და რუხის ციხეების შესახებ, თბ.1982(რედაქტორი აკად.ს.ჯიქია)
  • ა.ტუღუში, თურქ დამპყრობთა წინააღმდეგ ქართველთა და აფხაზთა ერთობლივი ბრძოლების ისტორიიდან, ჟ.,,რიწა »,1987,#2
  • აბ. ტუღუში, სამეგრელოს სამთავროს ცენტრალური და ადგილობრივი მმართველობა, წიგნში ,,სამეგრელო,კოლხეთი, ოდიში“, თბ.1999 (მთავარი რედაქტორი პროფ. ილია ანთელავა)
  • აბ.ტუღუში, სამეგრელოს სამთავროს ისტორია (მცირე კურსი),ზუგდ. 2001 (რედაქტორი პროფ.გ.არახამია)
  • აბ.ტუღუში, ზუგდიდის წარსულიდან, გაზ. ,,მებრძოლი”,1974 წ. 5.III
  • აბ.ტუღუში,კვლავ ზუგდიდის ეტიმოლოგიისათვის, კრ. ,,ონომასტიკა”, ტ.I, თბ. 1987 (რედ.აკად.შ.ძიძიგური)
  • ფეშანგი, შაჰნავაზიანი, თბ.1935(რედ.გ.ლეონიძე და ს.იორდანაშვილი)
  • М.Селезнев,Руководство к познанию Кавказа,СПБ,1848
  • ც.ქირია, შ.სარია, მასალები საქართველოს ისტორიისათვის, თბ. 1967
  • პლ.ჯიშკარიანი, ზუგდიდის რაიონის მშრომელები . . . თბ.1968
  • ი.მეუნარგია, სამეგრელო დავით დადიანის დროს, ტფ.1939
  • კ.ბოროზდინი, სამეგრელო და სვანეთი, ტფ.1934

სქოლიო[რედაქტირაფა]