იუნესკო
| იუნესკო | |
|---|---|
 |
|
| იუნესკო | |
| დორსხუაფაშ თარიღი | 16 გერგობათუთა, 1945 |
| ტიპი | სპეციალური ოაგენტე |
| იურიდიული სტატუსი | მოქმენდი |
| ოდუდე ოფისი | პარიზი საფრანგეთი |
| გენერალური მელამოსე |  ირინა ბოკოვა |
| მასქერი ორგანიზაცია | გოერო |
| ვებ-საიტი | www.unesco.org |
გოართოიანაფილი ერეფიშ განათლებაშ, მენცარობაშ დო კულტურაშ ორგანიზაცია (იუნესკო), (UNESCO, აკრ. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) – გოეროშ სპეციალიზირაფილი ოაგენტე. თიშ ღანკი რე შვიდობაშ დო ონაციეფოშქაშე უშქურანჯობაშ ინტერესეფშო ხე აკუნწყუას განათლებაშ დო კულტურაშ გოფაჩუას, მენცარობაშ გოვითარაფას, ადამიერიშ ალობეფიშ დო ჯინჯიერ დუდიშალეფიშ პატიჩამას რასაშ, სქესიშ, ნინაშ დო რელიგიაშ უმკუჯინუო[1][2].
ორგანიზაციაქ 1945 წანაშ 16 გერგობათუთას დირსხუ. თიში შტაბ-ორენჯი იდვალუაფუ პარიზის, საფრანგეთის. 2011 წანაშ 1 გერგობათუთაშ მუნაჩემეფით იუნესკო აკმაშქვანც 195[3] ქიანას. თის თაშნეშე 50 წჷმჷმარინაფალური ოფისი, მუსხირენი ინსტიტუტი დო ცენტრი უღუ საგებიოს. იუნესკოშ თოჸუჯიშ შქაგურც მორთაფილიე აფრიკა დო გენდერული ართმანგობა[4].
დინორე |
ისტორია[რედაქტირაფა]
1942 წანას დიდი ბრიტანეთის ინგლისი დო უელსიშ განათლებაშ სხუნუშ დუდმახვენჯიშ რიჩარდ ბატლერიშ დო ბრიტანეთიშ სხუნუშ პრეზიდენტიშ მ. რობერტსონიშ ინიციატივათ, გიმანჯჷ ანტიჰიტლერული კოალიციაშ ქიანეფიშ განათლებაშ მინისტრეფიშ აკოხვამილაფაქ (ინგლ. Conference of Allied Ministers of Education). აკოხვამილაფა, ნამუსჷთ ემიგრაციას რენჯი თარობაშ წჷმჷმარინაფალეფით ორსუდესჷ, მითმეურდჷ ლონდონც 16 გერგობათუთაშე 5 ქირსეთუთაშახ[5]. კონფერენციაშ თარი თემა შვიდობაშ დორცხუაფაშ უკული განათლებაშ სისტემაშ ეკონწყუალა რდჷ. ართაშახიანი სხუნუაშ მანგიორო 1945 წანაშ ქირსეთუთაშახ (იუნესკოშ ოფიციალურ დორსხუაფაშახ) იმანჯჷ 60 აკოხვამილაფაქ. კონფერენციაშ იდეეფქ დიდი ხუჯიშ დოკინა მიპალუ საგებიო წორომაჸალობას[6].
მაჟირა საგებიო ლჷმაშ დოთებაშ უკული ლონდონც გიმანჯჷ გოეროშ კონფერენციაქ, განათლებაშ დო კულტურაშ ორგანიზაციაშ დორსხუაფაშ გეშა. კონფერენცია მიჭანეს 1942 წანაშ დო 1945 წანაშ სან-ფრანცისკოშ აკოხვამილაფაშ რეკომენდაციეფიშ ოსქვებურო.
1945 წანაშ 16 გერგობათუთას ხექ მიჭარინ იუნესკოშ დვალირაფაშა. აკოხვამილაფაშ 44 მაკათურშე დვალირაფას ხე მაჭარჷ 37-ქ. დვალირაფა ნძალაშა გემშეშჷ თიში უკული, მუთ 20 ქიანა მახვამილუანდჷ თიშ რატიფიკაციას. თექ მოხვადჷ 1946 წანაშ 4 გერგობათუთას[5]. იუნესკოშ მაართა კონფერენცია,ნამუსჷთ 30 ქიანაშ წჷმჷმარინაფალი ორსუდჷნ, მითმეურდჷ პარიზის, 1946 წანაშ 19 გერგობათუთაშე 10 ქირსეთუთაშახ[6].
სტრუქტურა[რედაქტირაფა]
იუნესკოშ ალმახანური შტაბ-ორენჯიქ, ნამუსუთ ლათინური ანბანიშ ასოშ Y ფორმა უღუნ, 1958 წანაშ 3 გერგობათუთას გინწყჷ. იუნესკოშ პარიზიშ შტაბ-ორენჯიშ მოხ, საგებიო მასშტაბით რე ედომუშამი რანწკი იუნესკოშ ოფისეფიშ. ორგანიზაციას გარჩქჷ რეგიონალური ბიუროეფი დაკარც, ნაირობის, ბეირუთის, კაიროს, ბანგკოის, ჯაკარტას, ვენეციას, ჰავანას, მონტევიდეოს დო სანტიაგოს. წჷმჷმარინაფალური ოფისეფიშ უმენტაშობა თ.გ. კლასტერული ოფისეფიე, ნამუეფუშ რიცხუ თეჟამო 27-იე[7]. კლასტერული ოფისეფი სუმი ვარა უმოს ქიანას კურირენც, მორო თეში მოხ, რე რეგიონალური ოფისეფით. იუნესკოს თაშნეშე გარჩქჷ 21 ერუანული ოფისი, ინსტიტუტეფი დო ცენტრეფი ედომუშამი საგებიო მასშტაბით.
ნამდგარდია ქიანა, ნამუთ გინმირთუ გოეროშ მაკათურინ ავტომატურო გინმირთუ იუნესკოშ მაკათუროთ, ოდო გოეროშე გჷშულაშ შვანც თაშნეშე ავტომატურო იტენც იუნესკოშ რანწკეფცჷთ. ქიანაქ, ნამუთ ვა რე გოეროშ მაკათურინ შელებუანიე გინირთას იუნესკოშ მაკათურო გენერალური კონფერენციაშ მაკათურეფიშ 2/3-იშ აპიჯაფაშ შვანც.
იუნესკოშ ოფიციალური ნინეფი რე: ინგლისური, არაბული, ესპანური, ჩინური, რუსული დო ფრანგული ნინეფი. დუდშენო იუნესკოშ ჯინჯიერი ნინეფი რდჷ ინგლისური დო ფრანგული, 1950 წანას ოფიციალური ნინაშ სტატუსი ეჭოფუ ესპანური ნინაქ, 1954 წანას – რუსულქ, 1974 წანას – არაბულქ, დო 1980 წანას ჩინურქ.
დუდალა[რედაქტირაფა]
იუნესკოშ ხემანჯღვერი ორგანოეფიე გენერალური კონფერენცია, ნამუთ ჟირ წარმოწანაშე ართშა აკმიკათუ დო ემარსულებერი სხუნუ, ნამუსუთ გჷშმეგორუნც გენერალური კონფერენცია დო ორგანიზაციას ხემენჯღვერენც კონფერენციეფიშ შქა პერიოდის. იუნესკოშ ემარსულებერი ორგანო რე ომელამოსე, ნამუსუთ გენერალური დირექტორი ენმურე ოდუდეს[8].
თეჟამშო გენერალურ დირექტორს გჷშმეგორუნც გენერალური კონფერენცია 4 წანაშ ხანით. 2009 წანას გენერალურ დირექტორო გჷშეგორეს ბულგარელი დიპლომატი ირინა ბოკოვა.
იუნესკოშ გენერალური დირექტორეფი
|
საქვარუა[რედაქტირაფა]
იუნესკო დორხველი კილადანც ხუთი ჯინჯიერი პროგრამათ ახორციელენც, თენეფიე: განათლება, საორთაშმეტყველო მენცარობეფი, სოციალური დო ჰუმანური მენცარობეფი, კულტურა დო კომუნიკაციფი დო ინფორმაცია. იუნესკო აფინანსენც ჭარუა-კითხირიშ გოფაჩუაშ, ტექნიკურ, მაგურაფალეფიშ დოხელუანაფაშ პროგრამეფც; ონაციეფოშქაშე მენცარობეფიშ პროექტეფც; რეგიონალური დო კულტურაშ ისტორიაშ პროექტეფც; კულტურული მიარეფერუანობაშ პოპულარიზაციას; ონაციეფოშქაშე ართმაჟირაშ მოხვარაშ აკოალებეფც საგებიო კულტურული დო ორთაშობური მონძეობაშ ასქილიდაფაშ დო ადამიერეფიშ ალობეფიშ თხილუას დო თეშნერეფი.
პროგრამეფი[რედაქტირაფა]
განათლება არძოშო[რედაქტირაფა]
იუნესკო რე ონაციეფოშქაშე პროგრამაშ "განათლება არძოშო" კოორდინატორი. მოშინელი პროგრამაშ ჯინჯიერ ღანკეფქ გიმიდარჯაკჷ დაკარიშ 2000 წანაშ ფორუმც[9].
ადამიერი დო ბიოსფერო[რედაქტირაფა]
პროგრამა წჷმარინუანც ინტერდისციპლინარული რკვიაშ გეგმას, ნამუშ ღანკიე გაუჯგუშას ადამიერიშ ურთიართქმენდაფა ორთაშობურ გარემოს. პროგრამაშ ჯინჯიერი ღანკიე გოხურგას ეკოლოგიური, სოციალური დო ეკონომიკური მოღალუეფი ბიომიარეფერუანობაშ დინაფაშ დო მორკებაშ თოლწონუათ.
საგებიო მონძეობა[რედაქტირაფა]
1972 წანას იუნესკოქ ეჭოფჷ საგებიოშ კულტურული დო ორთაშობური მონძეობაშ თხილუაშ კონვენცია, ნამუქჷთ ნძალაშა მიშართჷ 1975 წანას. ირწანურო საგებიო მონძეობაშ კომიტეტი აკმიკათუ სესიას, ნამუთ გჷთმოხურგანც, ნამუ ქილინჯი მიშეღან იუნესკოშ საგებიო მონძეობაშ ერკებულშანი. მაართა ქილინჯი საგებიო მონძეობაშ ერკებულშა მიშეღეს 1978 წანას დო თენა რდჷ გალაპაგოსიშ კოკეფი.
საგებიო მონძეობაშ ერკებულიშ თარი ღანკიე თითო-კაკალია ობიექტიქ დითხილუას დო გინშქვას ჩინებულო, მუ რაგადი ოკო თინა ქამანგჷ იუნესკოშ კრიტერიუმეფც-და. იუნესკოს გვალო 10 კრიტერიუმი უღუ, ნამუეფშეთ მაართა ამშვი მოქმენდენც 1978 წანაშე დო გჷთმოხურგანც კულტურულ ობიექტეფც, ოდო დოსქილადირი ოთხი მოქმენდალას რე 2002 წანაშე დო ორთაშობურ ობიექტეფც გჷთმოხურგანც. 2005 წანაშე 10-ხოლო კრიტერიუმქ აკიშქვჷ ართი ერკებულო[10].
იუნესკო საგებიო მონძეობაშ ქილინჯეფი დორთილიე ხუთ გეოგრაფიულ ზონათ:
- აფრიკა
- არაბული ქიანეფი (წჷმორინაფილიე ოორუე აფრიკა დო ხოლო ბჟაეიოლი)
- აზია-ოკიანია (წჷმორინაფილიე ავსტრალია დო ოკეანია)
- ევროპა & ოორუე ამერიკა
- ლათინური ამერიკა & კარიბეფი
თეჟამო გვალო 911 საგებიო მონძეობაშ ქილინჯიე 148 ქიანას. თავრეშე: 704 კულტურულიე, 181 ორთაშობური, ოდო 26 მიშაწყორილი ტიპიშ.
ვამატერიალური კულტურული მონძეობა[რედაქტირაფა]
2003 წანას იუნესკოქ ეჭოფჷ ვამატერიალური კულტურული მონძეობაშ თხილუაშ კონვენცია. ვამატერიალურ კულტურულ მონძეობათ მირჩქინეს ჟიპიჯური გჷნოჩამეფი, ტრადიციული მუსიკა, სხაპუა, რიტუალეფი, ფესტივალეფი დო ოკათე წარმება.
საგებიოშ შვენა[რედაქტირაფა]
პროგრამა საგებიოშ შვენაქ დირსხუ 1992 წანას თიშო, ნამდა დითხილუას დოკუმენტური მონძეობაქ[11] თინეფ შქას ისტორიული დოკუმენტეფქ, არქივეფქ დო ა. უ.
2011 წანას საქორთუოშ დოკუმენტური მონძეობაშ 1000 ნახანდიქ იუნესკოშ საგებიო შვენაშ რეესტრის ქჷმოხვად.[12]
ქოძირით თაშნეშე[რედაქტირაფა]
რესურსეფი ინტერნეტის[რედაქტირაფა]
- ორგანიზაციაშ ოფიციალური საიტი. იუნესკო. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
- იუნესკოშ მოსკოვიშ ბიუროშ ოფიციალური საიტი. იუნესკო. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
სქოლიო[რედაქტირაფა]
- ↑ Организация Объединённых Наций по вопросам образования, науки и культуры. დსე. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
- ↑ კუნტას იუნესკოშენი. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
- ↑ General Conference admits Palestine as UNESCO Member State
- ↑ იუნესკო. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
- ↑ 5.0 5.1 იუნესკოშ სტორია. იუნესკო. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
- ↑ 6.0 6.1 UNESCO past and present. იუნესკო. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
- ↑ National Offices. იუნესკო. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
- ↑ Руководящие органы ЮНЕСКО. იუნესკო. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
- ↑ Education: Mission. ЮНЕСКО. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
- ↑ The Criteria for Selection. საგებიო მონძეობა. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
- ↑ Programme Background. საგებიოშ შვენა. კითხირიშ თარიღი: 2010-05-23.
- ↑ ქორთული ხენაჭარეფიშ 1000 ნახანდიქ იუნესკოშ საგებიო პროგრამაშ რეესტრის ქჷმოხვად
