ბენინი

ვიკიპედია-შე
გეგნორთი: ნავიგაცია, გორუა
ბენინიშ რესპუბლიკა
République du Bénin (ფრანგულო)
ბენინი
ბენინიშ
დევიზი: Fraternité, Justice, Travail
(მაჸალობა, სამართალიანობა, ხანდა)
ჰიმნი: L'Aube Nouvelle
(ახალი დღაშ გოთანა)
ზოხორინალაშ თარიღი {{{ზოხორინალაშ თარიღი}}}
ნანანოღა პორტო-ნოვო
უდიდაში ნოღა კოტონუ
პრეზიდენტიშ რეზიდენციაშ, თარობაშ დო ხურგაშგალენი საელჩოეფიშ ორენი
ოფიციალური ნინა(ეფი) ფრანგული
თარობა პრეზიდენტე რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი იაი ბონი
ფართობი
 -  გვალო 114,763 კმ2 (101-ა)
 -  წყარი (%) 0.02%
მახორობა
 -  2013 წანაშ კვირკვეშ ფასებათ 10,323,000 (85-ა)
 -   census 9,983,884 
 -  მეჭედალა 78.1 ად. ად/კმ2 (120-ა)
ედპ (ჸუპ) 2012 წანაშ ფასებათ
 -  გვალო $15.586 მილიარდი 
 -  ართ მახორუშე $1,666 
აგი (2013) 0.476 (დაბალი
ვალუტა ბჟადალი აფრიკული CFA ფრანკი (XOF)
ბორჯიშ ორტყაფუ (UTC+1)
ქიანაშ კოდი BJ, BEN
Internet TLD .bj
ოტელეფონე კოდი +229

ბენინი (ფრანგ. - Bénin), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — ბენინიშ რესუბლიკა (ფრანგ. - République du Bénin, 1975 წანაშახ დაჰომეა) — სახენწჷფო ბჯადალი აფრიკას. ქიანას გიშალი უღუ გვინეაშ ჸურეშ ბენინიშ ჸურეშა. ქიანას ოორუეშე ომძღჷ - ბურკინა-ფასო დო ნიგერი, ბჟაეიოლშე — ნიგერია, ბჟადალშე — ტოგო. ქიანაშ ნანანოღა — პორტო-ნოვო, მარა თარობაშ ორენი - ნოღა კოტონუ რე, ქიანაშ უდიდაში ნოღა.

ისტორია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ჯვეშო ქიანაშ ოორუეს გრუმაშ ტომი ოხორანდჷ, თენეფი უკული ბარბაშ ტომქ გეგიშარაჸუ, ნამუთ ამდღარდღარი ნიგერიაშ ტერიტორიაშე მორთჷ. ქიანაშ ობჟათეს ოხორანდჷ ტომეფი - ფონი დო აჯა.

XV ოშწანურას ბენინიშ წყარპიჯის გეკლარჩქინდეს პორტუგალიარეფქ.

XVI—XVII ოშწანურეფს ეკოგაფილქ იჸუ ფრანგი, ჰოლანდიარი, ინგლისარი ვაჭარეფიშ დო დოლმახორეეფიშვაჭარეფიშ ფორტეფქ დო ფაქტორიეფქ.

XVII ოშწანურაშე, ბენინიშ წყარპიჯი დო ელმოლი აკანეფი, ევროპალეფქ აფრიკაშ არძაშე უდიდაში დოლმახორეეფითვაჭარუა რაიონო გინართინეს (თაჸურეშე რე წყარპიჯიშ ჯოხოდვალა — დოლმახორეშ წყარპიჯი).

XVII ოშწანურას, ბენინიშ ასეიან ტერიტორიას დირსხუ სახენწჷფოქ - დაჰომეა. თე სახენწჷფოშ მახორობა ოხაჩქუე ოფუტე მეურნობათ რდჷ დოკაფილი. ოჯარალე დონწყუალა — მაართა რინაშ ჯარალუაშე გინმალი ფეოდალიზმიშა, დოლმახორეშ ღვენჯობაშ ელემენტეფით.

XVIII ოშწანურას, დაჰომეაშ მამართვალეფი აქტიურო რდეს დოკაფილი დოლმახორეეფითვაჭარუათ, ირ წანას ევროპალ ვაჭარეფს მითმეჸიდენდეს, დოხოლაფირი ფასებათ, 20 ვითოში დოლმახორე. თენა XIX ოშწანურაშ ოშქაშეშა იგინძარებუდუ, მუჟამსჟჟთ ევროპული ქიანეფიშ უმენტაშობაქ დოლმახორეეფითვაჭარუა გაუქვუ.

მახორობა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

მახორობაშ მუდანობა — 10,323,000 (2013 წანაშ კვირკვეშ მუნაჩემეფით).

ონოღე ძინა — 2,9 %.

მახორობაშ თელარაშ ოშქაშე მუდანობა — 59 წანა.

იმუნოდეფიციტური ვირუსით დალახება (აივ) — 1,2 % (2007 წანაშ ფასებათ).

ეთნიკური აკოდგინალუა: 60 ერიშე მეტი, არძაშე უმენტაში მუდანობათ რენა ბჟაეიოლარი ევე, ნამუსჷთ ორხველჷ ჭიეჭიე ერეფი ფონი (დოხოლაფირო 65 %), დაჰომეი, ბარბა, სომბა, იორუბა, ბუსა დო შხვეფი.

ნინეფი: ფრანგული ნინა (ოფიციალური), ფონი დო იორუბა (უმენტაშო ქიანაშ ობჟათეს), ქიანაშ ოორუეს ტომეფიშ შხვადოშხვა ნინეფი რე.

რელიგიეფი: ქირსიანეფი 42,8 %, მუსულმანეფი 24,4 %, ვუდუისტეფი 17,3 %, შხვეფი 15,5 % (2002 წანაშ ეჭარუათ). ქირსიანეფიშ უმენტაშობა — კათოლიკეფი, შხვა ქირსიანული დენომინაციეფი — ბაპტისტეფი, მეთოდისტეფი, ღორონთიშ ასამბლეა დო ადვენტისტეფი.

მახორობას ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა 15 წანაშ ეშე — 34,7 %, 48 % ქომოლკათა დო 23 % ოსურკათა (2002 წანაშ ეჭარუათ).

გეოგრაფია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

გეოგრაფიულო ქიანა გორთილიე 5 ორთაშიბურ აკანო: წყარპიჯი აკანი, ზონა პლატო („ლა ტერრე დე ბარრე“), ლაკადამი პლატო ტყალამი სავანეფით ქიანაშ ოორუეს, ქჷნდჷრამი აკანი ქიანაშ ოორუე-ბჟადალს („ატაკორა“) დო ჸოფიერი ნიგერიაშ რზენეფი ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლს. ქიანაშ ედომუშამი ფართობი 114,763 ვითოში კვ. კმ.

კლიმატი — ქიანაშ ოორუე სუბეკვატორიალური რე, ჟირი სეზონი — სქირე ქირსეთუთაშე მესიშა დო ჭვემამი მანგიშე გერგობათუთაშა. ქიანაშ ობჟათე ნორთის კლიმატი ეკვატორიალური რე, ჭვემეფიშ დო გოლოფაშ ჟი-ჟირი სეზონით.

ქიანა დორშვილიე წყარმალუეფიშ რსხუეფით. ქიანაშ თარი წყარმალუეფი — ვემე დო მონო, ჟირხოლო ონოშე გილანჩურე რე.

ჩანარობა — უმენტაშო მაღალი ოდიარეშ სავანეფიე აკაციეფით, დუმიშ პალმეფით, კარიტეშ ჯალეფით. ქიანაშ წყარპიჯის ტროპიკული იროწვანე ტყა რე, პალმაშ ზეთიშ დო ტიკაშ ნარგეფით.

ჩხოლარეფიშ ორენი ძალამ დიდარიე. სავანას მიარე ანტილოპა დო შხუ მატაცებლეფიე — ჯილოეფი, ავაზეფი, გეპარდეფი. ქიანაშ სავანეფს შეხვადუთ მუნჭყვეფს დო კამბეშეფს.

სასარგებელე დინოხური ქიანაშ დიხას იდვალუაფუ ნაბთობიშ დო მარმარილოშ ნოზირეფი.

ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული გორთუალა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ქიანა გორთილიე 12 დეპარტამენტო, ნამუშათ მიშმურს 77 კომუნა.

ბენინიშ დეპარტამენტეფი
ჯოხოდვალა მარგალურო ჯოხოდვალა ფრანგულო ადმინისტრაციული ცენტრი კომუნეფიშ მუდანობა ფართობი, კმ² მახორობა (2006), ად. მეჭედალა ად./კმ² რუქა
1 ალიბორი Alibori კანდი 6 25 683 355 950 13,86 Benin Alibori.png
2 ატაკორა Atacora ნატიტინგუ 9 20 459 400 613 19,58 Benin Atakora.png
3 ატლანტიკური Atlantique უიდა 8 3 233 929 314 287,45 Benin Atlantique.png
4 ბორგუ Borgou პარაკუ 8 25 310 831 842 32,87 Benin Borgou.png
5 კოლინზი Collines სავალუ 6 13 561 625 933 46,16 Benin Collines.png
6 კუფო Couffo დორბო-ტოტა 5 2 404 572 924 238,32 Benin Kouffo.png
7 დონგა Donga ჯუგუ 5 10 691 395 416 36,99 Benin Donga.png
8 ლიტორალი Littoral კოტონუ 1 79 701 137 8875,15 Benin Littoral.png
9 მონო Mono ლოკოსა 6 1 396 387 346 277,47 Benin Mono.png
10 უემე Ouémé პორტო-ნოვო 9 1 865 788 508 422,79 Benin Oueme.png
11 პლატო Plateaux საკეტე 5 2 835 445 497 157,14 Benin Plateau.png
12 ზუ Zou აბომეი 9 5 106 639 296 125,20 Benin Zou.png
გვალო 77 112 622 7 073 776 62,81


რესურსეფი ინტერნეტის[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]