მარი სკლოდოვსკა-კიური
.png)
მარი სკლოდოვსკა-კიური (დ. 7 გერგობათუთა, 1867, ვარშავა — ღ. 4 კვირკვე, 1934, სანსელმო, სავოიაშ დეპარტამენტი; დასაფულებური რე სოშის, პარიზიშ ხოლოს) — პოლონარი ფიზიკოსი დო ქიმიკოსი.
1883 წანას გათუ ვარშავაშ გიმნაზია, 1895 წანას - პარიზიშ უნივერსიტეტი. ჩილო აჸუნუ პიერ კიურის დო ხანდა დიჭყჷ თიშ ლაბორატორიას, ინდუსტრიულ ფიზიკაშ დო ქიმიაშ ნწოფულას. 1903 წანას დეცუ ოდოქტორე დისერტაცია თემაშე: "რადიოაქტიური ნიფთუანობეფიშ რკვიება". პ. კიურიშ ღურაში უკული (1906) დეკინჷ თიში კათედრა პარიზიშ უნივერსიტეტის. რდჷ თე უნივერსიტეტიშ მაართა პროფესორი ოსურიკოჩი. 1914 წანაშე ხემანჯღვერენდჷ პარიზიშ რადიუმიშ ინსტიტუტიშ ფიზიკა-ქიმიაშ გჷმნორთის. თაქ თიწკჷმა ართო ხანდენდჷ მუში ცირასქუა ირენ ჟოლიო-კიური დო ფრედერიკ ჟოლიო-კიური.
მარი სკლოდოვსკა-კიურიშ ნახანდეფქ რადიოაქტიური ნიფთუანობეფიშ გურაფაშ გეშა ოსხირო დადუ ფიზიკაშ დო ქიმიაშ ახალ დარგეფს. 1898 წანაშ კვირკვეს ჩილ დო ქომონჯ კიურეფქ მიოგორეს ახალ ქიმიურ ელემენტის პოლონიუმს, დო კინე თი წანაშ ქირსეთუთას - რადიუმს. 1902 წანას მარი სკლოდოვკსა-კიურიქ გეჭოფუ რადიუმიშ წკონდა ჯიმუშ დეციგრამი, მუდგაქ თის მეჩჷ მეშქაშალა გუხურგუდჷკო რადიუმიშ ატომური მასა, დო თიშ კანკალე ფიზიკური დო ქიმიური მუშება, თაშნეშე თიში აკანი ელემენტეფიშ პერიოდულ სისტემას. 1910 წანას სკლოდოვსკა-კიურიქ ფრანგი ფიზიკოსი ა. დებიერნწკჷმა ართო მიღჷ ლითონური რადიუმიშ დო მაჟირაშა დიდი სიზუსტათ გოხურგუ თიში ატომური მასა. 1911 წანას მარიაქ მაართათ გახაზირჷ რადიუმიშ ეტალონი, ნამუთ 24 წანაშ გოძვენას რდჷ მოსოფელს ხვალე ართი. მარია სკლოდოვკსა-კიურის ხანდა უღუ თაშ ხოლო რადიოლოგიას დო რენდგენოლოგიაშ ოკითხირეფშენი. 1914 წანას თიქ რენტგენოლოგიურო გეგმირკვიუ ნჭყოლირეფი ჰოსპიტალც, რდჷ პარიზიშ სამედიცინო აკადემიაშ ოსურკოჩი მაკათური (გეგშეგორეს 1922 წანას).
სკლოდოვსკა-კიურს ჟირშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია: 1903 (ფიზიკას: პიერ კიურიშ დო ბეკერელწკჷმა ართო) დო 1911 (ქიმიას). რდჷ მოსოფელიშშ ბრელი აკადემიაშ დო ომენცარე ჯარალუაშ მაკათური, შხვაწკჷმა ართო, პეტერბურგიშ ომენცარე აკადემიაშ მაკათური-კორესპონდენტი (1907) დო სსრკ ომენცარე აკადემიაშ საპატიო მაკათური (1926). 1923 წანაშე რდჷ ვარშავაშ რადიუმიშ ინსტიტუტიშ საპატიო დოქტორი, ნამუთუქ დირცხუ თიშ ინიციატივათ.
ლიტერატურა [რედაქტირაფა]
- ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 9, ხს. 425, ქართი, 1985 წანა.
