შიგი ქუთუქუ
| შიგი ქუთუქუ | |
| Shigi Qutuqu | |
| მოღალობა |
მონღოლური სამართალიშ კოდიფიკაცია |
|---|---|
|
ბიოგრაფიული ჩინებეფი
| |
| დაბადებაშ თარიღი |
დოხოლ. 1178 |
| ღურაშ თარიღი |
1260 |
| საქვარუა: |
მაღალჩინამ, უჟინაშ სარჯუ (ჯარგუჩი) |
| მენოღალობა | |
| ერუანობა |
თათარი |
| მუმა |
ჩინგიზ-ყაენი (მორდუ) |
| ნანა | |
შიგი ქუთუქუ (დოხოლ. 1178 – 1260) — მონღოლეფიშ იმპერიაშ გიშარჩქინელ მაღალჩინამ დო უჟინაშ სარჯუ (ჯარგუჩი) იმპერიაშ რინაშ მაართა ვითწანურეფს. თინა რდჷ იმპერიაშ დჷმარსხუაფალიშ, თემუჩინიშ (უკულიანშო ჩინგიზ-ყაენი) დო მუში ალმასქუშ, ბორტეშ ენაჭოფა სქუა. შიგი ქუთუქუქ ქვერსემ როლი ილაჸაფჷ მონღოლურ სამართალიშ კოდიფიკაციას დო ოორუე ჩინეთის გიშაკერძაფილო წიმოძინელო ნინალენდჷ.
ორდოიან რინა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]„მონღოლეფიშ ფულირ ისტორიაშ“ მუნაჩემეფით, შიგი ქუთუქუ რდჷ თათარეფიშ ბანაკის ნაძირეფ მეტებულ ბაღანა. ტექსტიშ მეჯინათ, თინა თემუჩინიშ ნანაქ, ჰოელუნქ ეჭოფჷ დო მორდჷ, მარა თე ამბე თაში რდუნ, მენცარეფს ოორჩანაუნა, მუშენ-და ქრონოლოგიურ შხვანერობეფი თე ვერსიას ივარანა. ოეგებიეთ, თინა თემუჩინიშ ფანიას ირდუუდჷ. შიგი ქუთუქუ რდჷ ართ-ართი მაართა მონღოლი, ნამუქჷთ ჭარუა-კითხირი დიგურუნ.
ოურდუმე დო პოლიტიკურ კარიერა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა].jpeg)
იმპერიაშ დორსხუაფაშ უკული, ჩინგიზ-ყაენქ თინა ქუდარინუ უჟინაშ სარჯუთ დო ქიმეჩჷ ნება, უსაჯებუდჷკო დუმაშებელეფი დო ურეგულირებუდჷკო კანონეფი. თიშ კარიერა იკათუანდჷ ხვარაზმიშ იმპერიაშა გენთხაფას ხოლო. 1221 წანას, ფარვანიშ ლჷმას, შიგი ქუთუქუშ დუდალათ მონღოლეფიშ 30 000-ამი არმიაქ ილიმჷ ჯალალ ად-დინიშ ნძალეფწკჷმა. თე აკობუნას მონღოლეფს კონწარო ორჯგინეს. თენა რდჷ თინეფიშ ართ-ართ უკაბეტაშ მარცხი ბჟადალურ კამპანიას. თეშ უმკუჯინუო, ჩინგიზ-ყაენს თიშა გამამინჯალა ვა მოუთხუ დო ნდება ვა უდინუაფჷ.
უკულიან წანეფ დო მონძალა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]ჩინგიზ-ყაენიშ ღურაშ უკული, უგედეი-ყაენიშ დუდალაშ შვანსჷთ, შიგი ქუთუქუ აგჷნძორენდჷ მუშ საქვარუას. 1235–1236 წანეფს თიქ მანჯჷ ოორუე ჩინეთიშ მახორობაშ ეჭარუა, მუდგაქჷთ იმპერიას ფისკალურ პოლიტიკაშ თირუაშ ანჯა ქიმეჩჷ. თიშ საქვარუა ბრელშო ონირზე რდჷ: ნამთინე თიში გჷნოჭყვიდირუეფს ნამეტანი ჸინჩო მირჩქინანდჷ, მარა შხვეფ ღოზის გუთმუსვანდეს თიშ თინკოჩანას. შიგი ქუთუქუქ დოღურჷ 1260 წანას, 81 წანაშ ხანს, ტოლუიდეფიშ ომენოღალე ლჷმაშ ბორჯის.