მაიქლ ფარადეი
მაიქლ ფარადეი (Michael Faraday, FRS) (დ. 22 ეკენია, 1791 – გ.25 მარაშინათუთა, 1867) — ინგლისარი ქიმიკოსი დო ფიზიკოსი (ვარა ნატურფილოსოფოსი, თეხანური ტერმინოლოგიათ).
ბიოგრაფია [რედაქტირაფა]
ლონდონარი ჭკადუშ, ჯეიმს ფარადეიშ ფანიას 1791 წანაშ 22 ეკენიას დებადჷ მასუმა სქუა მაიქლ ფარადეიქ. უკულშო გჷშარჩქინელ მენცარს დაჭყაფუ სკოლაქ ვათებუ. ფანიაშ ხემონჭირელი რინაშ გშეა მაიქლიქ აძვილებურქ იჸუ გუჭყვადუდუკო გურაფა დო წიგნეფიშ ემანწყუალიშ შეგირდო გინორთედუკო. თიქ თე ხელობა მარწკინელო ქიმკიწონუ, მარა წიგნეფი უმოსო ოინტერესუდუ, ვიდრე თინეფიშ ენწყუალა. ბრელს კითხულენდუ, თე ხანს ხშირას ოხოლუდუ საჯარო ლექციეფს, ნამუსით ახალისენდუ უმჩაში ჯიმა რობერტი, ნამუთუ ფარას არძენდუ ლექციეფშა მიოულარ ბილეთეფშო.
ფარადეი დო ჰემფრი დევი [რედაქტირაფა]
1812 წანას ფარადეიქ მირჩქილუ ჩინებული ინგლისარი ფიზიკოსიში დო ქიმიკოსიშ ჰემფრი დევიშ ლექციეფიშ კურსი. დევიში დო ფარადეიშ ურთიართალეფიშით, ნამუქჷთ ართი წანას იგინძორუ, დევიქ ფარადეი ლაბორანტო ეჭოფუ დო ჟირწანამი შარალუაშა მიდეჸონუ. მოგზაურობაშ ჟამს თიქ გეჩინებაფუ გჷშარჩქინელი ფიზიკოსეფი დო ქიმიკოსეფი – ამპერი, გეი–ლუსაკი დო შხვეფი.
მაართა ხანეფს ფარადეი ქიმიას მუშენდუ დო თიქ 1824 წანას ქლორი გაათხითხარუ. თენა რდჷ მაართა თხითხონი გაზი საგებიოს. ართი წანაშ უკული ფარადეიქ ბენზოლი ქიმიღჷ.
1824 წანას ფარადეიქ სამაფო ჯარალუაშ მაკათურო გინირთჷ, დო 1827 წანას პროფესორიშ კათედრა ქიმიღჷ.
1821 წანას ერსტედიშ მეგორაფაშ გოლინათ ფარადეიქ მუშ დღაურშა ენაჭარუ ,,გინუორთინუათი მაგნეტიზმი ელექტროაფო". თე სიტყვასკვილქ გინირთჷ თიში რკვიაფაში მენცარული პროგრამა ვითი წანაშ მიმოულას დო 1831 წანას მიოგორუ ელექტრომაგნიტური ინდუქციაშ მოლინას.
1833 წანა ფარადეიშ მენცარული ქიმერონს ეკაღანკალიე თითი, ნამუდა თიქ დიჭყუ ჩინებული ნახანდა ,,ექსპერიმენტული რკვიაფაში ელექტროობას", ნამუთ ეჩდომავითათი 1855 წანას გემშეშკუ.
მაიქლ ფარადეიქ დოღურუ 1867 წანაშ 25 მარაშინათუთას. მაიქლ ფარადეიშ პატიოცემელო, ელექტრონტირალაშ ართეულს ფარადა გიოდვეს.
მაიქლიშ თია [რედაქტირაფა]
ფარადეის შანულამი თია აფუ მიშარალირი ელექტრომაგნეტიზმისი დო ელექტროქიმიაშ დარგეფიშ გოვითარაფაშა. თიქ მიოგორუ ელექტრომაგნიტური ინდუქციას, დიამაგნეტიზმისი დო ელექტროლიზის. თიქ დადგინჷ ნამუდა მაგნეტიზმის შეულებუდუ სინთეშ ჩხორიეფშა ჟინჯია დო ნამუდა თე ჟირ ფენომენს შქას ურთიართალა არსებენდუ. მუჭოთ ქიმიკოსიქ, ფარადეიქ მიოგორუ ბენზინს, პოპულარიზაცია უღოლუ თიცალი ტერმინეფს, მუჭომეფითიე ანოდი, კათოდი, ელექტროდი დო იონი.
