ბასკეფი
ბასკეფი — იზოლირაფილი ეთნოლინგვისტური ფანიაშ თიი ესპანეთის (950 ანთ.) დო საფრანგეთის (140 ანთ.). ევროპაშ გალე რე შანულამი დიასპორეფი ობჟათე ამერიკას დო ამერიკაშ აკოშქუმალირ შტატეფს.
დინორე |
[რედაქტირაფა] ზოგადი ჩინებეფი
- ჯოხოეფი: ოდაბადური - Euskaldunak; ფრანგულო - Basques; ესპანურო - Vascos; რუსულო - Баски.
- ომიშური მუდანობა: 1,25 მლნ.
- ნინა: ბასკური. ბასკეფი ჯინჯიერო ჟირნინამეფი რენა.
- მორწუმეეფი: კათოლიკეფი.
[რედაქტირაფა] ნინა დო კულტურა
ბასკეფქ მუნეფიშ ჯოხო Euskaldunak ეჭოფეს ზიტყვაშე Euskara - მუნეფიშ ნინაშ ჯოხოდვალა. ტრადიციული ბასკური კულტურა რეგიონიშ ურბანიზაციაშ დო ინდუსტრიალიზაციაშ რდუალაშ გეშა რკებადიე. ორეწველე ნოღეფიშ უმენტაშობას ხვალე ბასკური წეს-ადათეფი ვარინ, ბასკური ნინა ხოლო გოჭყოლიდაფას მითმიაჩამუ. ბასკური ნინაშა ჯინჯიერო იჩიებუნა მაღალგვალამ შორეულ რეგიონეფს, მარა მა-20 ოშწანურაშ ლიას დახე არძა ბასკი რაგადანდ ესპანურო ვარა ფრანგულო.
დიდი ხანი რე არსებენს რსიმა, ნამდა ბასკეფი გენეტიკურო ზოხორინელი კათა რენან. გოფაჩილიე მორსიმაფა, ნამდა ბასკეფი ომოჯგირჷნა იბერიულ-კავკასიურ ნაციეფს, კერძოთ - ქორთუეფს. მუჭოთ ბუნას, თინეფს უღუნა არძაშე მაღალი პროპორცია რეზუს-ვარჸოფილი ზისხირიშ ევროპას (25%) დო ართ-ართი არძაშე მაღალი პროცენტი O-ტიპიშ ზისხირიშ (55%).
[რედაქტირაფა] ჸოფა-რინა
ტრადიციულო ბასკეფი ამუშენდეს მორჩილი ზჷმაშ მინდორეფს იზოლირებულ გვალამი რეგიონეფს, თექ სოდეთ თინეფი ასე ოხორანან. ოხორინალეფი გორანწკილიე მორჩილი ბუნეფო, ნამუეფუთ ქიმინუნა ოფუტეეფს, ვარა გოფაჩილი რენა მაღალგვალამი ზონეფს. ოხორინალი (ჸუდე, მინდორი დო ფანია) რე არძაშე შანულამი სოციალური ართური. სოციალური ორგანიზაციაშ თე ფორმა თხილერი რდჷ ტრადიციული კანონით მონძეობაშ გეშა, ნამუთ აწესრიგენდჷ ურთიერთალეფს, ნამუშ გეხ ედომუშამი ღჷმალა გჷშმეშჷ ართ მონძეშა. ტრადიციული ბასკური კულტურა გერცხილი რდჷ თე ინდივიდუალურ ოხორინალეფს, ნამუეფსჷთ ჯოხოდ caserios. იზოლირაფილო რინაშ ათეშნერი წესიქ გოპიჯჷ ფანიაშური სოლიდარობაშ ნძალიერი ღიაბი, ნამუთ მუშ ჸურე გუთმოხურგანს სინძალიერეს დო შურდგუმაშუნარალას ბასკური ნინაშ, კულტურაშ დო კოლექტიური იდენტურობაშ.
[რედაქტირაფა] პოლიტიკური დგომარება
ბასკეფი დიდი ხანი რე აქტიურენა მუნეფიშ ნინაშობური დო კულტურული ალობეფიშ ოთხილარო, დახე რომიშ იმპერიაშ დოთებაშ პერიოდიშე. მა-20 ოშწანურას, ჭიჭე ხანით (1936-37 წწ) ბასკურქ ქიმიოჭირინუ ოფიციალურ აღიარაფას ბასკეთიშ ავტონომიური მართუალაშ ფორმათ ესპანეთიშ ომენოღალური ლჷმაშ ბორჯის, მარა ფრანკოშ მართუალაშ პერიოდის თე ავტონომიურობაქ მედინჷ. 1975 წანას, ესპანეთის მონარქიაშ ეკონწყუალაშ შვანს, ბასკეფქ გაგინძორეს ჟინჭირა ესპანეთიშ თარობაშ დო 1978 წანას კინე ქიმიღეს ავტონომიაშ ალობა, სოდეთ ესპანურქ დო ბასკურქ ოფიციალურ ნინეფო გეგმიცხადჷ.
ათექ გაგშეჭანუ უმოსი დუდიშალა დინახლენური მართუალას, მარა ვა დაბაღინუ უმოსი ექსტრემისტული მოთხუალეფიშ მაღვენჯი ორგანიზაციეფი, მაგალითო, ETA - Euzkadi Ta Azkatasuna (”ბასკური ოდაბადე დო დუდიშალა”), ნამუთ ლჷმენს ბასკეთიშ მუშითმართუალაშ დო ესპანეთიშე გჷშართუალაშო. ეტა-შ ხანგინძე გოლინაშ დო საქვარუაშ გეშა რთული ურთიერთალეფქ იჸონდინჷ ბასკეფს დო ესპანარეფს შქას.
