ალექსანდრე პუშკინი

ალექსანდრე პუშკინიშ პორტრეტი.

ალექსანდრე სერგეიშ სქი პუშკინი (რუს. Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин) (დ. 26 მესი/6 მანგი, 1799, მოსკოვი ― ღ. 29 ღურთუთა/10 ფურთუთა, 1837, პეტერბურგი), რუსი ჭარუ̂, ახალი რუსული ლიტერატურაშ დუმარცხუაფალი.

ბიოგრაფია

ალექსანდრეშ მუმა, თიხანს გოღარიბაფილი აზნაური, სერგეი ლევიშ სქი ჯვეში ჯოხოშინელი საგვარეულოშ მუწმარინაფალი რდჷ; დიდა - ნადეჟდა ოსიპიშ ოსურსქუა - პეტრე I-იშ ნარდიშ, აბრამ ჰანიბალიშ მოთა.

1811 პუშკინქ გემშართ ცარსკოე-სელოშ ახალ გონწყჷმილი ლიცეუმშა. პუშკინიშ რევოლუციური-პატრიოტული ნჭუაფეფიშ გიშადარჯაკუას ხე შეუნწყუუ მუში მაჸალობაქ ჩაადაევწკჷმა, პ. კავერინწკჷმა დო ჰუსარეფიშ პოლკიშ შხვა ოფიცერეფწკჷმა, ნამუეფით 1812 სამამულო ლჷმაშ თებაშ უკული დობარგაფილი რდეს ცარსკოე-სელოს.ლიცეუმს გიშეგორუ̂ პუშკინქ ლიტერატურაშ შარათ, თექ გურაფა ბორჯის დოჭარუ̂ 120-შახ რომანსი, ელეგია, ოდა, ბალადა, ეპიგრამა. თინა დერჟავინიშ, ჟუკოვსკიშ, ბატიუშკოვიშ, რადიშჩევიშ გოლინაშ თუდო რდჷ; კრიტიკულო იმუშორუანდუ̂ თინეფიშ პოეტურ მონძეობას დო ჭიეჭიეთ კილმაგორუნდ დორხველი შარას ჭარილობას.

1814-შე პუშკინიშ ლერსეფი იბეშტუაფუდ ჟურნალ-გაზეთებს. პეტერბურგის პუშკინიშ რინაშ დაჭყაფუქ (1817-1820) დემთხვჲუ დეკაბრისტეფიშ მოძრაობაშ გოპეულუაშ პერიოდის. პუშკინს პერსონალური დო იდეური რცხუაფა უღუდუ̂ დეკაბრისტეფწკჷმა, ოკათუდ ლიტერატურულ გოართიანაფას "რწვანე ლამპა". დეკაბრისტული იდეეფქ ესახუ̂ პუშკინიშ ლერსეფს: "დუდიშალა", (1817), "ჩაადაევს", "არიკეფი" (ჟირხოლო 1818), "ოფუტე" (1819), ნამუეფქუთ დოვალაფას გიფაჩუ̂ ხეშნაჭარეფიშ სახეთ. გოლინუანი მაჸალეფქ ირსხეს პოეტი ციმბირს გინოხორაფაშე.

1820 თინა ოჩხანე რუსეთშა გეგნახორეს. თიხანს პუშკინქ გათუ პოემა "რუსლან დო ლიუდმილა" (გიმიბჟინუ̂ 1820), სოდეთ ფოლკლორწკჷმა მერცხუაფილი არიკი ამბექ რეალურ სინანდულეს ქიმეახოლუ̂ დო ხალხური ნინათ გაგნოჩუ̂. რეაქციული კრიტიკა გეგნოლასუ̂ პოემაშ "მდაბალი" სტილქ დო ნინაქ, მარა წჷმემალი საზოგადოებაქ დიდი ხიოლით შეხვად თე თხზულებას. 1820 პუშკინს ნება მეჩეს გენერალ ნ. რაევსკიშ ფანიაწკჷმა ართო უშარუდჷკო კავკაციაშ მინერალურ წყარეფშა, დო უკულნეშის ყირიმშა.

პუშკინი გამორსას დერჟავინიშ წოხლე, ცარსკოე-სელო, ილია რეპინიშ ნახანტა (1911).

1820-1823 პუშკინქ მუკორთ კიშინიოვს, ნამუთ თიწკჷმა "დეკაბრისტეფიშ ოგვაჯეს" მუწმარინუანდ. პოეტიქ დეახოლჷპ. პესტელს, ვ. რაევსკის, მ. ორლოვს დო შხვეფს. 1820-1823 პუშკინქ აკოქიმინ თ. გ. (თაშნე გედვალირი) "ოჩხანური პოემეფი" ("კავკასიის ტყვე", "ბახჩისარაიშ ფანტანი", "აბრაგი ჯიმალეფი"). 1823-შე პუშკინი ოდესაშა გაგნიჸონეს. პუშკინქ, რუსული ლიტერატურას მაართაქ, მუწოსახუ̂ მუში ბორჯიშ ტიპური გერგეზი, მაართაქ ეჭარუ̂ კავკაციაშ ორთა დო ლაკადარეფიშ ჸოფა-რინა. პუშკინიშ რომანტიზმიშ გინმალუ̂ ხასიათიქ ენიწკიპატუ̂ პოემას "ჩაჩანეფი" (1824), სოდეთ ახალაშო რე გოსინთაფილი რომანტიკოსეფშო დუმახასიათებელი ტრადიციული კონფლიქტი "გერგეზის" დო "არგვათას" შქას, გოკრიტიკაფილიე რომანტიკული ინდივიდუალიზმი.

1824 პოეტი ოდესაშე გაგნახაორეს ოფ. მიხაილოვსკოეშა, სოდეთ დოჭარუ̂ მაართა რეალისტური ტრაგედია რუსულ ჭარილობას "ბორის გოდუნოვი" (1825), სოდეთ XVI-XVII ოშწანურეფიშ ფარდის სოციალური მონახვამილეფი ვანაფერი მახანტალური ღარჯილით დომხანტეს. ნიკოლოზ I-ქ გაგნოჭყვიდ დოუხოლუაფჷდჷკო დუდიშალაშ მოჸოროფე პუშკინი დო კარიშ მაცქვებერო გინუშკვაფჷდჷკო თინა, 1826 გინოხორაფაშე გადუდიშალებაფუ. პუშკინქ ეცადუ̂ მუში პოეტური ზიტყვათ გოლინა მუხვამილაფუაფჷდჷკო მაფაშა. ლერსის "სტანსეფი" (1826) თინა ნიკოლოზ I-ს ომაგალითეთ უსახჷნდ პეტრე I-შ ღვაწაფას. პეტრე I-ს ეჯღუნებუ̂ რომანი "პეტრე დიდიშ ზანგი" (1827) დო პოემა "პოლტავა" (1828). პუშკინქ მალას დერწუმუ̂ მაფაშ გითოღოლირობას. ნიკილოზ I-იშ მეწურაფათ თის "ბორის გოდუნოვიშ" ბეშტუაშე ვარია უწის, პოლიტიკური ბრალდვალა წჷმურინეს დო ნანანოღაშე ნებაშ უმშო გიშულა უვარეს. პუშკინიშ წოხოლეშე გიშაკერძაფილი სინწარეთ დიხუნუ ოკითხუქ პოეტიშ დანიშნულებაშ დო როლიშ, შემოქმენდაფაშ დუდიშალაშ დინოხოლე (ლერსეფი: "ოწმახმაზოჯალი", 1826; "პოეტი", 1827; "პოეტი დო აგვართა", 1828).

ა. ს. პუშკინი, უჩნ. ავტორი, გრავიურა

გინოხორაფილი დეკაბრისტეფს მეუჯღუნ პუშკინქ ლერსეფი: "არიონი", "1827 წანაშ 19 გჷმათუთა", პოეტური წურანჯუეფი პუშკინშა, ციმბირს ჸოფილი დეკაბრისტეფშა დო შხვ. 1830დამორჩილს ოფ. ბოლდინოს პუშკინქ გათუ რეალისტური პოემა "ევგენი ონეგინი" (დიჭყუ̂ 1823), ნამუშ თარი გერგეზიქ დაჭყაფუ̂ ქიმეჩუ̂ "ზედმეტი ადამიერიშ" სახეს რუსულ ჭარილობას. მახანტალურო რსულჸოფილი, ნოვატორული ფორმაშ თე "რომანს ლერსო" ესახუ̂ თიბორჯული რუსული სინანდულექ, ნანანოღაშ "მაღალი საზოგადოებაშ" დო პროვინციელი ჟინო-სქუალეფიშ ჸოფა. ავტორქ ონეგინიშ სკეპტიციზმის დო ლენსკიშ უნერჩე რომანტიზმის დუპირისპირუ̂ ტატიანა ლარინა, ნამუშ მაღალი ზნეობა ორთაწკჷმა, ხალხურ ზნე-ჩვეულებეფწკჷმა ხოლობუაქ გიშიჭანუ. "ბელკინიშ თხობელუეფით" პუშკინქ რუსული რეალისტური პროზაშ დუმარცხუაფალო მუმელინეს. თხობელუეფს: "სადგურიშ უნჩაში", "მეჭკუდე" დო შხვ. დიდი წოროგინაფათ დომხანტეს თ. გ. (თაშნე გედვალირ) "ჭიჭე ადამიერიშ" რინა. თელქიანაშ ლიტერატურას ფართას გოფაჩილი სიუჟეტეფიშ მეჯინათ რ ნაქიმინა "ჭიჭე ტრაგედიეფი" ("ძუბეკი რაინდი", "ქუაშ სუმარი", "მოცარტი დო სალიერი", "რხინი ჟამიანობაშ ბორჯის"), ნამუეფსუთ პოეტიქ ახლებური, რეალისტური ჟღერადობა მეჩუ̂.

1831 წანაშ ფურთუთას თიქ ოსურო მიჸონუ̂ ნატალია გონჩაროვა. ჩილ დო ქომონჯიშ დოხოლაფაშ ღანკით ნიკოლოზ I-ქ 1833 პოეტის გეგნოჩუ̂ მუში ხანიშ დო დგომარეობაშო ითმალუაფარი კამერიუნკერიშ ოკარიშკოჩე გედვალუ. პოეტიქ აძულებურქ იჸუ გილურთჷმჷდჷკო დოხორეშა, სოდეთ ჩილ დო ქომონჯ მალას ქენოლუ̂ ინტრიგეფიშ დო ციორიშ ბონდღის. კონფლიქტიქ პუშკინიშ დო "მაღალ საზოგადოებაშ" შქას მითუ პოეტიშ დუელით მუში ოსურიშ მოჸოროფე ოფიცერი დანტესთწკჷმა. 1837 წანაშ 27 ღურთუთას (8 ფურთუთას) ოღურალეთ ნჭყოლირი პოეტიქ ჟირი დღაშ უკული დოღურუ̂.

ალექსანდრე პუშკინიშ ბიუსტი ქართის,დუდიშალაშ მოედანს

უმუჭყვიდუ აკოფულირი თხოზინიშ დო მონკა ცენზურული პიჯალეფიშ უმკუჯინუო, პუშკინი ბრელს ხანდენდ. პოემას "ბრონზეშ გიმახვენჯი" (1833) თინაქ კინე პეტრე I-იშ თემას დართუ̂ დო მუშობურო გასინთუანუ̂ სახენწჷფოებრივი დო პიროვნული ინტერესეფიშ პრობლემა. პუშკინიშ 30-ამ წანეფიშ შემოქმენდაფას ჭკორპატჷნალაშ დო ჸაზახეფიშ მოძრაობაშ თემას გჷშაკერძაფილი აბანი უკინებუ̂ (თხობელუეფი: "ოფუტე გორიუხინიშ ისტორია", 1830; "დუბროვსკი" 1933; "კაპიტანიშ ოსურსქუა", 1833-1836 დო შხვ.). რუსი კათაშ ფსიქოლოგიაშ დო ჸოფაშ, რუსული ზეპირზიტყვიერებაშ გოსოფური რჩქინა გიმალინუ პუშკინქ მუში არიკეფს "სალთან მაფაშ", "მებადურიშ დო ორქოშ ჩხომიშ", "ორქოშ მუმულიშ" დინოხოლე (1831-1834) დო შხვ.

შურდგჷმაშ ლიას თიქ ჯაბიამი გამორსეფწკჷმა ართო გინობჩეს შურდგუმაშ ირიათონიშ ტომბა რწუმა, ოწმახზოჯუ̂ მუში პოეტური უღურალობა (ლერსეფი: "კინე ქიბძირე თი აკანი", "ძეგლი გეიბგი ხეთუქიმინუ, ირიათონი"). დიო ხოლო ლიცეუმს გურაფაშ ბორჯშე გჷმობჟინაფილი შურდგჷმილი ინტერესი საქორთუოშე პუშკინს გეარგამუ̂ 1825-იშ უკული, მუჟამც თაქ გინახორუეს ბრელი დეკაბრისტი. 1829 პუშკინი ხეშუულობაში უალობეთ მალეშარუ̂ ოურდუმე შარათ ქართიშა, სოდეთ 27 მესის გიმორთუ̂. სუმ მარაშახ ქორდუ̂ ქართის, გეჩინებაფუ საქორთუოშ ორთა, ისტორია, კულტურა - ნარკვიებუს "შარალუა არზრუმს" პუშკინქ გაკრიტიკუ̂ ცარიზმიშ კოლონიური პოლიტიკა, წოროგინაფათ ასახუ̂ ქორთუ̂ ჸაზახეფიშ გოღილატირობა, ქორთუეფიშ "გაღიერ ნიჭის" დიდი მუმალი ოწმახუზოჯუ̂. საქორთუოს ეჯღვნებუ̂ ლერსეფი: "საქორთუოშ გვალეფს", "მონასტერი ყაზბეგის", "კავკასიონი", "ზავალი" დო შხვ.

ქართიშ პრესას პუშკინიშ ჯოხოქ მაართათ 1829 მუკორჩქინდ. დიო ხოლო პოეტიშ შურდგჷმას პუშკინიშ პოეზიაქ უდიდაშ პოპულარობა მიშჲუ საქორთუოს. თიში ლერსეფი თარგმუ̂ ა. ჭავჭავაძექ, გ. ორბელიანქ, ს. რაზმეძექ; უკულნეშის - ი. ჭავჭავაძექ, ა. წერეთელქ, რ. ერისთავქ, თაშნეშე ტ. ტაბიძექ, პ. იაშვილქ, ვ. გაფრინდაშვილქ დო სხუნუეფიშ ფარანიშ შხვა პოეტეფქ. 1899-შე ზოხო წინგნო გიშეშკუ̂ პუშკინიშ ნათარგმი თხზულებეფქ. პოეტიშ 100 წანაშდუც უჯღუნ ი. ჭავჭავაძექ გაზეთ "ივერიას" სპეციალური ნომერი. ინტერესუანიე ირაგადუასჷნ, ნამდა პუშკინიშ გამნაჭყანეფიშ ართი ნოჸო (გვარო სვანიძე) ოხორანს საქორთუოს.

ფოტოგალერეა

• 

  ს.გ. ჩირიკოვი - პუშკინი (აკვარელი).

• 

  ავტორი ო.კიპრენსკი

• 

  პუშკინი ზუღაწკჷმა, ი.აივაზოვსკი

• 

  პუშკინი დო ნატალია გონჩაროვა, ბრონზე, არბატი მოსკოვი

• 

  ჭარუშ ბიუსტი, ავტ. რ. ხუდოროვიჩი, დუდიშალაშ მოედანი ქართი 1890

• 

  ოიუბილეო რკინაშ ართი ნომინალიანი რუბლი, პუშკინიშ პროფილით , 1999

• 

  ჭარუშ ძეგლი, XIX ო. რუსული ოფოსტე ღია ბარათი, მოსკოვი

• 

  მიხაილ ვრუბელი. ამშვი ფსუამი სერაფიმი (პუშკინიშ პოემაშ მეჯინათ), აკვარელი, გრაფიკა 1905.

ლიტერატურა

• Белинский В. Г., Сочинения Александра Пушкина, 2 изд., М., 1969;
• Благой Д., «Душа в заветной лире», 2 изд., М., 1979;
• Добровольский Л. М., Лавров В. М., Библиография Пушкинской библиографии. 1846-1950, М.-Л., 1951;
• Чернышевский Н. Г., Сочинения Пушкина, Полн. собр. соч. т. 2, М., 1949;
• Шадури В., Пушкин и грузинская общественность, Тб., 1966;
• მისივე, Шумит Арагва предо мною, Тб., 1974;
• ასათიანი ლ., პუშკინი და ქართული კულტურა, თბ., 1949;
• ნიკოლაძე ა., ა. პუშკინი. ნარკვევი, თბ., 1950;
• პუშკინი საქართველოში., კრ., თბ., 1938;
• შადური ვ., ქსე, ტ. 8, გვ. 234, თბ., 1984

რესურსეფი ინტერნეტის

• ალ. პუშკინიშ ნამთინე ნაწარმონეფიშ ნათარგმა ქორთულო