ტკვარი
ტკვარი (აზერ. Kür; თურქ. Kura) — ამიერკავკაციაშ უდიდაში წყარმალუ, ოდუდე უღუ თურქეთის 2742 მ-ს, ყიზილ-გიადუკიშ გვალაშ ელახ კართეს. აკათუ კასპიაშ ზუღას აზერბაიჯანიშ ტერიტორიას. სიგჷნძა რე 1364 კმ (185 კმ თურქეთის, 390 კმ საქორთუოს, 789 კმ აზერბაიჯანს), აუზიშ ფართობი 188 ანთ. კმ.კვ. ტკვარიშ აუზშა მიშურს: სომხეთიშ ტერიტორია გვალო, აზერბაიჯანიშ დო საქორთუოშ ტერიტორიაშ დიდი ნორთი, თურქეთიშ დო ირანიშ ტერიტორიეფიშ ჭიჭე ნორთი. ტკვარიშ ანტიკური ჯოხო რე Cyrus, თურქეფი დო აზერბაიჯანელეფი Kür-ს უძახჷნა.
ტკვარი ოდუდეს დიო ვულკანური ქანეფშა ინოჭკირილი ცორქო ლეხერს მეურს, უკული გოფაჩილი ლეხერს. საქორთუოშა ვარძიაშ გოხოლუას მუშურს დო ჯავახეთიშ დო ერუშეთიშ ვულკანურ გვალონეფს შქას ტომბა კანიონს მეურს (თმოგვიშ ჯიხაწკჷმა კანიონი 400-500 მ სიტომბაშ რე).
ტკვარს მარძგვანშე აკათუ: ფარავანი, ბორჯომულა, გუჯარეთისწყალი, ძამა, ტანა, თეძამი, ალგეთი, ქცია-ხრამი, აღსთაფა, თოუზჩაი, შამქორჩაი, განჯაჩაი, ტერტერი, ხაჩინჩაი, არაქსი; კვარჩხანშე : ფოცხოვი, ქვაბლიანი, ლიახვი, ქსანი, არაგვი, იორი დო ალაზანი მინგეჩაურის წყაროხვილუშე, თურიანჩაი, გოქჩაი.
ტკვარიშ გიმნაულა წყარი სეზონეფიშ მეჯინათ ათეჯგურა რე: აფუნს გიმურს წარომოწანური გიმნაულაშ 48,5%, ზარხულს — 26,9%, დამორჩილს —13,7%, ზოთონც — 10,9%. ტკვარიშ დო მუშ მიშმაკათე წყარეფით საქორთუოს იწყარუ 315 ანთ. ჰა-შე მეტი ფართობი, აზერბაიჯანიშ ტერიტორიას — 1 მლნ. ჰა. ტკვარს უღუ ჰიდროენერგეტიკული რესურსი. ტკვარს ეგაფილი რე ჩითახევჰესი, ზაჰესი, ორთაჭალჰესი, მინგენჩაურჰესი. ტკვარი დიდარი რე ჩხომეფით. ტკვარიშ პიჯის ეგაფილი რე ნოღეფი: ბორჯომი, გორი, მცხეთა, ქართი, რუსთავი, მინგეჩაური, ევლახი, საბირაბადი, ალი-ბაირამლი, სალიანი დო შხვეფი.
[რედაქტირაფა] გჷმორინაფილი ლიტერატურა
- აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 7, ხს. 186-187, ქართი, 1984წანა
