უდიური ნინა

ვიკიპედია-შე
გეგნორთი: ნავიგაცია, გორუა
უდური ნინა
Удин муз, Udin muz
გოფაჩილი რე რუსეთი, საქორთუო, აზერბაიჯანი, სომხეთი
მორაგადეეფიშ მუდანობა 8 440[1]
ლინგვისტური კლასიფიკაცია ნახურ-დაღესტანური ნინეფი
ლეზგიური ნინეფი
უდიური ნინა
ჭარალუაშ სისტემა კირილიცა
ნინაშ კოდეფი udi
ვიკიოფირჩა

Wikipedia-logo.png ვიკიოფირჩას რე უდური ნინამი ვიკიპედია

უდური ნინა ხოლო უდიური ნინა, უდეფიშ ნინა (Удин Муз; Udin Muz) — ართ-ართი კავკაციური ნინა რე, ნამუთ ორხველჷ ნახურ-დაღესტანურ ნინეფიშ ლეზგიურ ბუნას. თინა ირთუ ჟირ დიალექტო — ნიჯურ დო ვართაშენულ (ოღუზურ) დიალექტეფო[2] [3]. უდურ ნინაშა იჩიებუ 8 440 ადამიერი.

უდური ნინა იკოროცხუ უჭარალუ ნინათ, მარა ამდღარშო რე ნინაშ ჭარალუაშ აკოქიმინუაშ ცადუეფი. თეჟამო, უდური ნინაშ გოფაჩუაშ არეალი აკმიხურგუ სუმი ოფუტეთ: ზინობიანით (საქორთუო, ყვარელიშ რაიონი), ოღუზით (ჸოფ. ვართაშენი) (აზერბაიჯანი, გაბალაშ (ჸოფ. კუტკაშენიშ) რაიონი), ნიჯით (აზერბაიჯანი, გაბალაშ რაიონი). უდური ნინა ჯინჯიერო გჷმირინუაფუ ჸუდეს — მარა არძა უდის ჯგირო უჩქჷ თი ქიანაშ ოფიციალური ნინა, სოდეთ ოხორანსჷნ — საქორთუოს უდეფი ხოლო იჩიებუნა ქორთულო, რუსეთის რუსულო, აზერბაიჯანსაზერბაჯანულო.

უდური ნინა კავკაციაშ ალბანეთიშ უჯვეშაში ნინა რე. უდური ნინაშ ჭარალუაშო შანულამ ფაქტის პროფესორ ი. აბულაძეშე „ალბანურ ანბანშა“ მეგორაფა წჷმარინუანს. თიშ უკულიან გჷმორკვია ატარჷ აკაკი შანიძექ („Новооткрытый алфавит кавказских албанцев и его значение для науки“ („ენიმკის მოამბე“, IV, ნაკვ. I, თბილისი, 1938 წ.), მარა თე ოკითხიშ სხუნუა ამდღა ხოლო აბხვადუნა შხვადოშხვა ომენცარე ნახანდის (ქოძირით. ზ. ალექსიძე ”ალბანური ენის გრამატიკული და ლექსიკური აღწერა (წინასწარი შენიშვნები)” (ენათმეცნიერების ძიებანი, IV, თბილისი, 2001), „კავკასიის ალბანეთის დამწერლობა, ენა და მწერლობა“ (თბილისი, 2003), რ. ლოლუა „კავკასიის ალბანური ანბანის რიგის დადგენისათვის“ (თბილისი, 2007) და სხვ.)

დიალექტეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

უდურ ნინას გაჩქჷ ჟირი დიალექტი — ნიჯური და ვართაშენული (ოღუზური). ნიჯური დიალექტი ირთუ სუმ გიმენდიალექტო — თუდოლენ, შქა დო ჟიმოლენო, მარა სუმხოლო გიმენდიალექტიქ გინოხორაფეფიშ გეშა აკიწყორჷ ართიანწკჷმა. ვართაშენული დიალექტი ხოლო ირთუ ჟირ გიმენდიალექტო — იგურიშხონარებუ ვართაშენული დო ოქტომბერული. თინეფიშ გორთუალა უმოსო პიჯალობურიე, თიშენი, ნამჷ-და უდეფიშ გინოხორაფაქ ზინობიანშა (ჸოფილ ოქტომბერშა) მოხვადჷ ვართაშენშე 1922 წანას.

ჭარალუა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ამდღა უდურ ნინას ვაგაჩქჷ ჭარალუა, მარა ისტორიულო კავკაციურ ალბანურ ნინას (ნამუშ არხო მოჯგირე რე ჯვეშუდიური ნინა) უღუდჷ 52 ასოშე აკოდგინელი ანბანი. თე ანბანიშ გჷმორინაფათ ითანგჷ ბიბლიაქ, ალბანურ ნინაშა მიშჷ ღორონთიშსახურება, მარა უკული ნინაქ დო ჭარალუაქ გოქჷრჷ.

ჭარალუაშ ვარიანტეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

კირილიცაშ გჷმორინაფათ[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

A Аъ Аь Б В Г Гъ Гь Д Дж
ДжӀ Дз Е Ж ЖӀ З И Й К Ҝ
КӀ Къ Л М Н О Оь П ПӀ Р
С Т ТӀ У Уь Ф Х Хъ Ц Ц'
ЦӀ Ч Ч' ЧӀ Чъ Ш ШӀ Ы

ლათინურიშ გჷმორინაფათ[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

A a B b C c Ç ç D d E e Ə ə F f
G g Ğ ğ H h X x I ı İ i Ҝ ҝ J j
K k Q q L l M m N n O o Ö ö P p
R r S s Ş ş T t U u Ü ü V v Y y
Z z Ц ц Цı цı Eъ eъ Tı tı Əъ əъ Kъ kъ Pı pı
Xъ xъ Şı şı Öъ öъ Çı çı Çъ çъ Ć ć Jı jı Zı zı
Uъ uъ Oъ oъ İъ iъ Dz dz

ქოძირით თაშნეშე[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

სქოლიო[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  1. http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=udi
  2. Языки мира: Кавказские языки. М., 1999. (Е. Ф. Джейранишвили. Удинский язык (сс. 453—458).)
  3. Панчевидзе В. Н., Джейнарошвили Е. Ф. — Удинский язык//Языки народов СССР. Т.4, Иберийско-кавказские языки М., 1967 г.

ლიტერატურა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]