ჯორჯ გორდონ ბაირონი
ჯორჯ ნოელ გორდონ ბაირონი (ინგლ. George Noel Gordon Byron; 22 ღურთუთა, 1788, ლონდონი – 19 პირელი, 1824), მისოლუნგი, საბერძნეთი), ინგლისარი პოეტი.
დინორე |
ბიოგრაფია[რედაქტირაფა]
დებადჷ გოღარიბაფილი დიდგვარამი არისტოკრატიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ჰაროუშ არისტოკრატიულ წოფულას, კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის. ბაირონიშ ლერსეფიშ პირველ ნაკორობაქ "მოჩომილაფაშ საათეფი" 1807 წანას გჷშართჷ. სატირას "ინგლისარი ბარდეფი დო შოტლანდარი მიმომხილველეფი" (1809) დაგმუ ინგლისიშ რომანტიკოსეფიშ რეაქციული ტენდენციეფი. 1811 გჷმაბჟინუ პოემა "ჩაილდ ჰაროლდიშ მეშარეობაშ" პირველი ჟირი ცქვაფა. თე პერიოდის ორხველჷ ბაირონიშ ხანკუნტა, მარა პროგრესიული ოპარლამენტე ღვაწაფა. 1812-1814 წანეფიშ ლირიკას რჩქინდუ ავტორიშ ჯოგინი ლონდონიშ არისტოკტატიული ქართეფიშ ჸურე; ინგლისიშ მაღალ ჯარალუაწკჷმა ორდოშე დოჭყაფილ კონფლიქტიქ 1815-1816 ფანიური დრამათ ხოლო გერთულჷ. ბაირონქ შვეიცარიაშა მიდართჷ, სოდეთ დემაჸალჷ წორომემამულე პოეტის პერსი ბიში შელის. 1817 წანაშე იტალიაშა გინილჷ დო 1820-1821 უოშქარიეთ მონაწილენდჷ იტალიარ კათაშ ავსტრიალეფიშ პატჷნობაშ წინანდეგო. 1823 ნაციონალურ-გჷმადუდიშულაფარ ლჷმას მუშ თიაშ მიშაღალარო იშარჷ საბერძნეთიშა, სოდეთ მალას გლახათ გინირთჷ დო დოღურუ.
შემოქმენდალა[რედაქტირაფა]
ბაირონიშ დიდი პოპულარობაქ "ჩაილდ ჰაროლდიშ" გჷმობჟინაფათ დიჭყჷ. პოემაშ გერგეზიქ, მენდწაულირ ახალმორდუ არისტოკრატიქ, მალას გინირთჷ სინანდულეშ წინანდეგო არყაფილი პიროვნებაშ სინონიმო. პოემას გიშმაძახანს პროტესტი რსაფილი სოციალური ნწყილობა ჸურე; საფრანგეთიშ განმანათლებლური იდეეფიშ ჟინჯირათ ბაირონ სოციალური მოუწესრიგებლობაშ დო ერუანული დარუაშ ბაძაძეფს ზნეობაშ დოლაფას დო ურჩქინჯობას გორუნს. პოემაშ თემატიკური, კომპოზ. (დღაურიშ ფორმა, ლირიკულ გინორთაფეფი), პოეტიკურ სიახალეფი ჯგირო ომანგჷდჷ თხზულებაშ რთულ წოროხანურ პრობლემატიკას.
ბაირონქ მუშ ირიშმაკათაფუ მელანქოლიური განწყობილებათ თაშნე გედვალირ "თელქიანაშ სევდაშ" გუმმახანტალ პოეტო გინირთჷ. ბაირონიშ ტრაგიკულ მსოფლაღქმაქ მეტი სიტომბათ გიმირჩქინჷ დუდი 1813-1816 ქიმინელ ბჟაეიოლური პოემეფიშ ციკლის ("გიაური", "აბიდოსარი სანოსო", "კორსარი", "ლარა", "კორინთიშ ალყა", "პარიზინა"). თე ტიპური რომანტიკული პოემეფიშ გერგეზეფი ასახიერენა აბსტრაქტულ პროტესტის ისტორიაშ სინანდულეშ ჸურე. თინეფი რჩქვანილობური აბრაგეფი, მეკობრეეფი, ჯარალუას მოკვათილი ადამიერეფი რენა - ძალიერეფი, პეკი, დო ოღუპალო განწირულეფი. პოემეფიშ სიუჟეტი ეგზოტიკური ბჟაეიოლუშ ფონს ივითარებუ.
დრამატულიე ბაირონიშ ლერსეფიშ ციკლი "ურიული მელოდიეფი" (1814-1815), ნამუეფსჷთ შურობუმუშ დინაფაშ ჭუაწკჷმა ართო გჷმოხანტილიე ადამიერიშ ნძალაშ დო გომორძგვაფაშ რწუმა. შვეიცარიას დოჭარილ ლერსეფს დო პოემეფს ასახულიე ბაირონიშ დინოხოლენი წინანდეგობური განწყობილებეფი - უმენდობა დო, თე შვანც, დუდიშალაშო ლჷმაშ ჸუმენი; წინანდეგობური რე თაშნეშე ფილოსოფიური-დრამატული პოემა "მანფრედი" (1817), ნამუშ გერგეზი ინდივიდუალისტი რე, ზოხო გერინელიე, სარწუმებაშ, ნძალაალობაშ დო დიდებაშ მოვარიე; თაშნეშე თის წანს ადამიერული არზიშ ნძალა, ნამუთ იმორჩილენს ორთაშ შურეფს. თე პოემა ფაუსტური იდეაშ რომანტიკული ინტერპრეტაცია რე. ათეშნერი შურიერზამაშიე მისტერია "კაენი" (1821); ბიბლიური გმირი გიმოჸონაფილიე უშურიგებუ მოარყეთ, ნამუთ ღორონთის ეარყებუ დო ადამიერიშ ბედინერობაშ მიოჭირინაფალო რსაფილიშ ვარაფაშ დო ლჷმაშ შარას გიშმეგორუნს. 1817-შე ბაირონიშ შემოქმენდაფას იტომბარებუ ინტერესი სოციალური პრობლემეფიშ ჸურე ("ტასოშ ჩიული", 1817; "მაზერა", 1818; "ჩაილდ ჰაროლდიშ" ჟირი ეკონია ცქვაფა, 1816-1817); პოლიტიკური მოტივეფითიე გონძღილირი ტრაგედიეფი "მაჩინო ფალიერო, ვენეციაშ დოჟი", "სარდანაპალი", "ჟირი ფოსკარი" (სუმხოლო1821); ბაირონიშ მონძეობას შანულამი აბანი უკინებუ პოლიტიკური დო ლიტერატურული დინორეშ მაკათაფუ სატირას ("ბეპო", 1818; "ირლანდიარი ავატარა", 1821; "სამსჯავროშ ძირაფა", 1822 დო შხვა).
ბაირონიშ შემოქმენდაფათ ევოლუციას შანულამი შინსჷმეტიე უგუთებუ რომანი ლერსო "დონ ჟუანი" (დიჭყჷ 1818 წანას), ნამუსჷთ ესახილი რე ინდივიდუალისტი პიროვნებაშ არყაფა თელქიანას სოციალური სისტემაშ წინანდეგო, თიში პესიმისტური მსოფლაღქმა. თე რომანსჷთ ლჷმაშ რომანტიკულ პათოსის ათირუ პიროვნებაშ სოციალური შანულობაშ აღიარება, მუმალიშ რწუმა, სოდეთ მორჩქანს ბაირონიშ შემოქმენდაფათ მეთოდიშ გოვითარაფა რომანტიზმიშე რეალიზმიშა.
ბაირონი რომანტიზმიშ პროგრესული ფსუაშ უდიდაში მუწმარინაფალიე დო, თეწკჷმა, ხანტური ზიტყვაშ დიდი ორსანტი და ნოვატორი. XIX ოშწანურაშ ანდა ქიანაშ ლიტერატურას ბაირონიშ პოეზიაქ წჷმოქიმინჷ მუშობური მიმალობა, ნამუსჷთ ბაირონიზმიქ გიადუ. თის შხვადოშხვა ქიანეფს განაპირობენდჷ კონკრეტული ისტორიული პირობეფი; შხვადოშხვა ჭარუეფიშ შემოქმენდაფა მანგო გჷმოხანტჷნდ ბაირონიშ პოეზიაშო დამახასიათებელ შხვადოშხვა აკანს. მაგალითო ინგლისის ჩარტისტული პოეზიაქ შეთვისუ ბაირონიშ რევოლუციური პათოსი, საფრანგეთის ვიქტორ ჰიუგოქ - ბაირონიშ დუდიშალაშ იდეალი, ა. დე ვინიქ - ხვალახობაშ განწყობილება. ბაირონიშ პოლიტიკური იდეალეფი გეზიარეს იტალიელი პოეტეფქ უ. ფოსკოლოქ, ს. პელიკოქ, ჯ. ლეოპარდიქ, გერმანელი ჰ. ჰაინექ დო უნგრელი შ. პეტეფიქ. რუსიას ბაირონიშ მოარყაფე განწყობილებას ეთმეხონარებჷდეს კ. რილეევი, ალექსანდრე პუშკინი, გჷშაკერძაფილო მიხეილვლერმონტოვი. საქორთუოს ბაირონს უნათესუანდჷ ბნიკოლოზ ბარათაშვილი მუში რომანტიკულ-ლირიკული განწყობილებათ დო პათეტიკური ინტონაციათ.
ბაირონიშ თარგმუაქ საქორთუოს XIX ოშწანურაშე დიჭყუ, თიშ პირველ ქორთუ მათანგალეფიშ შქას რდეს ილია ჭავჭავაძე დო აკაი წერეთელი.
ლიტერატურა[რედაქტირაფა]
- გ. გაჩეჩილაძე, ქსე, ტ. 2, ხს. 157, ქართი, 1977
