არტაშენი

ვიკიპედია-შე
Jump to navigation Jump to search
ნოღა
არტაშენი
არტაშენი / Art’aşeni
Ardeşen
Rize Turkey Provinces locator.jpg
კოორდ. 41°11′22″ოორ 40°49′37″ელ
ქიანა Flag of Turkey.svg თურქეთი
რეგიონი უჩა ზუღა
პროვინცია რიზე
ფართობი 743 კმ²
მახორობა 58,499
ერუანული
აკოდგინალუა
ლაზეფი, ჰემშინეფი
ბორჯიშ ორტყაფუ
*ზარხულიშ
EET (UTC+2)
EEST (UTC+3)
ვებ-საიტი http://www.ardesen.bel.tr

არტაშენი (ლაზური არტაშენი / Art’aşeni, თურქულო Ardeşen) — ნოღა დო რაიონი თურქეთიშ რიზეშ პროვინციას, ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლს, უჩა ზუღაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ძგას, ისტორიულ ლაზონას. არძოშე დიდი ლაზური ნოღა რე თურქეთიშ ტერიტორიას.

ეტიმოლოგია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

არტაშენიშ ეტიმოლოგია ჯგირო დოგურაფილ ვა რე. ისხუნუაფჷ ჟირი ვერსია: 1. ართ ვერსიაშ მეჯინათ, არტაშენი სომეხური ტოპონიმი რე დო ეთმინწყჷმუ ათაშნე: არტ (արտ) — ორტვინი დო შენ (շեն) — ოფუტე, დოხორინელი აკანი. 2. მაჟირა ვერსიათ არტაშენი იშიფრუ ათაში: არტაგაშენი, ანუ არტაგ მაფაშ (I ვარა II) დუნარცხუეფი ოფუტე.

გეოგრაფია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

მუჭოთ ლაზონაშ ნოღეფიშ უმენტაშინ, არტაშენს ხოლო ჭიფე ზუღაოძგაშე უღჷ, დოსქილადირი აკანი გვალას მეუღჷ, ნამუთ ობჟათეჸურე, კაჩკარიშ გვალეფიშ მასივშა გინმურს. ჰავა ლიბჷ დო ტიბჷ რე, ჩანს უჩა ზუღაპიჯიშ კლიმატშო ოსქვებური ჯალეფი დო ტყალეფი. ბჟაეიოლშე ვიწე უხურგანს, ბჟადალშე ათინა დო ვიჯა, ოორუეჸურე იუსუფელი. არტაშენიშ რაიონიშ ტერიტორიას ართ თარი ღალი მოურს: ფურტონა დო მუსხირენ მორჩილ ღალეფი: ქვანიწა რუბა, ბაკამანდრე, ბაჩი დო შხვა.

ისტორია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

არტაშენი კოლხეთიშ დო ეგრისიშ ომაფეეფშა, უკული ტრაპიზონიშ იმპერიაშა მიშმეშჷ. 1509 წანას ოსმალეთიშ იმპერიაშ ხეშა გინილჷ. 1916 წანაშ 15 ღურთუთას არტაშენი რუსეფქ ქიდეკინეს, მარა ბრესტ-ლიტოვსკიშ ზეშ გეშა 1918 წანაშ 11 მელახის კინ ოსმალეთის დართჷ.

მახორობა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

2011 წანაშ ეჭარუათ არტაშენიშ რაიონს სქიდუდჷ 40 700 კოჩი, თაჸურეშე 29 000 ნოღას. მახორუეფიშ 95% ლაზი რე, დოსქილადირ ჰემშინეფი.

ისტორიული ობიექტეფი დო ოქინაფუეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  • არტაშენიშ ოხვამე — სუმნიშოლი ბაზილიკაშ აკნაცჷმეფი ნოღაშ მიშაულარს. ართ კიდალაშ ჸურეშე ოჩხოულე რე მუკოდგუმილი
  • თიმისვათიშ ხინჯი — მოდირაკილ ხინჯეფშე ართ-ართი.
  • ფელერგივათიშ ოხვამე — ჯვეში ოხვამეშ ნერჩი, ამდღა ჸუდე რე მუნოდგჷმილი.

შინელი არტაშენალეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  • აიჰან ალფთექინი (ლოლიში) — პოპულარული ლაზი მობირე
  • ერდალ ბაირაქოღლუ (დავითიში) — პოპულარული ლაზი მობირე
  • მეჰმედალი ბარიშ ბეშლი — შინელი ლაზი მობირე დო მოქარანე, როკ ბუნა „ზუღაში ბერეფე“-შ დუმარცხუაფალი, თურქეთის პირველი ლაზური ჟურნალიშ „ოგნი სქანი ნენა“-შ დუმარცხუაფალი დო რედაქტორი, ლაზურ კულტურაშ ასოციაციაშ დუდმახვენჯი
  • შეჰზათ აიართეფე — პოლიტიკოსი, თურქეთიშ მოხანდეეფიშ პარტიაშ მაკათური, ნამუქუთ 1976 წანას თურქულ გაზეთი „ქარადენიზ ჰაბერს“ ბეშტელი მუშ სტატიათ „ლაზეფიშ ეთნიკური ჯინჯი“ თურქულ პოლიტიკას ლაზეფიშ თემა ჸონიერო ქიმშაჸათჷ.
  • სელმა კოჩივა — ლაზი მოქარანე, პოეტი ოსური. 70-იან წანეფიშ უკულ ლიმენს თურქეთის ლაზეფიშ დო ოსურეფიშ ნებეფშო. გერმანიას მოხანდე ლაზურ ორგანიზაცია „ლაზებურა“-შ დო თეჯგურა ჯოხოთ გიშმაულარი გაზეთიშ ართ-ართი დუმარცხუაფალი.
  • მურათ ერჯან მურღულიში — მორდუ ლაზი ჭარუ. პირველ ლაზური რომანიშ „დაჩხური“ ავტორი.
  • ირფან ჩაღათაი (ალექსიში) — ლაზი ნინეფიშმენცარი, დიდი ნაზური ლექსიკონიშ ართ-ართი ავტორი

ტერიტორიული მონწყუალა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

არტაშენიშ ნოღა აკმოდირთუ 20 მაჰალეშე (განობაშე)

  • კავაკლიდერე (ჯიბისტასი)
  • დუზი (ფურტონა)
  • მუფთი (მურღული ავლა)
  • ჩიფთექავაქი (?)
  • ჯამი (ციათი)
  • იაილა (ოკორდულე)
  • ბაში (ციათი)
  • შენთეფე (ჭიჭივათი)
  • ბაჰარი (ფუტრა)
  • მერქეზი (ნოღა)
  • ფჷრთჷნა (ფურტონა)
  • ქუზეი(ციათი)
  • იენი (ჯიბისტასი)
  • ქაჰვეჯილერი (სიათი)
  • ბარჷში (მეთისტი)
  • ელმალჷქი (ქვანჭარერი)
  • ი. სელიმი (?)
  • ფათიჰი (?)
  • დენიზი (?)
  • ჯუმჰურიეთი (?)

არტაშენიშ რაიონი მიშმეკოროცხანს 38 ოფუტეს

  • აქდერე (ხოჯიბადი)
  • აქქაია (ფელერგივათი)
  • არმაღანი (სალონჩე)
  • აშაღჷდურაქი (წალენი ძღემი)
  • არმუთლუქი (ჭუმაიდა)
  • ქურთულუში (ზურხა)
  • ბაიჷრჯჷქი (ჲანივათი)
  • ბეიაზქაია (აღენი)
  • ჩჷრაქლარი (ჩირაღი ავლა)
  • დოღანაი (შანგული)
  • დუიგულუ (თოლიქჩეთი)
  • გიუნდოღანი (მუტაფი)
  • გიუნეი (ომჯორე)
  • ჰოშდერე (?)
  • ჷშჷქლჷ (ღერა)
  • ქირაზლჷქი (ჯელაისკური)
  • ქიოფრუქიოი (თიმისვათი)
  • ქიუჩუქქიოი (წუხულეთი)
  • მანგანეზი (ნოღეჯენი)
  • ორთალანი (ორთაჩოი)
  • ოზგიური (მუშკალა)
  • ფჷნარლჷ (?)
  • ფირინჩლიქი (სიფათი)
  • შეჰითლიქი (?)
  • შენდერე (სიდერე)
  • შენიამაჩი (კანტევასტასი)
  • შენიურთი (მეხენითი)
  • სერინდერე (ჩასკური)
  • სესლიქაია (ამგვანი / აღვანი)
  • სინანი (პალივათი)
  • იამაჩდერე (ბაკვა / ბაკოზი / ბაქოზი)
  • იავუზი (ამგვანი)
  • იენიქიოი (მახატობა)
  • იეშილთეფე (ბუნა)
  • იენიიოლი (ოჯე)
  • იუქარჷდურაქი (ჯილენი ძღემი)
  • იურთსევერი (ზენიმოსი)
  • ზეითინლიქი (მამალა)

არტაშენიშ რაიონიშ ტერიოტრიას რე ართი დაბა: თუნჯა (დუთხა / დუთხე)

რესურსეფი ინტერნეტის[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]