დინორეშა გინულა

საქორთუო

რსხილეფიშ რედაქტირაფა
ვიკიპედიაშე
თე ხასჷლა გვერდო თხილერი რე რედაქტირაფაშო
საქართველო
საქორთუო
საქორთუოშ
შილა გერბი
დევიზი: „ძალა ერთობაშია“
„ჭყანა ართობას რე”
ჰიმნი: საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი
„თავისუფლება“
საქორთუოშ ორენი
ნანანოღა
(დო უკაბეტაშ ნოღა) 		ქართი

41°43′ ოორ. გ. 44°47′ ელ. გ. / 

ოფიციალურ ნინა(ეფი) ქორთულ
აფხაზურ 1 [1]
თარობა უნიტარულ საპარლამენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი მიხეილ ყაველაშვილი
 -  პრემიერ-მინისტრი ირაკლი კობახიძე
 -  პარლამენტიშ დუდმახვენჯი შალვა პაპუაშვილი
ფართობი
 -  გვალო 69 700 კმ2 (121-ა)
მახორობა
 -  2020 ფასებათ 3 716 900 კოჩი 2[2] (131-ა)
 -   census 3 713 804 3 
 -  მეჭედალა 53.5 კოჩი/კმ² ად/კმ2 (137-ა)
ედპ (ჸუპ) 2016 ფასებათ
 -  გვალო $35.6 მილიარდი[3] (117-ა)
 -  ართ მახორუშე $9500 
აგი (2020) 0.754 (76-ა)
ვალუტა ლარი 4 (GEL)
ბორჯიშ ორტყაფუ UTC+04:00[4]
Internet TLD .ge
ოტელეფონე კოდი +995

1აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე აფხაზური ნინა.
2მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.
3მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.
4რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე რუსულ რუბლი.

Map
საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა

საქორთუო (ქორთ. საქართველოⓘ) — სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას.[5][6][7] კავკაციაშ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ უჩა ზუღა, ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს რუსეთიშ ფედერაცია, ობჟათე-ბჟადალშე — თურქეთი, ობჟათეშე — სომხეთი დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — აზერბაიჯანი. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ2,[8] მახორობა — 3.7 მილიონ ადამიერი,[კომ. 1][9] ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო უკაბეტაშ ნოღა ქართის. ქორთუეფი, რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა ქორთულო, ართ-ართ ქორთულურ ნინაშა, ნამუთ მოსოფელიშ აკა შხვა ნინეფიშ ფანიას ვარსხუაფუ.[10]

საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე პრეისტორიულ ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან ღვინიშ, ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.[11][12] კლასიკურ ხანს გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ კოლხეთი დო იბერია, ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. IV ოშწანურაშ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს ქირსიანობა, ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ საქორთუოშ ომაფეშ აკოკათუას. საქორთუოქ ორქოშ ხანს მიოჭირინჷ მაღალ შქა ოშწანურეფს, მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა თამარი. XV ოშწანურაშე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას მონღოლეფიშ, ოსმალეთიშ დო სპარსეთიშით. თეშ უკული, 1801 წანაშე დოჭყაფილი, მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ რდჷ რუსეთიშ იმპერიაშა.

1917 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციაშ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ ზოხორინელ რესპუბლიკა გერმანიაშ გინოფორუათ,[13] მარა 1921 წანას, ჭითა არმიაშით ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ იჸუ დო სხუნუეფიშ რსხუშ ართ-ართ რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა გჷმიჭანუ. გეჸვენჯ ვითწანურაშ უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, პოლიტიკურ ვასტაბილურობა დო სეპარატისტულ ლჷმეფ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს. 2003 წანაშ თინჩალ ვარდეფიშ რევოლუციაშ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ პრობჟადალურ გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ ევროპაშ რსხუშა დო ნატოშა მიშაულარ დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება დო 2008 წანას რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა, ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ.

საქორთუო რე წჷმმარინაფონი დემოკრატია, უნიტარულ საპარლამენტო რესპუბლიკა.[14][15] წუმმაძინე ქიანა ძალამ მაღალ ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსით დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. 2003 წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე ედპ-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.[16] 2018 წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: გოერო, ევროპაშ სხუნუ, ევროკონტროლი, BSEC, სუამი, ენერგეტიკული ჯარალუა. ასოციაცირებული ტრიოშ აკოდგინალუას საქორთუო ევროპაშ რსხუშა კათაფაშ ოფიციალურ კანდიდატ რე.[17] 2024 წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა ქენშანთხუ.

ეტიმოლოგია

საქორთუოშ ეტიმოლოგია

ჯინჯიერ სტატია: საქორთუოშ ეტიმოლოგია
საქორთუო შქა ოშწანურეეფიშ რუკას mappa mundi, ახ. წ. 1320

ჯვეშ ბერძენეფს (სტრაბონი, ჰეროდოტე, პლუტარქე, ჰომეროსი დო შხვ.) დო რომაალეფს (ტიტუს ლივიუსი, ტაციტუსი დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს კოლხეფი დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — იბერიალეფი (Iberoi, Ἰβηροι კანკალე ბერძენულ წყუეფს).[18]

ჯოხოდვალა Georgia-შ მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, პიეტრო ვესკონტეშ მოსოფელიშ რუკას ლათ. mappa mundi.[19] ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ Jorgia.[20] გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე ჟაკ დე ვიტრიქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს ჯეგე გერგიშ პოპულარობათ,[21] მორო ჟან შარდენი კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა Georgia მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა საქორთუო/ქორთუეფიშ თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს სპარსულ ზიტყვაშა gurğ/gurğān (گرگ, 'გერი'[22]) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.[23] თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.[23][24]

მასქერულ ჯოხო რე საქართველო; 'ქორთუეფიშ დიხა', მოურს IX ოშწანურას შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ ქართლიშ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ საქორთუოშ ომაფე XIII ოშწანურაშა.

შქა ოშწანურეეფიშ ქართლის ცხოვრებას მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ ქართლოსი, იაფეტიშ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“,

სახენწჷფო ჯოხოდვალა

1995 წანას მეღებულჷ საქორთუოშ კონსტიტუციაშ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე საქართველო,[25]. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა (ქორთულ დო აფხაზურ) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (Kərttʷʼəla). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო სსრრ-შ აკოცჷმაშ უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.[26][27]

ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, Gruzia, ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. 2006 წანაშე, ისრაელქ,[28] იაპონიაქ,[29] ობჟათე კორეაქ[30] დო უნგრეთიქ[31][32] ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა Georgia.[33] 2020 წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა Sakartvelas ოფიციალურ ურთიართობეფშან.[34]

ისტორია

ჯინჯიერ სტატია: საქორთუოშ ისტორია

პრეისტორია

ქოძირით თაშნეშე: პრეისტორიულ საქორთუო
კვარჩხშე მორძგვშა: პეტერა, ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ მარკუს ავრელიუსი, მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა ჰერაკლეშ დო არიადნეშ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი.

არქაულ ადამიერეფიშ უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე დმანისარ ჰომინინეფით — ჰომო ერექტუსიშ გიმეგვარობათ, ნამუთ ევრაზიას ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.[35] კავკაციაშით თხილერ დო უჩა ზუღაშ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ პლეისტოცენიშ განწეხანს ოჩუაშეშ როლს არსულენდჷ,[36] თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ შქა პალეოლითის, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.[37] ჟიმოლენ პალეოლითიშ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ რიონიშ დო ყვირილაშ ლეხერეფს გიჭყჷ.[38]

ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, ჯვ. წ. VI ვითოშწანურას არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ მტკვარიშ ღანჩო ჯვ. წ. V ვითოშწანურას სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას თრიალეთიშ მეზოლითური, შულავერ-შომუთეფეშ დო ლეილათეფეშ კულტურეფი.[39] არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,[40] თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა პირველ ღვინიშ დოდგინაშ უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)[41] დო ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).[42]

მტკვარ-არაქსიშ, თრიალეთ-ვანაძორიშ დო კოლხურ კულტურეფქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, ხეთეფიშ იმპერიაშ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და ანატოლიაშე გინიხორესკონ, თინეფს შქას მუშქეფი, ლაზეფ დო ბიძერეფი. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას სქირონაშქა ზუღაშჸურე, გიშაკერზაფილო თაბალიშ ომაფეშ მეშქაშობათ.[43]

ანტიკურ ხანი

მაფა მირიან III-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.

კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას კოლხეთიქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე ბერძენულ მითოლოგიაშ მეჯინათ, არგონავტეფიშით გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე[44] დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ ბერძენულ კოლონიეფით (მუჭომით რდჷ დიოსკურია დო ფაზისი)[45] რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო პონტოშ ომაფეშით, უკული — რომიშ რესპუბლიკაშით.

ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან მამასახლისეფ გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა ალექსანდრე კაბეტიქ ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ სელევკიდეფიშ იმპერიაშ პროტექტორატიშ გიმე იბერიაშ ომაფეშ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.[46]რომიშ იმპერია, პართა დო კაბეტ სომხეთწკჷმა მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ.

319 წანას მაფა მირიან III-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, ზოროასტრიზმიშ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ ვარებაშით.[47] თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ აკილისენეშ ზექ ფორმალურო დანტკიცჷ სასანიანეფიშ კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა ვახტანგ I-შ გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა ქართ დარსხჷ.

უახალაშ ისტორია

ზოხორინალაშ აკონწყუალა

1990 წანაშ 28 გჷმათუთას საქორთუოს იმანჯჷ პირველ ანდაპარტიული, დემოკრატიულ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ, სოდე ორწუმებელო გიმორძგჷ ერუანულ პოლიტიკურპარტიეფიშ დო ორგანიზაციეფიშ მემარძგვანე ოგიშაგორუე ბლოკიქ „კუკუმ ტაბაკი — დუდიშული საქორთუო“ (სპიკერი: ზვიად გამსახურდია). თიმ წანაშ 14 გერგობათუთას, საქორთუოშ ახლგიშნაგორა უჟინაშ სხუნუშ პირველ სესიას უჟინაშ სხუნუშ დუდმახვენჯო ართპირუო გიშაგორილქ იჸუ პ-ნ ზვიად კ. გამსახურდიაქ(1939–1993). კჷნე თიმ სესიას რესპუბლიკას ჯოხოთ გიადჷ „საქართველოს რესპუბლიკა“, დენტკიცჷ ახალ სახენწჷფო სიმბოლიკაქ დო რსულ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკორინაფაშ აკონწყუალაშახ გეგმიცხადჷ გინმალ ბორჯიქ.

1991 წანაშ 31 მელახის საქორთუოს იმანჯჷ საართო-ოკათე რეფერენდუმქ, ნამუშ აკა შეკითხურ რდჷ: „გონებჷნა დო ვარ საქორთუოშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალა 1918 წანაშ 26 მესიშ აქტიშ ოსხილშა?“ ქო-ს უგამჷ იანაშ ოგიშაგორუე ხონარიშ ნებაშ მოღვენ მახორობაშ 98 %-იქ, თინეფს შქას აფხაზეფქჷთ. რეფერენდუმიშ შედეგეფიშ ოსხირშა, 1991 წანაშ 9 პირელს საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუქ მიღჷ „საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალაშ აქტი“. კჷნე თიმ დღას ააშ-იშ სენატიქ მენოწონებ რეზოლუციათ[48] ლეგიტიმურო იჩინჷ 31 მელახიშ რეფერენდუმიშ შედეგეფი, ნამუთ წჷმარინუანდუ საქორთუოშ ზოხორინალაშ დე-ფაქტო ჩინებას.

საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — რუმინეთი დო მოლდოვა, 30 მარაშინათუთას — აზერბაიჯანი, 13 ეკენიას — სომხეთი, 12 ქირსეთუთას — უკრაინა,[49] 16 ქირსეთუთას — თურქეთი,[50] 20 ქირსეთუთას — ლიეტუვა დო მონღოლეთი, 25 ქირსეთუთას — ააშ, კანადა დო ირანი, 26 ქირსეთუთას — ინდოეთი, ბრაზილია, კუბა, ტაილანდი, 27 ქირსეთუთას — ჩინეთი, ბელარუსი, სლოვენია, ვიეტნამი, ეგვიპტე, ალჟირი, 28 ქირსეთუთას — ხორვატია, იორდანია, 30 ქირსეთუთას — ლიბანი, 31 ქირსეთუთას — პაკისტანი, 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — ერაყი, ეთიოპია, ლაოსი და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.[51]

გეოგრაფია

საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა

საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, კავკაციას იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს უჩა ზუღა, ოორუეშე - რუსეთი, ბჟაეიოლშე - აზერბაიჯანი დო ობჟათეშე თურქეთი დო სომხეთი.

საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა.

  • ტერიტორია - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ.
  • ორთა - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი კავკაცია ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე.
  • ორთაშობური რესურსეფი: ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი.
  • ქიანაში უდიდაში ნოღეფი
  • ქართი -ოხორანს 1 108 717 კოჩი
  • ბათუმი -ოხორანს 152 839 კოჩი
  • ქუთეში -ოხორანს 147 635 კოჩი
  • რუსთავი -ოხორანს 125 103 კოჩი
  • სოხუმი -ოხორანს 62 914 კოჩი

შხვა დიდი ნოღეფი:

დო შხვა...

საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ.

სახენწჷფო

საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე პრეზიდენტი, ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - პრემიერ-მინისტრი. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ.

  • ერუანული დღახუ - 26 მესი (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა.

საქორთუოშ თანჯეფი

ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს ფსოუს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა მყინვარწვერს დო გვერდით ქჷნდჷრს. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა ტინოვროსოშე, გიმურს ალაზანიშ ვეშა, მეუნს წყარმალ ალაზანს, სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ მინგეჩაურიშ წყაროთხილუწკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ უჩა ზუღაწკჷმა, ოფუტე სარფის. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს შავშეთის დო კჷნ კვათუნს არსიანიშ ქჷნდჷრს, ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ მტკვარს დო იორიშ გაბარს.

ტერიტორიული მონწყუალა

ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე.

საქორთუოშ რეგიონეფი
№რეგიონინანანოღა
1აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკასოხუმი
2სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიზუგდიდი
3გურიაშ აკანიოზურგეთი
4აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაბათუმი
5რაჭა-ლეჩხუმიშ
დო თუდოლენი შონეშ აკანი		ამბროლაური
6იმერეთიშ აკანიქუთეში
7სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიახალციხე
8დინოხოლენი ქართლიშ აკანიგორი
9მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიმცხეთა
10თუდოლენი ქართლიშ აკანირუსთავი
11კახეთიშ აკანითელავი
12ქართიქართი

დემოგრაფია

ჯინჯიერ სტატია: საქორთუოშ დემოგრაფია

ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით XIII ოშწანურას ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. პავლე ინგოროყვასშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.[52] საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის დო პირველი რესპუბლიკაშ წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს 1926 წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — 1989 წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს.

ეჭარუაშ წანამახორობაქომოლკოჩიოსური
19262 677 200
1939 3 540 000
1959 4 044 045
1970 4 686 358
1979 5 014 800
1989 5 400 800
2002 4 601 500
2014 3 787 000
2020 3 716 900

1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ ქორთუეფს, 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ.

2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს.

ნოღეფიშ მახორობა

ქართი
ქართი
ქუთეში
ქუთეში
ბათუმი
ბათუმი

№ ნოღა აკანი მახორობა № ნოღა აკანი მახორობა

რუსთავი
რუსთავი
გორი
გორი
ზუგდიდი
ზუგდიდი

1ქართიქართი1 108 71710სამტრედიაიმერეთი25 318
2ბათუმიაჭარა152 83911ხაშურიდინოხოლენი ქართლი26 135
3ქუთეშიიმერეთი147 63512სანაკისამარგალო-ჟიმოლენი შონე21 596
4რუსთავითუდოლენი ქართლი125 10313ზესტაფონიიმერეთი20 814
5სოხუმიაფხაზეთი62 91414მარნეულითუდოლენი ქართლი20 211
6გორიდინოხოლენი ქართლი48 14315თელავიკახეთი19 629
7ზუგდიდისამარგალო-ჟიმოლენი შონე42 99816ახალციხესამცხე-ჯავახეთი17 903
8ფუთისამარგალო-ჟიმოლენი შონე41 46517ქობულეთიაჭარა16 546
9ცხინვალიდინოხოლენი ქართლი30 43218ოზურგეთიგურია14 785
ათე სტატია რე ნორთი სერიაშე საქორთუოშ ისტორია

უჯვეშაში ისტორია
დიაოხიშ ომაფე
კოლხეთიშ ომაფე
იბერიაშ ომაფე
ლაზიკა-ეგრისიშ ომაფე
ჯვეში დო ახალი ისტორიეფი
ტაო-კლარჯეთიშ ომაფე
აფხაზეთიშ ომაფე
ჰერეთიშ ომაფე
ქართლიშ ომაფე
კახეთიშ ომაფე
იმერეთიშ ომაფე
ქართლ-კახეთიშ ომაფე
სამცხე-საათაბაგო
ართოიანი ქორთული სახენწჷფო
რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას
უახალაში ისტორია
საქორთუოშ დრ
საქორთუოშ სსრ
საქორთუოშ რესპუბლიკა
საქორთუო
საქორთუოშ პორტალი
 ძ • ს • რ 

ეკონომიკა

ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი.

საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი

დიდი ქორთუ, ილია ჭავჭავაძე „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ივერიას ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა.

ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია.

ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი:

დაზღვიებაშ სისტემა:

სახენწჷფო ინსტიტუტეფი:

საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე კოლხეთი (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ეგრისი) დო დიაოხი (ტაო-კლარჯეთი).

1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა.

1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა.

1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა სუამიშ ართ-ართი მაკათური რე უკრაინაწკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო მოლდოვაწკჷმა ართო. საქორთუო რე უჩა ზუღაშ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით.

ტერიტორიული მონწყუალა

ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე.

ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის

  1. კოროცხუაფონი ერკებულიშ ელემენტი

{{ქიანაშ მუნაჩემეფი {{{1}}} | country flaglink2 | variant = | size = | name = | altlink = მორაგბეეფიშ ერუანული ნაკორობა | altvar = rugby }}

კომენტარეფი

  1. ↑ აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონ რუსეთიშ ოკუპაციაშ გიმე რე. საქორთუოშ თარობა თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.

სქოლიო

  1. ↑ საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8
  2. ↑ მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ. საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა (1 იანვარი, 2020). კითხირიშ თარიღი: 2021-02-05.
  3. ↑ World GDP Ranking 2015. კითხირიშ თარიღი: 13 May 2016.
  4. ↑ საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა 2004 წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას 2005 წანაშ 27 მელახს.
  5. ↑ Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, Oxford University Press: 2002, p.104
  6. ↑ Histories 4.38. C.f. James Rennell, The geographical system of Herodotus examined and explained, Volume 1, Rivington 1830, p. 244
  7. ↑ Encyclopedia Britannica", Caucasus, June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."
  8. ↑ Nana Bolashvili, Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, ISBN 978-3-515-12057-9
  9. ↑ Population and Demography. National Statistics Office of Georgia, Geostat. კითხირიშ თარიღი: 29 December 2021.
  10. ↑ Dalby 2002.
  11. ↑ 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia. BBC News: 13 November 2017
  12. ↑ Doce, Elisa Guerra (2004). „The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia“. Journal of Archaeological Method and Theory 22 (3): ხს. 751–782. DOI:10.1007/s10816-014-9205-z. ISSN 1072-5369. 
  13. ↑ Jones, Stephen (27 October 2020). „The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928“. Soviet Studies 40 (4). DOI:10.1080/09668138808411783. 
  14. ↑ Constitution of Georgia. The Legislative Herald of Georgia (29 June 2020). კითხირიშ თარიღი: 2022-03-25.
  15. ↑ Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia. UNDP Georgia. კითხირიშ თარიღი: 2022-03-25.
  16. ↑ Georgia (en-US). კითხირიშ თარიღი: 2024-07-21.
  17. ↑ European Council.
  18. ↑ David Braund (1994). A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562. Oxford University Press, 17–18 ხს.. ISBN 978-0-19-814473-1. 
  19. ↑ Rouben Galichian (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189
  20. ↑ Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. ISBN 978-0820459912
  21. ↑ გრიგოლ ფერაძე. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". Georgica, Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209
  22. ↑ (1997) Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies. Walter de Gruyter, ხს. 211. ISBN 978-3-11-012884-0. 
  23. 1 2 Mikaberidze (2015), ხს. 3.
  24. ↑ Rapp (2014), ხს. 21.
  25. ↑ "Article 2.1", Constitution of Georgia, Legislative Herald of Georgia, "‘Georgia’ is the name of the state of Georgia."
  26. ↑ Tbilisi. Encyclopædia Britannica (11 July 2023). ციტატა: „Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia“
  27. ↑ “Georgia country profile“, BBC News, 2012-03-14. კითხირიშ თარიღი: 2025-03-13. (en-GB) 
  28. ↑ Horovitz, David (17 May 2006). 'By Georgia! Don't call us Gruzia'. კითხირიშ თარიღი: 2023-11-19.
  29. ↑ Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' (21 October 2014). კითხირიშ თარიღი: 2023-11-19.
  30. ↑ Lomsadze, Giorgi (28 June 2011). Georgia: Stop Calling Me "Gruzia". კითხირიშ თარიღი: 2023-11-19.
  31. ↑ Orbán Viktor Georgiában tárgyal (2024-10-27). კითხირიშ თარიღი: 2025-03-26.
  32. ↑ Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően (2023-10-12). კითხირიშ თარიღი: 2025-03-26.
  33. ↑ Rekhviashvili, Jimsher (13 July 2011). Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia'. კითხირიშ თარიღი: 2023-11-19.
  34. ↑ Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia (11 January 2021). კითხირიშ თარიღი: 2023-11-19.
  35. ↑ Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth (9 September 2022). კითხირიშ თარიღი: 2023-11-26.
  36. ↑ Roebroeks, Wil (1993). The Earliest Occupation of Europe. Leiden: Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University, 207–209 ხს.. ISBN 9789073368071. 
  37. ↑ Tsotskolauri, Avtandil (2017). საქართველოს ისტორია. Tbilisi: Saunje, 12–17 ხს.. ISBN 978-9941-451-79-9. 
  38. ↑ Kot, Małgorzata (20 June 2021). „Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia“. Quaternary International 587-588: ხს. 384–399. DOI:10.1016/j.quaint.2020.07.034. 
  39. ↑ Baudouin, Emmanuel (2019). „Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights“. Paléorient (45–1): ხს. 115–150. DOI:10.4000/paleorient.602. 
  40. ↑ Lavole, Amy (10 September 2009). Oldest-known fibers to be used by humans discovered. კითხირიშ თარიღი: 2023-11-27.
  41. ↑ Discover the Secret Birthplace of Wine (21 May 2018). კითხირიშ თარიღი: 2023-11-27.
  42. ↑ Hauotmann, Andreas (2009). „Bronze Age gold in Southern Georgia“. ArcheoSciences 33 (33): ხს. 75–82. DOI:10.4000/archeosciences.2037. 
  43. ↑ Javakhishvili, Ivane (1950). Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East. Tbilisi: Tbilisi State University, 130–135 ხს.. 
  44. ↑ Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia (13 May 2022). კითხირიშ თარიღი: 2023-12-02.
  45. ↑ Lichell, Vakhtang (2016). „Geoarchaeology of Phasis (Georgia)“. Méditerranée (126): ხს. 119–128. DOI:10.4000/mediterranee.8317. 
  46. ↑ David Marshall Lang (1997). Lives and Legends of the Georgian Saints, 2nd, St. Vladimir's Seminary Press. ISBN 978-0-913836-29-3. 
  47. ↑ Cyril Toumanoff (1967). Studies in Christian Caucasian History. Georgetown University Press., 83–84, 377 ხს.. 
  48. ↑ S.Res.94 - A resolution commemorating the two-year anniversary of the Soviet crackdown in Tbilisi, Georgia, on April 9, 1989, and urging the Soviet Union to recognize the will of the Georgian people and the legitimacy of the March 31, 1991, referendum.. congress.gov. კითხირიშ თარიღი: 2026-02-09.
  49. ↑ „საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991
  50. ↑ „საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991
  51. ↑ გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992. dspace.nplg.gov.ge. კითხირიშ თარიღი: 2026-02-09.
  52. ↑ ინგოროყვა პ. „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990

[[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი]

გორილი რე "https://xmf.wikipedia.org/w/index.php?title=საქორთუო&oldid=252965"-შე