მარი სკლოდოვსკა-კიური

მარი სკლოდოვსკა-კიური
	მარი სკლოდოვსკა-კიური
	Marie Skłodowska-Curie
	; მარი სკლოდოვსკა-კიური, დხლ. 1920
დაბადებაშ თარიღი:	7 გერგობათუთა, 1867
დაბადებაშ აბანი:	ვარშავა, პოლონეთიშ კონგრესი, რუსეთიშ იმპერია
ღურაშ თარიღი:	4 კვირკვე, 1934 (66 წანერი)
ღურაშ აბანი:	პასი, ჟიმოლენ სავოია, საფრანგეთი
მენოღალობა:	რუსეთიშ იმპერია (1895 წანაშახ); საფრანგეთი (1895 წანაშე);
ომენცარე სფერო:	ფიზიკა; ქიმია
სამუშაშ აბანი :	პარიზიშ უნივერსიტეტი Institut du Radium; ; ფრანგ. École normale supérieure; საფრანგეთიშ სამედიცინო აკადემია; ინტელექტუალურ წოროხანდაშ ერეფოშქაშე კომიტეტი;
ალმა-მატერი:	პარიზიშ უნივერიტეტი
ომენცარე ხემანჯღვერი:	გაბრიელ ლიპმანი
ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი:	ანდრე-ლუი დებიერნი; ჯოაჩინო ფაილია; ლადისლავ გოლდშტაინი; ემილ ანრიო; ირენ ჟოლიო-კიური; ოსკარ მორენო; მარგარიტა პერეი; ფრენსის პერინი;
ჩინებული რე მუჭოთ:	პოლონიუმიშ დო რადიუმიშ მეგორაფა (პიერწკჷმა ართო); რადიოაქტიურობაშ რკვიება;
ჯილდოეფი დო პრემიეფი:	დევიშ მენდალი (1903); ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის (1903); მატეუჩიშ მენდალი (1904); აკტონიაშ პემია (1907); ელიოტ კრესონიშ მენდალი (1909); ალბერტიშ მენდალი (1910); ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის (1911); უილარდ გიბსიშ ჯილდო (1921); ჯონ სკოტიშ მენდალი (1921); ედინბურგიშ უნივერსიტეტიშ კამერონიშ თერაპიაშ პრემია (1931);
ხეშმოჭარუა:

მარი სალომეა სკლოდოვსკა-კიური (პოლ. Maria Salomea Skłodowska-Curie; დ. 7 გერგობათუთა, 1867, ვარშავა — ღ. 4 კვირკვე, 1934, სანსელმო, სავოიაშ დეპარტამენტი; დასაფლებურ რე სოშის, პარიზიშ გოხოლუას) — პოლონარ ფიზიკოს დო ქიმიკოსი.

1883 წანას გათჷ ვარშავაშ გიმნაზია, 1895 წანას - პარიზიშ უნივერსიტეტი. ჩილო აჸუნჷ პიერ კიურის დო ხანდა დიჭყჷ თიშ ლაბორატორიას, ინდუსტრიულ ფიზიკაშ დო ქიმიაშ სკოლას. 1903 წანას დოთხილჷ სადოქტორო დისერტაცია თემაშენ: "რადიოაქტიურ ნიფთიარობეფიშ რკვიება". პ. კიურიშ ღურაშ უკულ (1906) დეკინჷ თიშ კათედრა პარიზიშ უნივერსიტეტის. რდჷ თე უნივერსიტეტიშ მაართა ოსურ პროფესორი. 1914 წანაშე ხემანჯღვერენდჷ პარიზიშ რადიუმიშ ინსტიტუტიშ ფიზიკა-ქიმიაშ გჷმნართის. თაქ თიწკჷმა ართო ხანდენდჷ მუშ ცირასქუა ირენ ჟოლიო-კიური დო სინჯა ფრედერიკ ჟოლიო-კიური.

მარი სკლოდოვსკა-კიურიშ ნახანდეფქ რადიოაქტიურ ნიფთიარობეფიშ გურაფაშ გეშა ოსხირო გუჭყჷ ფიზიკაშ დო ქიმიაშ ახალ დარგეფს. 1898 წანაშ კვირკვეს ჩილ დო ქომონჯ კიურეფქ მიოგორუეს ახალ ქიმიურ ელემენტის პოლონიუმს, დო კჷნე თი წანაშ ქირსეთუთას - რადიუმს. 1902 წანას მარი სკლოდოვკსა-კიურიქ გეჭოფჷ რადიუმიშ წკონდა ჯიმუშ დეციგრამი, მუდგაქ თის მეჩჷ მეშქაშალა გუხურგუდჷკო რადიუმიშ ატომურ მასა დო თიშ კანკალე ფიზიკურ დო ქიმიურ ანდი, თაშნეშე თიშ აბან ელემენტეფიშ პერიოდულ სისტემას. 1910 წანას სკლოდოვსკა-კიურიქ ფრანგ ფიზიკოს ა. დებიერნწკჷმა ართო მიღჷ ლითონურ რადიუმიშ დო მაჟირაშა კაბეტ სიზუსტათ გოხურგჷ თიშ ატომურ მასა. 1911 წანას, მარიაქ მაართათ გახაზირჷ რადიუმიშ ეტალონი, ნამუთ 24 წანაშ გოძვენას რდჷ მოსოფელს ხვალე ართი. მარია სკლოდოვკსა-კიურის ქვერემ ხანდა მიშუძჷ თაშნეშე რადიოლოგიაშ დო რენდგენოლოგიაშ ოკითხირეეფს. 1914 წანას თიქ რენტგენოლოგიურო გეგმირკვიუ ნჭყოლირეფ ჰოსპიტალს, რდჷ პარიზიშ სამედიცინო აკადემიაშ ოსურ მაკათური (გეგშეგორეს 1922 წანას).

სკლოდოვსკა-კიურის ჟირშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია: 1903 (ფიზიკას: პიერ კიურიშ დო ბეკერელწკჷმა ართო) დო 1911 (ქიმიას). რდჷ მოსოფელიშ ბრელი აკადემიაშ დო ომენცარე ჯარალუაშ მაკათური, შხვაწკჷმა ართო, პეტერბურგიშ ომენცარე აკადემიაშ მაკათური-კორესპონდენტი (1907) დო სსრრ ომენცარე აკადემიაშ საპატიო მაკათური (1926). 1923 წანაშე რდჷ ვარშავაშ რადიუმიშ ინსტიტუტიშ საპატიო დოქტორი, ნამუქჷთ დირცხუ თიშ ინიციატივათ.

ლიტერატურა

ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 9, ხს. 425, ქართი, 1985 წანა.