ენციკლოპედია

ბროკჰაუზიშ ენციკლოპედია, 1902

ენციკლოპედია (ახალი ბერძნულო ἐγκύκλιος παιδεία enkyklios paideia — რჩქინაშ წირე), მენცარული გჷშაშკუმალა (ძაკი ლერსიკონიშ სახეთ), ნამუთ ეთმოსახუნც ადამიერიშ რჩქინაშ დო პრაქტიკული საქვარუაშ ირი ჯინჯიერი სფეროს (უნივერსალური ენციკლოპედია) ვარა ნამდგაინი ზოხოური დარგის (დარგიშური ენციკლოპედია). ტერმინი „ენციკლოპედიაშ“ მენორსი ისტორიულო ითირიდუ. ანტიკური ხანას „ენციკლოპედია“ ეთმოშანუნდჷ თ.გ. შქვითი დუდიშული ხელობუას (გრამატიკა, რიტორიკა, დიალექტიკა ვარა ლოგიკა, გეომეტრია, არითმეტიკა, მუსიკა დო ასტრონომია). XVI ოშწანურას ბჟადალუ ევროპას „ენციკლოპედია“ მეხოლაფირო შანენდჷ „შხვადოშხვა ანაჩიაშ კორობილც“. უკულნეშის ჭიეჭიეთ ქიმირსხუ რჩქინეფიშ კლასიფიკაციაშ მენორსი დო მოგვიანაფილო გეგშეარგამჷ თიში ამდღანერი სახექ. სტრუქტურაშ მეჯინათ ენციკლოპედია შილებე რდასჷნ სისტემური (მუჟმაც მოღე გონწკარილიე დარგიშურო) დო ანბანური (მუჟამც მოღე გონწკარილიე ანბანშა).

ორდოამი ნახანდეფი

ენციკლოპედიური ხასიათიშ ნახანდეფი აფხვადუნა დიო ხოლო ჯვ. წ. II ანთასწანურაშ II ნანთხალც ეგვიპტეს, ჯვ. წ. XII–X ოშწანურეფც ჩინეთის მუშობური ტერმინოლოგიური ლერსიკონეფიშ სახეთ; ჯვ. საბერძნეთის მუში მიარეჸურობუათ ენციკლოპედიური რდჷ დემოკრიტეშ (ჯვ. წ. 460 — ჯვ. წ. 370) დო არისტოტელეშ (ჯვ. წ. 384 — ჯვ. წ. 322) ნახანდეფი; ჯვ. რომც ართ-ართი მაართა ენციკლოპედია რდჷ მარკუს ტერენციუს ვარონიშ (ჯვ. წ. 116 — ჯვ. წ. 27) 9 წიგნიშე აკნადგინა თხჷზულება „დისციპლინეფი“.

არძაშე ორდოამი არაბულნინამი ენციკლოპედია რე უზბეკური გოჭყაფაშ ფილოსოფოსიშ ალ-ფარაბიშ (მეხოლაფირო 870-950) „მენცარობეფიშ ერკებული“; ტაჯიკი მენცარქ იბნ სინაქ დოჭარჷ ენციკლოპედიური ტრაქტატი „დონიშნომა“ („რჩქინაშ წიგნი“), XV ოშწანურაშ დოჭყაფუს ჩინეთის გიშეშკჷ დიდი ენციკლოპედიური ლერსიკონქ „იუნ-ლე დო დიანიქ“; შქა ოშწანურეფიშ ბჟადალუ ევროპაშე ჩქინდა მაჭირინუ ბრელი შხვადოშხვა სისტემური ენციკლოპედიაქ. უდიდაში რდჷ თ. გ. „დიდი სარკე“, აკნადგინა დომინიკარი ბერიშ ვინცენტო ბოველიშით (1190 — მეხოლაფირო 1264); XIV-XVI ოშწანურეფც დირსხუ სისტემური ენციკლოპედიეფქ მუჭოთ ლათინური, თეში შხვა ნინეფშათ.

თეხანური ენციკლოპედიეფი

XVII-XVIII ოშწანურეფც პოპულარული რდჷ პ. ბეილიშ „ისტორიული დო კრიტიკული ლერსიკონი“. 1704 წანას ჯ. ჰერისიქ გჷშაშკჷ „ტექნიკური ლერსიკონი ვარა ხელობუაშ დო მენცარობაშ ოირკოჩე ინგლისური ლერსიკონი“. პოპულარაფათ რგებაფულენდჷ XVIII ოშწანურაშ ფრანგ გჷმმანათლებერი-ფილოსოფოსეფიშ გოსოფური ქილინჯი „ენციკლოპედია ვარა მენცარობაშ, ხელუანობაშ დო ხელობუაშ ემანწყუმალი ლერსიკონი“, მუდგაშ აკოქიმინუას დიდი ქარანი მეუჯღუნც დ. დიდროს, ოკათუდეს თაშნეშე შ. მონტესკიე, ვოლტერი, ჟ. ჟ. რუსო დო ლ. დ’ალამბერი. 1768 — 1771 წანეფც შოტლანდიელი მესტამბექ უ. სმელიქ გჷშაშკჷ ინგლისიშ უდიდაში ნაციონალური ენციკლოპედიაშ „ბრიტანიკაშ“ სუმტომამი. დიდი გოფაჩუა მიშუ ბროკჰაუზიშ „ოჩიებელი ლერსიკონქ“, ნამუქუთ გჷშართჷ გერმანიას XIX ოშწანურაშ დოჭყაფუს. პოპულარული რდჷ თაშნეშე მაიერიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონი. საფრანგეთის მოწონათ რგებაფულენც „XIX ოშწნაურაშ დიდი ოირქიანე ლერსიკონი“, ნამუშ რედოქტორი-გჷშმაშკუმალარი რდჷ პ. ლარუსი; 1885 — 1901 წანეფც გჷშართჷ „დიდი ენციკლოპედიაქ“ (31 ტ. პარიზი). 1929 — 1939 წანეფც იტალიური ენციკლოპედია „იტალიანაქ“, 1905 — 1930 წანეფც — „ესპანური ენციკლოპედიაქ“ დო შხვა. XIX ოშწანურაშ II გვერდის ააშ-ს გჷშაშკვეს „ახალი ამერიკული ენციკლოპედია“; 1903 — 1904 წანეფც გჷშართჷ ენციკლოპედია „ამერიკანაქ“. საფრანგეთის 1933 წანაშე გჷშმურც სისტემური „ფრანგული ენციკლოპედია“ (21 ტომო) დო ართტომამი „ჭიჭე ლარუსი“. ენციკლოპედიეფი გჯშმურც ბულგარეთის, უნგრეთის, პოლონეთის დო რუმინეთის.

რუსეთიდ XIII ოშწანურაშე რდჷ „უგუგებელი“ ზიტყვეფიშ ლერსიკონეფი. XVIII ოშწანურას გჯშმეშჷ თ. გ. რეალური, გეოგრაფიული, ისტორიული დო შხვა ლერსიკონეფი. 1835 — 1841 წანეფც გჷშართჷ „ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ (17 ტ., გჷშაშკუმალაქ ვაგათებუეს). 1847 — 1855 წანეფც გჷშეშკჷ „საჩჷნობარო ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ (12 ტომო), 1899 — ფ. პავლენკოვიშ ართტომამი „ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“. 1890 — 1907 წანეფც პეტერბურგის გჷშართჷ ბროკჰაუზიშ დო ეფრონიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონქ. ოთოჸუჯე რეთაშნეშე გრანატიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონი. 1926 — 1947 წანეფც სსრკ-ს გჷშეშკჷ „დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაქ“ (I გჷშაშკუმალა, 66 ტომო), ოდო 1969 — 1978 წანეფც თიში III გშაშკუმალაქ (30 ტომო). 1953 — 1955 წანეფც გჷშეშკჷ „ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ 3 ტომო, II გჷშაშკუმალაქ 2 ტომო — 1963 — 1964 წანეფც. სუმშა — „მორჩილი სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაქ“; გჷშართჷ დარგიშური ენციკლოპედიეფქ: „ტექნიკური ენციკლოპედიაქ“ (26 ტომო, გეძინელი ტომით, 1927 — 1936), „ალმახანური ტექნიკაშ ენციკლოპედიაქ“ (კიდანჯუა (1964 — 1965, 3 ტომო), „წარმებაშ ავტომატიზაცია დო ორეწველე ელექტრონიკაქ“ (1962 — 1965, 4 ტომო), „ფიზიკაშ ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ (5 ტომო, 1960 — 1966), „კუნტა ქომიური ენციკლოპედიაქ“ (5 ტომო, 1961 — 1967), „ოფუტური-სამეურნეო ენციკლოპედიაქ“ (IV გჷშაშკუმალა, 6 ტომო, 1969 — 1975), „დიდი ომედიცინე ენციკლოპედიაქ“ (35 ტომო, 1928 — 1936, II გჷშაშკუმალა 36 ტომო, 1956 — 1964), „ლიტერატურული ენციკლოპედიაქ“ (10 ტომო, 1929 — 1939,უთებუ), „კუნტა ლიტერატურული ენციკლოპედიაქ“ 1 – 9 ტ. (1962 — 1978), „ფილოსოფიური ენციკლოპედიაქ“ (5 ტომო, 1960 — 1970), „სხუნუეფიშ ისტორიული ენციკლოპედიაქ“ (16 ტომო, 1961 — 1976), „პედოგოგიური ენციკლოპედიაქ“ (4 ტომო, 1964 — 1968), „თეატრალური ენციკლოპედიაქ“ (5 ტომო, 1961 — 1967), „მუსიკალური ენციკლოპედიაქ“ (4 ტომო, 1973 — 1978), „ობაღანე ენციკლოპედიაქ“ (III გჷშაშკუმალა, 12 ტომო, 1971 — 1978; რე თიში II გჷშაშკუმალაშ ქორთული თარგმანი ქორთული მასალაშ გერტაფილო) დო შხვა.

XX ოშწანურაშ 60 — 70-ამი წანეფც სსრკ-შ ზოხოამი რესლპუბლიკეფქ გჷშაშკვეს ენციკლოპედიეფი: „უკრაინული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ (1959-1965, 17 ტომო), „ბელორუსული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ (1969 — 1975, 12 ტომო), „ლიტვური მორჩილი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ (1966 — 1975, 2 ტომო), ლატვიაშ მორჩილი ენციკლოპედია (1967 — 1972, 3 ტომო), „ესტონური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ (1968 — 1976, 8 ტომო), „სომხური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ , „მოლდოვური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“, „ყაზახური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“, „ლიტვური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“, „აზერბაიჯანული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ დო შხვა.

ქორთულნინამი ენციკლოპედიეფი

1975 წანაშე გჷშულა დიჭყუ „ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაშ“ 12–ტომამქ. გჷშაშკუმალირიე თაშნეშე ენციკლოპედიეფი: „საქორთუო“ (1997 წანას გჷშართჷ 1 ტომქ), „თბილისი“, „ობაღანე ენციკლოპედია“, 8–ტომამი, ნამუთ წჷმმარინუანც კინ თე ჯოხოდვალაშ მაღვენჯი რუსულნინამი ენციკლოპედიაშ ქორთული თარგმანც. ეკონია წანეფც საქორთუოს ბრელი ენციკლოპედიური ნახანდიქ დირსხუ, ნამუეფუთ ჯინჯიერო ურცხო ნინეფშე რე თანგილი.

ქორთულნინამი ელექტრონული ენციკლოპედიეფც არძაშე მასშტაბურიე ქორთული ვიკიპედია, ნამუთ ამდღარშო 2,238 სტატიას შეიცავს.

ინტერნეტ-ენციკლოპედიეფი

ინტერნეტიშ ფართას გოფაჩუაქ სტიმული ქიმეჩჷ ენციკლოპედიური ნახანდეფიშ ვირტუალური ვერსიეფიშ დორსხუაფას, თინფ შქას რე მუჭოთ ფასამი, თაშნეშე უფასე ენციკლოპედიეფი. ეკონია წანეფიშ უმენორსუამაშ პროექტიე ვიკიპედია, დუდიშული ენციკლოპედია, ნამუსუთ მუსხირენი ანთასი მოხალისე ქიმინუნც მუსხირენი ვითური ნინაშა.

ჭიეჭიეტ უმოსო დო უმოსო პოპულარულო გინმირთუ „ქორთული ელექტრონული ომედიცინე ენციკლოპედია“ (ლალი დოთეშიძეშ პროექტი). თინა ფორუნც 30 000 გხასჷლას დო 6 000 სურათის, დო ოწაწჷ მედიცინაშ დახე არძა სფეროს.

პოპულარული ენციკლოპედიური გჷშაშკუმალეფი

• Neues Weltlexikon – ავსტრია
• Grand Larousse encyclopedique – საფრანგეთი
• Dictionnaire encyclopedique Quillet – საფრანგეთი
• Meyers Neues Lexikon – გერმანია
• Der Gross Brockhaus – გერმანია
• Wielka Encyklopedia Powszechna – პოლონეთი
• The Columbia Encyclopedia – ააშ
• Collier’s Encyclopedia - ააშ
• Chamber’s Encyclopedia – დიდი ბრიტანეთი
• Encyclopedia Britannica (ენციკლოპედია ბრიტანიკა)– დიდი ბრიტანეთი
• Enciclopedia Italiana – იტალია
• Большая Советская Энциклопедия (დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია) – რუსეთი
• Малая Советская Энциклопедия – რუსეთი
• Энциклопедический Словарь Эфронна и Брокгауза – რუსეთი

ქოძირით თაშნეშე

• ენციკლოპედიეფი ნინეფიშ მეჯინათ
• ლერსიკონი
• ლერსიკოგრაფია
• ლიტერატურა
• ენციკლოპედისტეფი
• ენციკლოპედიური ლერსიკონი

რესურსეფი ინტერნეტის

• Hindupedia, encyclopedia of Hindu Dharma
• CNET's encyclopedia meta-search (includes Wikipedia)
• Encyclopaedia and Hypertext
• Internet Accuracy Project – Biographical errors in encyclopedias and almanacs
• Encyclopedia – Diderot's article on the Encyclopedia from the original Encyclopédie.
• What makes a scholarly encyclopedia?
• De expetendis et fugiendis rebus – First Renaissance encyclopedia
• Science Dictionary – Online Comprehensive Science Encyclopedia
• Errors and inconsistencies in several printed reference books and encyclopedias
• Digital encyclopedias put the world at your fingertips – CNET article
• Encyclopedias online University of Wisconsin – Stout listing by category
• Chambers' Cyclopaedia, 1728, with the 1753 supplement
• Encyclopædia Americana, 1851, Francis Lieber ed. (Boston: Mussey & Co.) at the University of Michigan Making of America site
• Encyclopædia Britannica, articles and illustrations from 9th ed., 1875–89, and 10th ed., 1902–03.
• Encyclopædia Britannica, 11th ed., 1911, at the LoveToKnow site.
• Encyclopedia Sites list