სქირონაშქა ზუღა

ვიკიპედია ხასჷლაშე
გეგნორთი: ნავიგაცია, გორუა
სატელიტური ფოტო
სატელიტური ფოტო გიბრალტარიშ საროტიშ განშე. კვარჩხანშე, ევროპა; მარძგვანშე, აფრიკა

სქირონაშქა ზუღა ატლანტიშ ოკიანეშ აუზიშ ნორთი რე დო დახე ედომუშამო სქირონათ რე გოხურგელი ოორუეშე ევროპათ, ობჟათეშე აფრიკათ, ბჟაეიოლშე აზიათ. მინშა სქირონაშქა ზუღა იკოროცხუ, მუჭოთ ატლანტიკიშ ოკიანეშ ნორთი, მარა მუჭოთ წესინ, მერჩქინელი რე მუჭოთ წყარიშ ზოხო ორგანო.

სქირონაშქა ზუღაშ ჯოხო ლათინური რე mediterraneus (medius, 'შქა' + terra, 'დიხა, სქირონა'), ბერძენულს - mesogeios. მუში ფართობი რე მეხოლაფირო 2,5 მილიონი კმ². ოკიანოლოგიას მუში ალტერნატიული ჯოხოეფი რე ევროაფრიკული სქირონაშქა ზუღა, ვარდა ევროპაშ სქირონაშქა ზუღა შხვა სქირონაშ შქაში ზუღეფშე გჷშაშხვანერაფალო.

უჯვეშაში ბორჯიშე სქირონაშქა ზუღა დოხარგელი ოტრანსპორტე მაგისტრალი რდჷ. თენა რდჷ შანულამი მარშრუტი ანტიკური ბორჯიშე მოჸუნაფილი მეწარმეეფშო დო მეშარეეფშო ოვაჭარე დო კულტურული თირაფეფიშ ოწარმებელო ჯვეში ეგვიპტარეფშო, ბერძენეფშო, რომაალეფშო დო შხვა ხოლოშიანი ბჟაეიოლიშ კათეფშო.

ზუღაშ რელიეფი

ჯოხოდვალა[რედაქტირაფა]

სქირონაშქა ზუღაშ ჯოხოდვალა მოურს ლათინური ზიტყვაშე — mediterraneus, მუთ დიხაშ შქას შანენს (medius, შქა + terra, დიხა). ბერძენული ჯოხო რე Mesogeios (Μεσόγειος), medius, შქა + terra, დიხა).

შხვადოშხვა პერიოდეფს, სქირონაშქა ზუღა შხვადოშხვა ჯოხოეფით რდჷ ჩინებული.

ისტორია[რედაქტირაფა]

სქირონაშქა ზუღაშ მუკი-მუკის ანტიკური ბორჯიშე მოჸუნაფილი გოვითარაფილი რდჷ შხვადოშხვა ცივილიზაციეფი. სქირონაშქა ზუღას უღუდუ ჯინჯიერი გოლინა თე ცივილიზაციეფიშ ისტორიაშე დო კულტურაშე. თე ზუღა რდჷ მეშქაშალა ვაჭარუაშო, კოლონიზაციეფშო დო ლჷმეფშო, რინაშო ჯინჯი მეშქაშალა რდჷ შხვადოშხვა კათეფშო შხვადოშხვა ფარანეფს.

სქირონაშქა ზუღაშ ჟირი არძაშე უდიდაში ცივილიზაცია კლასიკურ ანტიკურ ხანას რდეს ჯვეში ბერძენული ნოღა-სახენწჷფოეფი დო ფინიკია. მუჟამს ოქტავიანე ავგუსტუსიქ გაჭყჷ რომიშ იმპერია, სქირონაშქა ზუღას ქიგიადუ ახალი ჯოხოქ რომალეფშე — Mare Nostrum (ჩქინი ზუღა).

დარიუს I-ქ, ნამუქჷთ ეჭოფუ ჯვეში ეგვიპტე, გიჸონჷ არხი, ნამუთ მიორსხუანდჷ სქირონაშქა ზუღას ჭითა ზუღაწკჷმა.

ახ.წ.ეკ. 476 წანას ქჷდანთხჷ რომიშ იმპერიაქ. თე ბორჯიშე დომინანტური პოზიცია ქჷდეკინჷ ბიზანტიაშ იმპერიაქ, ნამუშ ფორმირებაქჷთ მოხვადჷ რომიშ იმპერიაშ ბჟაეიოლ გვერდშე. შხვა ძალა ბჟაეიოლს რდჷ ისლამი. მუში სიძალიერეშ ზენიტის, არაბეთიშ იმპერია აკონტროლენდ სქირონაშქა ზუღაშ რეგიონიშ 3/4-ს.

ევროპა გერდჷ აჭყანიარაფაშ შარას, მარა უმოსი ორგანიზებული დო ცენტრალიზებული სახენწჷფოეფიშ ფორმირებაქ დიჭყჷ გვიან შქა ოშწანურეფს, რენესანსიშ უკული, მა-12 ოშწანურას.

მა-15 ოშწანურაშე რეგიონს ახალ ძალაქ — ოსმალეთიშ იმპერიაქ დიჭყჷ წჷმოკინა, მუსუთ ოწინანდჷდეს ევროპაშ ქიანეფი.

გეოგრაფია[რედაქტირაფა]

სქირონაშქა ზუღა მერცხუაფილი რე ატლანტიკიშ ოკიანეწკჷმა გიბრალტარიშ საროტით ბჟადალშე, ბჟაეიოლშე მარმარილოშ ზუღაწკჷმა დო უჩა ზუღაწკჷმა, დარდანელიშ დო ბოსფორიშ საროტეფით. მარმარილოშ ზუღა მინშა მერჩქინელი რე სქირონაშქა ზუღაშ თიათ, უჩა ზუღა — ვარ. 163 კილომეტრამი ხელობური არხით რე მერცხუაფილი სქირონაშქა ზუღა ჭითა ზუღაწკჷმა.

სქირონაშქა ზუღაშ დიდი კოკეფი რე კვიპროსი, კრეტა, ევბეა, როდოსი, ლესბოსი, ხიოსი, კეფალონია, კორფუ, ნაქსოსი დო ანდროსი ბჟაეიოლშე: სარდინია, კორსიკა, სიცილია, ცრესი, კრკ, ბრაჩი, ჰვარი, პაგი დო მალტა ცენტრალურ ნორთის; იბიცა, მალიორკა დო მინორკა (ბალეარიშ კოკეფი) სქირონაშქა ზუღაშ ბჟადალ ნორთის.

კლიმატი[რედაქტირაფა]

კლიმატი რე ტიპური სქირონაშქაზუღური, ჩხე ზარხულით დო ქექე, ჭვემამი ბზოთონჯით.

მოხურგე ქიანეფი[რედაქტირაფა]

სქირონაშქა ზუღაშ რუკა

21 თეხანურ ქიანას უღუ გჷშალი სქირონაშქა ზუღაშა.

ევროპა (ბჟადალშე ბჟაეიოლშა):

აზია (ოორუეშე ობჟათეშა):

აფრიკა (ბჟაეიოლშე ბჟადალშა):

თურქეთი დო ეგვიპტე რენა ტრანსკონტინენტური ქიანეფი.

სქირონაშქა ზუღას ომძღჷ ხოლო შხვა ტერიტორიეფი:

სუვერენული ქიანეფიშ ნანანოღეფი დო დიდი ნოღეფი 200,000 კოჩშე უმოსი მახორობათ:

ქიანა ნოღეფი
ესპანეთი ალიკანტე, ბადალონა, ბარსელონა, კარტახენა, მალაგა, პალმა, ვალენსია
საფრანგეთი მარსელი, მონპელიე, ნიცა
მონაკო მონაკო*
იტალია ბარი, კატანია, გენუა, მესინა, ნაპოლი, პალერმო, რომი, ტრიესტი, ვენეცია
მალტა ვალეტა*
ალბანეთი დურესი
საბერძნეთი ათენი, პათრასი, თესალონიკი
კვიპროსი ლიმასოლი
თურქეთი ანტალია, სტამბოლი, ისკენდერუნი, იზმირი, იზმითი, მერსინი, თარსუსი
სირია ლათაკია
ლიბანი ბეირუთი, ტრიპოლი
ისრაელი აშდოდი, ჰაიფა, რიშონ ლეიონი, თელ ავივი
პალესტინა ნოღა ღაზა
ეგვიპტე ალექსანდრია, დამიეტა, პორტ საიდი
ლიბია ბენღაზი, ხომსი, მისრათა, ტრიპოლი
ტუნისი სფაქსი, ტუნისი (ნოღა)
ალჟირი ალჟირი (ნოღა), ანაბა, ორანი
მაროკო ტეტუანი, ტანგიერსი

სქირონაშქა ზუღაშ დჷნართეფი[რედაქტირაფა]

ოერეფოშქარე ჰიფროგრაფიკული ორგანიზაციაშ მეჯინათ, სქირონაშქა ზუღა ირთუ ჭიჭე ნართეფო:

სქირონაშქა ზუღაშ რუკა.

10 უდიდაში კოკი[რედაქტირაფა]

ჟირი არძაშე უდიდაში კოკი სქირონაშქა ზუღას, სიცილია დო სარდინია
შილა კოკი ფათობი (კმ²) მახორობა
Flag of Italy.svg Sicilian Flag.svg სიცილია 25.460 5.048.995
Flag of Italy.svg Flag of Sardinia.svg სარდინია 24.090 1.672.804
Flag of Cyprus.svg კვიპროსი 9.248 803.147
Flag of France.svg Flag of Corsica.svg კორსიკა 8.680 299.209
Flag of Greece.svg კრეტა 8.336 623.666
Flag of Greece.svg ევბეია 3.684 218.032
Flag of Spain.svg Flag of Mallorca.svg მალიორკა 3.640 869.067
Flag of Greece.svg ლესბოსი 1.632 90.643
Flag of Greece.svg როდოსი 1.400 117.007
Flag of Greece.svg ხიოსი 842 51.936

კლიმატი[რედაქტირაფა]

ზუღაშ ტემპერატურა (°C)
ღურ. ფურ. მელ. პირ. მეს. მან. კვრ. მარ. 'ეკნ. გჷმ. გერ. ქირ.
მარსელი [1] 13 13 13 14 16 18 21 22 21 18 16 14
ბარსელონა [2] 13 13 13 14 17 20 23 25 23 20 17 15
ვალენსია [3] 14 13 14 15 17 21 24 26 24 21 18 15
ნეაპოლი [4] 15 14 14 15 18 22 25 27 25 22 19 16
მალაგა [5] 16 15 15 16 17 20 22 23 22 20 18 16
გიბრალტარი [6] 16 15 16 16 17 20 22 22 22 20 18 17
ათენი [7] 16 15 15 16 18 21 24 24 24 21 19 17
ირაკლიონი [8] 16 15 15 16 19 22 24 25 24 22 20 18
მალტა [9] 16 16 15 16 18 21 24 26 25 23 21 18
პაფოსი [10] 18 17 17 18 20 24 26 27 26 24 22 19
ლარნაკა [11] 18 17 17 18 20 24 26 27 27 25 22 19
ლიმასოლი [12] 18 17 17 18 20 24 26 27 27 25 22 19
ალექსანდრია [13] 18 17 17 18 20 23 25 26 26 25 22 20
თელ-ავივი [14] 18 17 17 18 21 24 26 28 27 26 23 20


რესურსეფი ინტერნეტის[რედაქტირაფა]

Commons-logo.svg
ვიკიოწკარუეს? რე ხასჷლა თემაშენ: