ვენესუელა

ვიკიპედია ხასჷლაშე
გეგნორთი: ნავიგაცია, გორუა
ბოლივარიული რესპუბლიკა ვენესუელა
ვენესუელა
ვენესუელაშ
დევიზი: [[]]
ჰიმნი:  "Gloria al Bravo Pueblo"  (დიდება ამაყი კათას)
ნანანოღა კარაკასი
უდიდაში ნოღა კარაკასი, მარაკაიბო, ვალენსია
ოფიციალური ნინა(ეფი) ესპანური
თარობა ფედერალური ოპრეზიდენტე ბოლივარიულირესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ნიკოლას მადურო (2013)(PSUV)
 -  პრემიერ-მინისტრი ხორხე არეასა
ფართობი
 -  გვალო 916,445 კმ2 (33-ა)
 -  წყარი (%) 0.32
მახორობა
 -  2011 ფასებათ 28,946,101 (44-ა)
 -   census 28,946,101 
 -  მეჭედალა 30.2 ად/კმ2 (181-ა)
ედპ (ჸუპ) 2013 ფასებათ
 -  გვალო $382.424 მილიარდი (39-ა)
 -  ართ მახორუშე $13,634 
აგი (2010) 0.748 (მაღალი) (71-ა)
ვალუტა ვენესუელური ბოლივარი (VEF)
ბორჯიშ ორტყაფუ (VET(UTC)–4½)
ქიანაშ კოდი VEN
Internet TLD .ve
ოტელეფონე კოდი +58

ვენესუელა, ედომუშამი ოფიციალურ ჯოხოდვალა — ბოლივარიული რესპუბლიკა ვენესუელა (ესპ. República Bolivariana de Venezuela, МФА: [reˈpuβlika βoliβaˈɾjana ðe βeneˈθwela]) — სახენწჷფო ობჟათე ამერიკაშ ოორუეს. ოორუეშე ატლანტიშ ოკიანე დო კარიბიშ ზუღა უხურგანს, ბჟაეიოლშე უხურგანს გაიანა, ობჟათეშე — ბრაზილია დო ბჟადალშე - კოლუმბია.

გეოგრაფია[რედაქტირაფა]

ანხელიშ წყარგელაფუ, მოსოფელიშ არძაშე მაღალი წყარგელაფუ, ვენესუელა

ვენესუელას კლიმატი ზარხულს ეკვატორული ჰავაშ მასეფით დო ზოთონჯის პასატური სქირე ბორიეფით იხასიათებუ. წანმოწანაშ მალობას ტემპერატურა მერკეთ ითირუ. ქიანაშ წყარპიჯი აბანეფი იშხვავებუ ჩხე დო მაღალი ლენჭამი ჰაერით, ემაღალაფირ აბანეფს ტემპერატურა უმოსი დაბალიე, დო უჯგუში ხემანწყუ პიჯალეფიე ადამიერიშ დახორინალო.

არაგუანეი (Tabebuia chrysantha), ვენესუელაშ ერუანული ჯა.

თეშ გეშა რე ქიანაშ არძა უდიდაში ნოღა, ზუღაშ დონეშე 600 მეტრაშე 1850 მეტრაშახ იდვალუაფუ. 1800 მეტრაშ ეშე კლიმატი უმოს მორგილე რე. 3000 მეტრაშ ეშე თიჯგუა ჩხურუე, ნამდა დიხაშხანდუა პრაქტიკულო ვეშილებე, დო თეჯგუა აბანეფს, ოფუტეშ მეურნობაშ თარ გვარობაშ ოხანდე - შხურეფიშ ჭყიშუა რე. ქიანაშ ტერიტორიაშ სუმი ნაანთხალიშ მეტი იხასიათებუ ჭვემეფიშ სეზონით, ნამუთ იჭყაფუ მესის დო იგინძორებუ გერგობათუთაშახ. სქირე სეზონი იგინძარებუ ქირსეთუთაშე პირელშახ.

ისტორია[რედაქტირაფა]

ველსერიშ არმადა, ვენესუელაშა მეგორაფა

მახორობა[რედაქტირაფა]

სიერა ნევადა დე მერიდა, ვენესუელა

ვენესუელაშ მახორობა — 27 635 743 ადამიერი (2011)

წანმოწანური ძინა — 1,5 %;

დაბადება — 20, 1000=შო (ფერტილურობა — 2,5 დაბადებული ართ ოსურშე, ჩქიჩქუეფიშ ღურა — 21 , 1000=შე);

ღურა — 5 , 1000-შე;

მახორობაშ თელარაშ ოშქაშე მუდანობა — 70,84 წანა ქომოლკათაშო, 77,17 წანა ოსურკათაშო;

იმუნოდეფიციტური ვირუსით დალახება (აივ) — 0,7 % (2001 წანაშ ფასებათ).

ეთნორასობური აკოდგინალუა: მეტისეფი — 67 %, ევროპალეფი (ესპანარეფი, იტალიარეფი, პორტუგალიარეფი, გერმანალეფი, ფრანგეფი) — 21 %, აფრიკალეფი — 10 %, ინდიარეფი — 2 %.

ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა — 95 % (2005—2008 წანეფი).

ნოღაშ მახორობა — 93 % (в 2008).

კარაკასიშ მეტრო

პოლიტიკა[რედაქტირაფა]

უგო ჩავესი, ვენესუელაშ პრეზიდენტი 1999 წანაშე თიშ ღურაშა, 2013 წანაშახ.

ვენესუელაშ პრეზიდენტი ეშმიგორუაფუ არძაკათური ხონარიშ მეჩამათ ხონარეფიშ უბრალო უმენტაშობათი დო რე სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდე რე. პრეზიდენტიშ ეშმეგორუ 6 წანათ. ართ კოჩის ბრელშა შეულებუ პრეზიდენტობა. პრეზიდენტი დჷთმარინუანს ვიცე-პრეზიდენტის, გინმოჭყვიდუნს თარობაშ აკოდგინალუას დო სტრუქტურას, დო დჷთმარინუანს თეშ მაკათურეფს პარლამენტიშ თანხმუათ.

პრეზიდენტის უღუ ოკანონდუმადვალე ინიციატივეფიშ ნება დო შეულებუ წუმარინუას მიმალი კანონდვალაშ თირუაშ საქვარი, მარა თიშ ზიტყვასქვილქ შილებე ვარაფილქ იჸუას პარლამენტიშ უბრალო უმენტაშობაშე.

ვენესუელაშ ართპალატამი პარლამენტი — ერუანული ანსამბლეა (Asamblea Nacional) — ეკმოდირთუ 165 მაკათურშე. 162 მაკათური ეშმიგორუაფუ პროპორციულ-ერკებულურ სისტემათ მიარემანდატურ აბანეფს, თენეფს შქას 97 პროპორციულო, დო 65 — პარტიულ ენარკებუთი. დოსქილადირი 3 აბანი რეზერვირებულიე ვენესუელაშ ჯინჯიერ კათაშ წუმამარინაფალეფშო. მაკათურეფიშ მაღალიშ ვადა — 5 წანა. მაკათურეფს შეულებუნა მაქსიმუმ სუმშა ქიყარან კენჭი.

უმაღალაში ოსამართლე ორგანო — იუსტიციაშ უმაღალაში ტრიბუნალი (Tribunal Supremo de Justicia). თეშ მაგისტრატეფს პარლამენტი 12-წანიანი მაღალობათ ეშმაგორუნს.

საქორთუოს დო ვენესუელაშ შქას დიპლომატიურ ურთიართობეფქ 2008 წანას მეჭყორდჷ, საქორთუოშ ოკუპირებული ტერიტორიეფიშ: აფხაზეთიშ დო ცხინვალიშ რეგიონიშ (თაშ ჯოხოდვალირი ობჟათე ოსეთი) სახენწჷფოთ აღიარაფაშ გეშა.

ადმინისტრაციული გორთუალა[რედაქტირაფა]

ვენესუელა ადმინისტრაციულო ირთუ:

ვენესუელაშ შტატეფი, ფედერალური აბანეფი დო ფედერალური ომართუეფი
ნომერი რუკას ჯოხოდვალა შილა გერბი ადმინისტრაციული ცენტრი ფართობი, კმ² მახორობა (2007), ად. მახორობაშ მეჭედალა, ად./კმ² რუქას /
რეგიონი
1 ამასონასი
Amazonas
Flag of Amazonas State.svg Escudo amazonas.gif პუერტო-აიაკუჩო
Puerto Ayacucho
180 145
19,65%
142 200
0,52%
0,79 Venezuela-amazonas.jpg
გაიანური
2 ანსოატეგი
Anzoátegui
Flag of Anzoátegui State.svg Ve Anzoategui.png ბარსელონა
Barcelona
43 300
4,72%
1 477 900
5,38%
34,13 Venezuela-anzoategui.jpg
ოორუე-ბჟაეიოლი
3 აპურე
Apure
Flag of Apure State.svg Coat of arms of Apure.png სან-ფერნანდო-დე-აპურე
San Fernando de Apure
76 500
8,35%
473 900
1,72%
6,19 Venezuela-apure.jpg
ლიანოსური,
პაესიშ მუნიციპალიტეტი (Páez) ანდეფიშ რეგიონს
4 არაგუა
Aragua
Flag of Aragua State.svg Coat of arms of Aragua.png მარაკაი
Maracay
7 014
0,77%
1 665 200
6,06%
237,41 Venezuela-aragua.jpg
ცენტრალური
5 ბარინასი
Barinas
Flag of Barinas State.svg Barinas.jpg ბარინასი
Barinas
35 200
3,85%
756 600
2,75%
21,49 Venezuela-barinas.jpg
ანდეფიშ რეგიონი
6 ბოლივარი
Bolívar
Bolivar State flag.png Ve bolivar-escut.png სიუდად-ბოლივარი
Ciudad Bolívar
238 000
25,96%
1 534 800
5,58%
6,45 Venezuela-bolivar.jpg
გაიანური
7 კარაბობო
Carabobo
Flag of Carabobo State.svg Escudocarabobob.jpg ვალენსია
Valencia
4650
0,51%
2 227 000
8,10%
478,92 Venezuela-carabobo.jpg
ცენტრალური
8 კოხედესი
Cojedes
Flag of Cojedes State.svg Escudo cojedes-1-.jpg სან-კარლოსი
San Carlos
14 800
1,61%
300 300
1,09%
20,29 Venezuela-cojedes.jpg
ცენტრალური
9 დელტა-ამაკურო
Delta Amacuro
Flag of Delta Amacuro State.svg Delta Amacuro CoA.png ტუკუპიტა
Tucupita
40 200
4,39%
152 700
0,56%
3,80 Venezuela-delta.jpg
გაიანური
10 ფალკონი
Falcón
Flag of Falcón.svg ESCUDO DEL ESTADO FALCON.jpg Коро
Coro
24 800
2,71%
901 500
3,28%
36,35 Venezuela-falcon.jpg
ცენტრალურ-ბჟადალური
11 გუარიკო
Guárico
Escudo Guarico.png სან-ხუან-დე-ლოს-მოროსი
San Juan De Los Morros
64 986
7,09%
745 100
2,71%
11,47 Venezuela-guarico.jpg
ლიანოსური
12 ლარა
Lara
Flag of Lara State.svg Lara State Seal.png ვარკისიმეტო
Barquisimeto
19 800
2,16%
1 795 100
6,53%
90,66 Venezuela-lara.jpg
ცენტრალურ=ბჟადალური
13 მერიდა
Mérida
Flag of Mérida.svg Escudo Mérida.gif მერიდა
Mérida
11 300
1,23%
843 800
3,07%
74,67 Venezuela-merida.jpg
ანდეფიშ რეგიონი
14 მირანდა
Miranda
Flag of Miranda state.svg EscudoMiranda.jpg ლოს-ტაკესი
Los Teques
7 950
0,87%
2 857 900
10,40%
359,48 Venezuela-miranda.jpg
ნანანოღური
15 მონგასი
Monagas
Flag of Monagas State.png Escudo Monagas.gif მატურინი
Maturín
28 900
3,15%
855 300
3,11%
29,60 Venezuela-monagas.jpg
ოორუე=ბჟაეიოლური
16 ნუევა-ესპარტა
Nueva Esparta
Flag of Nueva Esparta.svg Escudonvaesparta.jpg ლა-ასუნსიონი
La Asunción
1150
0,13%
436 900
1,59%
379,91 Venezuela-esparta.jpg
კოკიშური
17 პორტუგესა
Portuguesa
Flag of Portuguesa.svg Escudo Portuguesa.jpg გუანარე
Guanare
15 200
1,66%
873 400
3,18%
57,46 Venezuela-portuguesa.jpg
ცენტრალურ-ბჟადალური
18 სუკრე
Sucre
Flag of Sucre State.svg Coat of arms of Sucre State.png კუმანა
Cumaná
11 800
1,29%
916 600
3,34%
77,68 Venezuela-sucre.jpg
ოორუე-ბჟაეიოლური
19 ტაჩირა
Táchira
Flag of Táchira.svg Escudo Estado Tachira.svg სან-კრისტობალი
San Cristóbal
11 100
1,21%
1 177 300
4,28%
106,06 Venezuela-tachira.jpg
ანდეფიშ რეგიონი
20 ტრუხილიო
Trujillo
Flag of Trujillo State.svg Escudo trujillo Vzla.gif ტრუხილიო
Trujillo
7400
0,81 %
711 400
2,59 %
96,14 Venezuela-trujillo.jpg
ანდეფიშ რეგიონი
21 იარაკუი
Yaracuy
Flag of Yaracuy State.svg Escudo yaracuy.JPG სან-ფელიპე
San Felipe
7100
0,77 %
597 700
2,17 %
84,18 Venezuela-yaracuy.jpg
ცენტრალურ-ბჟადალური
22 ვარგასი
Vargas
Flag of Vargas State.svg Escudo vargas.PNG ლა-გუაირა
La Güaira
1496
0,16%
332 900
1,21%
222,53 Venezuela-vargas.jpg
ნანანოღაშური
23 სულია
Zulia
Flag of Zulia State.svg Armoirie.Zulia.Venezuela.png მარაკაიბო
Maracaibo
63 100
6,88%
3 620 200
13,17%
57,37 Venezuela-zulia.jpg
სულიანური
ფედერალური ომართუე ( 2011 წანაშ 3 მარაშინაშე - მირანდა. ვენესუელაქ ახალი ტერიტორიული სუბიექტიშ დორსხუაფა გინოჭყვიდუ]</ref>, შილებე თენეფ ხოლო ტერიტორიეფო დორთეს)
Dependencias Federales
Federal dependencies of Venezuela's Flag.svg Escudodearmasdelestado1.jpg არქიპელაგი ლოს-როკესი
archipiélago de Los Roques
(ფაქტიურო იმართუაფუ კარაკასიშე)
342
0,04%
2245
0,01%
6,56 Venezuela-federales.jpg
კოკიშური რეგიონი
ფედერალური (ნანანოღური) აბანი
Distrito Capital
Bandera de Caracas.svg EscudoCaracasDC.png კარაკასი
Caracas
433
0,05%
2 085 500
7,59%
4816,40 Venezuela-capital.jpg
ნანანოღაშური
არძო ართო: 916 666
100%
27 483 445
100%
29,98

ვენესუელაშ შტატეფი აკობუნელი რე 9 რეგიონო, ნამუთ პრეზიდენტიშ ზოჯუათ რე გინოჭყვიდილი.

ეკონომიკა[რედაქტირაფა]

ვენესუელაშ ეკონომიკა მერსხილიე ნავთობიშ ეშაღალას, ნამუთ საექსპორტო მუშნაველიშ 80 %-ის ირძენს, სახენწჷფო ბიუჯეტიშ 50 %-შე მეტი მუშნაველიშ ნორთი დო დოხოლაფირო 30 % ედპ.

აკოანჯარაფილი ნძალეფი[რედაქტირაფა]

ვენესუელაშ ერუანული აკოანჯარაფილი ნძალეფი, აკმოდირთუ დოხოლაფირო 129 ვითოში აკოანჯარაფილო ნძალათ დო ირთუ:

ოსქირონე ოურდუმე ნძალეფი — 63 ვითოში;

ოურდუმე-ოზუღე ნძალეფი — 18 ვითოში;

ოურდუმე-ოჰაერე ნძლეფი — 12 ვითოში;

ერუანული გვარდია — 36 ვითოში.

მენცარობა[რედაქტირაფა]

ვენესუელას უდიდაში ასტრონომიული ობსერვატორია რე = ლიანო დელ ხატოშ ერუანული ასტრონომიული ობსერვატორია.

ხოლო ქოძირით[რედაქტირაფა]

რესურსეფი ინტერნეტის[რედაქტირაფა]