მაიკლ ფარადეი
მაიკლ ფარადეი (Michael Faraday, FRS) (დ. 22 ეკენია, 1791 – გ.25 მარაშინათუთა, 1867) — ინგლისარი ქიმიკოსი დო ფიზიკოსი (ვარა ნატურფილოსოფოსი, თეხანური ტერმინოლოგიათ).
[რედაქტირაფა] ბიოგრაფია
ლონდონური ჭკადუშ ჯეიმს ფარადეიშ ფანიას 1791 წანაშ 22 ეკენიას დებადჷ მასუმა სქუა მაიკლ ფარადეიქ. უკულშო გჷშარჩქინელ მენცარს დაჭყაფუ სკოლაქ ვათებუ. ფანიაშ ხეკუნტა რინაშ გურშენი მაიკლიქ იძულებულქ იჸუ გუჭყვადუდუკო გურაფა დო წიგნეფიშ ემანწყუალიშ შეგირდო გინორთედუკო. თიქ თე ხელობა მარწკინელო ქიმკიწონუ, მარა წიგნეფი უმოსო ოინტერესუდუ, ვიდრე თინეფიშ ენწყუალა. ბრელს კითხულენდუ, თე ხანს ხშირას ოხოლუდუ საჯარო ლექციეფს, ნამუსით ახალისენდუ უმჩაში ჯიმა რობერტი, ნამუთუ ფარას არძენდუ ლექციეფშა მიოულარ ბილეთეფშო.
[რედაქტირაფა] ფარადეი დო ჰემფრი დევი
1812 წანას ფარადეიქ მირჩქილუ ჩინაფილი ინგლისარი ფიზიკოსიში დო ქიმიკოსიშ ჰემფრი დევიშ ლექციეფიშ კურსი. დევიში დო ფარადეიშ ურთიართალეფიშით, ნამუქჷთ ართი წანას იგინძორუ, დევიქ ფარადეი ლაბორანტო ეჭოფუ დო ჟირწანამი შარალუაშა მიდეჸონუ. მოგზაურობაშ ჟამს თიქ გეჩინებაფუ გჷშარჩქინელი ფიზიკოსეფი დო ქიმიკოსეფი – ამპერი, გეი–ლუსაკი დო შხვეფი.
მაართა ხანეფს ფარადეი ქიმიას მუშენდუ დო თიქ 1824 წანას ქლორი გაათხითხარუ. თენა რდუ მაართა თხითხონი გაზი საგებიოს. ართი წანაშ უკული ფარადეიქ ბენზოლი ქიმიღჷ.
1824 წანას ფარადეიქ სამაფო ჯარალუაშ მაკათურო გინირთჷ, დო 1827 წანას პროფესორიშ კათედრა ქიმიღჷ.
1821 წანას ერსტედიშ მეგორაფაშ გოლინათ ფარადეიქ მუშ დღაურშა ენაჭარუ ,,გინუორთინუათი მაგნეტიზმი ელექტროაფო". თე სიტყვასკვილქ გინირთჷ თიში რკვიაფაში მენცარული პროგრამა ვითი წანაშ მიმოულას დო 1831 წანას მიოგორუ ელექტრომაგნიტური ინდუქციაშ მოლინას.
1833 წანა ფარადეიშ მენცარული ქიმერონს ეკაღანკალიე თითი, ნამუდა თიქ დიჭყუ ჩინაფილი ნახანდა ,,ექსპერიმენტული რკვიაფაში ელექტროობას", ნამუთ ეჩდომავითათი 1855 წანას გემშეშკუ.
მაიკლ ფარადეიქ დოღურუ 1867 წანაშ 25 მარაშინათუთას. მაიკლ ფარადეიშ პატიოცემელო, ელექტრონტირალაშ ართეულს ფარადა გიოდვეს.
[რედაქტირაფა] მაიკლიშ თია
ფარადეის მენორსამი თია აფუ მიშარალირი ელექტრომაგნეტიზმისი დო ელექტროქიმიაშ დარგეფიშ გოვითარაფაშა. თიქ მიოგორუ ელექტრომაგნიტური ინდუქციას, დიამაგნეტიზმისი დო ელექტროლიზის. თიქ დადგინჷ ნამუდა მაგნეტიზმის შეულებუდუ სინთეშ ჩხორიეფშა ჟინჯია დო ნამუდა თე ჟირ ფენომენს შქას ურთიართალა არსებენდუ. მუჭოთ ქიმიკოსიქ, ფარადეიქ მიოგორუ ბენზინს, პოპულარიზაცია უღოლუ თიცალი ტერმინეფს, მუჭომეფითიე ანოდი, კათოდი, ელექტროდი დო იონი.
