ლიეტუვა

ვიკიპედია-შე
(გინოწურაფილი რე ლიტვა-შე)
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
ლიეტუვაშ რესპუბლიკა
Lietuvos Respublika
ლიეტუვა
ლიეტუვაშ
ჰიმნი: Tautiška giesmė
ერუანული ბირა

ნანანოღა
(დო უდიდაში ნოღა)
ვილნიუსი

54°41′ ოორ. გ. 24°19′ ელ. გ. / 

ოფიციალური ნინა(ეფი) ლიეტუვური
თარობა
 -  ლიეტუვა გიტანას ნაუსედა
ფართობი
 -  გვალო 65 300 კმ2 (120-ა)
 -  წყარი (%) 1.35
მახორობა
 -  2019 ფასებათ 2 791 903 (140-ა)
 -  მეჭედალა 45.3 ად/კმ2 (164-ა)
ედპ (ჸუპ) 2017 ფასებათ
 -  გვალო 45.2 მილიარდი EUR (86-ა)
 -  ართ მახორუშე 16,100 EUR (40-ა)
აგი (2017) 0.858 (35-ა)
ვალუტა ევრო (€) (EUR)
ბორჯიშ ორტყაფუ UTC+2
 -  ზარხულიშ (DST) UTC+3 (UTC)
ქიანაშ კოდი LT
Internet TLD .lt
ოტელეფონე კოდი +370

ლიეტუვა (ლიეტუ. Lietuva), ოფიციალურო ლიეტუვაშ რესპუბლიკა (ლიეტუ. Lietuvos Respublika) თაშნეშე ლიტვა — სახენწჷფო ოორუე ევროპას, ფართობით დო მახორობათ ბალტიაშ ზუღაშ პიჯიშ ქიანეფშე არძაშე უკაბეტაში ქიანა რე. იდვალუაფჷ ბალტიაშ ზუღაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ წყარპიჯიშ მანგას, შვედეთიშ დო დანიაშ ბჟაეიოლჸურე. ფართობი 65,3 კმ². ოორუეჸურეშე უხურგანს ლატვია (453 კმ), ბჟაეიოლჸურეშე დო ობჟათეჸურეშე — ბელარუსი (502 კმ), ობჟათეჸურეშე — პოლონეთი (91 კმ), ობჟათე-ბჟადალჸურეშე — რუსეთიშ ექსკლავი (კალინინგრადიშ ოლქი, 227 კმ), ბჟადალჸურეშე — ბალტიაშ ზუღა (99 კმ).

2019 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ლიეტუვაშ რესპუბლიკას 2 791 903 ადამიერი ოხორანს. ქიანაშ უდიდაში ნოღა დო უდიდაში ნოღა რე — ვილნიუსი. მახორობაშ დიდ ნორთის ლიეტუვარეფი აკმადგინანა, ნამუეფით ლიეტუვურ ნინაშა რაგადანა. მორწუმე ლიეტუვარეფი უმენტაშო კათოლიკეეფი რენა. ლიეტუვარეფიშ ეთნიკური გჷმოქიმინუაშ თარ ბირთვის აკმადგინანდეს შხვადოშხვა მეჩხოლარე დო დიხამოხანდე ბალტიალი ტომეფი. ლიეტუვაშ რესპუბლიკაშ ოფიციალური ნინა რე ლიეტუვური ნინა, ნამუთ ორხველჷ ინდოევროპულ ნინეფიშ ფანიაშ ბალტიკურ ბუნას.

ადამიერიშ რინაშ უჯვეშაში ნოქური ლიეტუვაშ ტერიტორიას ორხველჷ ქუაშ ხანას (ჯვეშ წანეფიშეჭარუაშ X-II ვითოშწანურეფი). მახორობა თე ბორჯის გვაროვნულ თემეფო ოხორანდჷ, გილეგეგუდჷ, მეჸუნდჷ მაჯინობას, ჩხომჭოფუას, გჷმირინუანდჷ ქუაშ, ყვილიშ დო ქაშ ანჯარს. ჯვეშ წანეფიშეჭარუაშ III ვითოშწანურაშე ლიეტუვაშ ტერიტორიაშა მორთეს ბალტიარეფიშ ტომეფიშ ნოგორეფქ. ლიეტუვარი ტომეფი ჸონიერო ვაჭარენდეს სლავეფწკჷმა. 1230 წანას ლიეტუვაშ დიხეფი აკაართიანჷ მინდაუგასიქ, ნამუთ ლიეტუვაშ დიდი სათაროშ მაფა რდჷ. XIV ოშწანურას, ლიეტუვაშ დიდი სათარო ევროპაშ უდიდაში ქიანა რდჷ, ნამთ თარო იკათუანდჷ ლიეტუვაშ დო ბელორუსიშ დო ნორთობუროუკრაინაშ, რუსეთიშ, ლატვიაშ, პოლონეთიშ დო ესტონეთიშ ტერიტორიეფს.

1569 წანას ლუბლინიშ უნიაშ აპიჯალაშ ოსხირშა გჷნოჭყორდჷ პოლონეთიშ დო ლიეტუვაშ დიდი სათაროშ ართ სახენწჷფოთ — რეჩ პოსპოლიტო აკოართიანაფაქ. ოორუეშ ლჷმაშ ბორჯის, რეჩ პოსპოლიტა რუსეთიშ მორსხუე რდჷ. XVIII ოშწანურას რეჩ პოსპოლიტაშ სახენწჷფოშ პოლიტიკური დონთხაფაშ პროცესის, ლიეტუვაშ სახენწჷფობურალაქ ჭიე-ჭიეთ მედინჷ დო ომანგეთ დიწეწჷ ქოთ. ლიეტუვაშ დიდი ნორთიქ რუსეთის ქიმიარსხჷ დო თიშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშახ. ლიეტუვაშ ზოხორინალაშ აქტიშა ხექ მიჭარინჷ 1918 წანაშ 16 ფურთუთას.

1940 წანაშ 21 კვირკვეს აკიქიმინჷ ლიტვაშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკაქ, 1940 წანაშ 3 მარაშნათუთაშე სსრრ-იშ აკოგდინალუაშა მიშმეშჷ. ფაშისტური გერმანიაშ აგრესიაქ ლიეტუვას ქაწაწჷ 1939 წანაშ მელახის — გერმანალ ფაშისტეფქ გეჭოფეს კლაიპედა. 1944 წანას ლიეტუვაქ გედუდიშულჷ ფაშისტური გერმანიაშე.

1990 წანაშ 11 მელახის სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშახ 1 წანათ კინოხ, ლიეტუვაქ სხუნუეფიშ მაართა რესპუბლიკათ გჷნირთჷ, ნამუქჷთ გაცხადჷ ზოხორინალაშ კორინი. 2007-2008 წანეფიშ ფინანსურ კრიზისშახ ლიეტუვა ევროპაშ რსხუშ ართ-ართი არძაშე ეკონომიკურო ბიწორამაძინუ ქიანა რდჷ. ლიეტუვა ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაციაშ (2004 წანაშ 29 მელახშე), ევროპაშ სხუნუშ, ევროპაშ რსხუშ დო თაშნეშე შენგენიშ აპიჯალაშ რსულნებამი კამათური ქიანა რე.

ქიანაშ ჯოხოდვალა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  • ოფიციალური - ლიეტუვაშ რესპუბლიკა
  • ოდაბადური - Lietuva; Lietuvos Respublika.

გეოგრაფია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ქიანა იდვალუაფუ ევროპაშ ოორუე-ელახის, ბალტიაშ ზუღაშ ობჟათე-ელახ წყარპიჯის. ლიეტუვა უკაბეტაში რე ბალტიაშ ზუღაშ სუმი ქიანაშ შქას, ქოთ მახორობათ, ქოთ ფართობით. ომძღჷ ქიანეფი: ლატვია, ბელარუსი, პოლონეთი, რუსეთი (კალინინგრადიშ ოლქი). ფართობი რე 65.300 კვ.კმ.

სახენწჷფო[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  • სახენწჷფო სისტემა: მავითარაფუ დემოკრატია
  • სახენწჷფოშ მადუდე: პრეზიდენტი გიტანას ნაუსედა.
  • თარობაშ დუდმახვენჯი: პრემიერ-მინისტრი ინგრიდა შიმონიტე.
  • კანონიშდუმადვალუ ორგანო: ართპალატამი პარლამეტი - სეიმი (141 მაკათური)
  • ადმინისტრაციული დორთუალა: 10 ოლქი (apskritis). თე ოლქეფი რე: ვილნიუსიშ, კაუნასიშ, კლაიპედაშ, შიაულიაიშ, პანევეჟისიშ, უტენაშ, ალიტუსიშ, მარიამპოლეშ, ტაურაგეშ და ტელშიაიშ, ნამუეფჷთ მუშჸურე ირთჷნა რაიონეფო.

დემოგრაფია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  • მახორობა: - 3,053,800 (2011), თენეფშე - ლიეტუვარეფი 81%, პოლონარეფი 6%, რუსეფი 4.8.
  • ოფიციალური ნინა: ლიეტუვური. გოფაჩილი ნინეფი: პოლონური, რუსული.
  • რელიგია: კათოლიციზმი.
  • ნანანოღა: ვილნიუსი (543 ვითოში).
  • ნოღეფი: კაუნასი (380), კლაიპედა (193), შიაულიაი (134), პანევეჟისი (120).