გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია

ვიკიპედია ხასჷლაშე
(გინოწურაფილი რე გოერო-შე)
გეგნორთი: ნავიგაცია, გორუა
გოეროშ შილა

გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია, გოერო (United Nations Organization, UNO; კუნტარაფათ - United Nations, UN) - ოირკოჩე თინჩალაშ უნარღელჸოფაშ დო სახენწჷფოეფიშ წორომოხანდეობაშ ინტერნაციონალური ორგანიზაცია. დირსხუ 1945 წანაშ 26 მანგის, მუჟამცჷთ სან-ფრანცისკოშ კონფერენციას 50 სახენწჷფოქ ხე მაჭარჷ თიშ წესდვალას. წესდვალაქ ნძალაშა მიშართჷ 1945 წანაშ 24 გჷმათუთას. თე დღა ირწანურო მიშინუაფუმოსოფელს, მუჭოთ აკოართაფილი ერეფიშ დღა.

ორგანიზაციაშ დორსხუაფაშ ისტორია[რედაქტირაფა]

გოეროშ დორსხუაფაშ ოსხირო გინირთჷ ჰიტლერული გერმანიაშ დო თიში ბლოკიშ მეხჷ მალჷმორ სახენწჷფოეფიშ აკოართაფაქ ნძალიერ კოალიციათ. 1942 წანაშ 1 ღურთუთას თინეფქ ხე მაჭარეს “აკოართაფილი ერეფიშ დეკლარაციას”, ნამუშეთ უკულნეშის წჷმოდირთჷ ორგანიზაციაშ ჯოხოდვალაქ. გჷნოჭყვადირუა ახალი ინტერნაციონალუტი ორგანიზაციაშ დორსხუაფაშ გეშა ეჭოფჷ 3 დიდი სახენწჷფოქ - სსრრქ, ააშქ დო დიდი ბრიტანეთიქ - 1943 წანაშ 30 გჷმათუთას მოსკოვიშ კონფერენციას, მუთ გჷშაჭანაფილი რდჷ ფაქტით, ნამდა “ერეფიშ ლიგაშ” რსებულ ორგანიზაციაქ პოლიტიკური დო ორგანიზაციული კილეფიშ გეშა ღამაკელქ იჸუ გეუჩილითაფუაფუდუკო კოჩიშობაშ მა-2 მოსოფელიშ ლჷმამ. ორგანიზაციაშ წესდვალა აკომუშებულქ იჸუ დუმბარტონ-ოქსიშ (1944 წანაშ მარაშინათუთა) დო ყირიმიშ (1945 წანაშ ფურთუთა) კონფერენციეფს. თეშ გეშა გეგნოჭყორდჷ წესდვალაშ ოსხუნალო დო ეიოჭოფალო სან-ფრანცისკოშ კონფერენციაშ მოჭანაფაქ.

გოეროშ წესდვალა[რედაქტირაფა]

აკოართაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ წესდვალა უშანულამაში ინტერნაციონალური აპიჯაფა რე, ნამუდგათ დჷთმიდგინუაფუ ორგანიზაციაშ ჯინჯიერი ღანკეფი დო ფუნქციეფი. თის ესახაფილი რე ალმახანური ინტერნაციონალური სამარათლიშ ჯინჯიერი დემოკრატიული პრინციპეფი. წესდვალაშ ალებათ, გოეროშ თარი ღანკეფი რე:

  • დოთხილუას ინტერნაციონალური თინჩალა;
  • გავითარას სახენწჷფოეფიშ მაჸალობა, გერსხილი კათეფიშ ართმანგალაშ დო მუშითგჷმორკვიაშ პრინციპშა;
  • გახორციელას ინტერნაციონალური ალმახანდანობა ეკონომიკური, სოციალური, კულტურული დო ჰუმანიტარული პრობლემეფიშ გჷნაჭკირალო;
  • ხე აკუნწყუას ადამიერიშ ჯინჯიერ ნებეფიშ ოირკოჩე პატიჩამას არძოშო, რასაშ, სქესიშ, ნინაშ დო რელიგიაშე უგშუსხუნუო.

თე ღანკეფიშ მიოჭირინაფალო გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფქ ოკო იხემანჯღვერან გეჸვენჯი პრინციპეფით:

  • გოერო გერსხილიე არძო სახენწჷფოშ სუვერენულ ართმანგალაშა;
  • ართიანშქას გადარი თინეფქ ოკო გინოჭყვიდან ხვალე თინჩალაშ შარათ, საფრთხექ ვა აშუას ინტერნაციონალური თინჩალას დო სამართალიანობას;
  • ინტერნაციონალური მაჸალობეფს დუდი ოკო აკიჭოფან ნძალაშური რცქინიშე ვარა ნძალაშ გჷმორინაფაშ ნამდგარდია სახენწჷფოშ ტერიტორიული ედომუშამობაშ ვარა პოლიტიკური ზოხორინალაშ მეხჷ;
  • ირინერო ოკო მეხვარან გოეროს დო დუდი აკიჭოფან თი სახენწოფეფიშ მოხვარაშე, ნამუდგაშ მეხჷ გოერო პრევენციულ დო ვარი აძვილებაშური ბიჯგეფც გჷნმოდგჷნცჷნ;
  • გოეროს ვა აშახოლინე თინერი საქვარშა, ნამუთ სახენწჷფოშ დინოხოლენი კომპეტენციას მიარხველუაფუ, თი შვანეფიშ მოხ, მუჟამცჷთ გოერო მოვალე რე აძვილაფაშ ზჷმეფი გეჭოფას ინტერნაციონალური თინჩალაშ ოთხილარო ვარა ეკანწყუალო.

გოეროშ სტრუქტურა[რედაქტირაფა]

გოეროშ თარი ორგანოეფიე:

გოეროშ შტაბ-ორენჯი, ნიუ-იორკის
  • გენერალური ასამბლეა - გოეროშ თარი სხუნუაშ ორგანო, სოდეთ წჷმორინაფილიე გოეროშ არძო მაკათური სახენწჷფო. თითო-კაკალია თინეფც ხონარიშ მეჩამაშ ართმანგი ნება უღუ (1 ხონარი). გენერალური ასამბლეა მითმიჭანუაფუ ირწანურო, ოდოუციობაშ შვანც შილებე მოჭანაფილქ იჸუას სპეციალური ვარა საგანგებო სპეციალური სესიეფქ.
  • უშქურანჯობაშ სხუნუ - გოეროშ ირონმოქმენდი ორგანო. გოეროშ წესდვალაშს ოსქვებურო უშქურანჯობაშ სხუნუს აფუ გეკისერაფილი თარი გამამინჯალა ინტერნაციონალური თინჩალაშ დო უსაფრთხოებაშ ასქილიდაფაშე.
  • ეკონომიკური დო სოციალური სხუნუ - გოეროშ ორგანო, ნამუთ ნებაქუნილიე გამანჯას გჷმოკვლიეფი დო აკადგინას ანგარიშეფი ინტერნაციონალური ოკითხეფშე ეკონომიკაშ, სოციალურ მაჸალობეფიშ, კულტურაშ, განათლებაშ, ჭყანთხილუაშ, ადამიერეფიშ ნებეფიშ, ეკოლოგიაშ დო შხვა სფეროეფც
  • სამეურვეო სხუნუ -გოეროშ ორგანო, ნამუშ ღანკიე მიზანია კოლონიეფიშ დო მებუნაფილი ტერიტორიეფიშ განვითარებაზე ზრუნვა მათ დამოუკიდებლობამდე.
  • ინტერნაციონალური სასამართლო - გოეროშ თარი სასამართლო ორგანო. დირსხუ 1945 წანას. თიში ღანკიე სახენწჷფოეფი შქას გადარეფიშ გჷნოჭყვადუა თინეფიშ აპიჯაფათ დო ირზენც კონსულტაციეფც დო ნანჩეფც სამართალიშური ოკითხეფშე.
  • სამელამოსო - გოეროშ ბიუროკრატიული ორგანო, ნამუშ მაკათურეფი ახორციელენა ორგანიზაციაშ ირდღური საქვარუას დო თიშ პროექტეფც. ომელამოსეს ხემანჯღვერენც გოეროშ თარი ადმინისტრაციული თანამდებობაშ პიჯი - გენერალური მელამოსე.


გოეროშ სისტემაშა მიშმულა თაშნეშე:

ორგანიზაციაშ ფუნქციონირაფა[რედაქტირაფა]

შტაბ-ორენჯი. გოეროშ თარი ორენჯი ნიუ-იორკისიე. თექ რე თიში ირონმოქმენდი ორგანოეფი - უშქურანჯობაშ სხუნუ დო ომელამოსე. უმენტაშო თექ იმანჯუ შხვა თაარი დო მოხვარე ორგანოეფიშ სესიეფი. გოეროშ ნამთინე ორგანოეფი მუშენა თიშ ევროპულ ოფისეფც ჟენევას დო ვენას.

ოფიციალური ნინეფი. გოეროშ ოფიციალური ნინეფი რე: არაბული, ესპანური, ინგლისური, რუსული, ფრანგული დო ჩინური. თე ნინეფშა რე აკოდგინელი წესდვალაშ ავთენტიკური ნათანგეფი, შილებე ზიტყვათ გჷშულა გოეროშ ორგანოეფც დო იბჟინუაფუ ოფიციალური დოკუმენტაცია. გოეროშ ომუშებელი ნინეფიე ინგლისური დო ფრანგული, ნამთინე ორგანოეფც თაშნეშე ესპანური დო რუსული.

ბიუჯეტი. გოეროშ ბიუჯეტი აკმოდირთუ მაკათური სახენწჷფოეფიშ ირწანური მიშნაღელეფშე. ორგანიზაციაშ ბიუჯეტიშ 25%-ის ააშ კმაფშანც. “შხუ გინმაგაფალეფი” რენა თაშნეშე: იაპონია (10,8%), გერმანია (8,3%), საფრანგეთი (6,4%), დიდი ბრიტანეთი (4,9%).

გოეროშ მაკათურეფი[რედაქტირაფა]

გოეროშ მაკათურო სახენწჷფოშ ეჭოფუა მუთმოხვადუ უშქურნჯობაშ სხუნუშ რეკომენდაციათ გენერალური ასამბლეაშით, თე ორგანოფი ქიმირჩქინანა, მეღებაში მათხუალი თინჩალაშმოჸოროფე სახენწჷფო რენ დო თახმას ოკო დო შეულებჷ მარსულას წესდვალათ გოთოლწონაფილი ვალდვალირაფეფი. უშქურანჯობაშ სხუნუშ რეკომენდაციათ გენერალური ასამბლეას შეულებჷ აკაჩემას თი მაკათური სახენწჷფოშ ნება-პრივილეგიეფიშ გოხორციალაფა, ნამუშ მეხჷთ უშქურანჯობაშ სხუნუ პრევენციულ დო ვარი აძულებაშური ზჷმეფც ეჭოფუნც, დო გოეროშე გაგშაკოროცხას სახენწჷფო, ნამუთ სისტემატურო აკმარღვანც წესდვალაშ პრინციპეფც. თეჟამო გოეროშ მაკათური რე 193 სახენწჷფო, თეშ მოხ დუმაკვირებელიშ სტატუსით რგებაფულენა ვატიკანი დო პალესტინაშ გოდუდიშალაფაშ ორგანიზაცია.

გოეროშ დჷმარსხუაფალი სახენწჷფოეფი (51)[რედაქტირაფა]

Flag of Australia.svg ავსტრალია, Flag of Argentina.svg არგენტინა, Flag of the United States.svg ააშ, Flag of New Zealand.svg ახალი ზელანდია, Flag of Belgium.svg ბელგია, Flag of Belarus.svg ბელარუსი,Flag of Bolivia.svg ბოლივია,Flag of Brazil.svg ბრაზილია, Flag of Guatemala.svg გვატემალა, Flag of Denmark.svg დანია, Flag of the United Kingdom.svg დიდი ბრიტანეთი, Flag of the Dominican Republic.svg დომინიკარეფიშ რესპულიკა, Flag of Egypt.svg ეგვიპტე, Flag of Ethiopia.svg ეთიოპია, Flag of Ecuador.svg ეკვადორი, Flag of Iraq.svg ერაყი, Flag of Venezuela.svg ვენესუელა, Flag of Turkey.svg თურქეთი, Flag of India.svg ინდოეთი, Flag of Iran.svg ირანი, Flag of SFR Yugoslavia.svg იუგოსლავია, Flag of Canada.svg კანადა, Flag of Colombia.svg კოლუმბია, Flag of Costa Rica.svg კოსტა-რიკა, Flag of Cuba.svg კუბა, Flag of Lebanon.svg ლიბანი, Flag of Liberia.svg ლიბერია, Flag of Luxembourg.svg ლუქსემბურგი, Flag of Mexico.svg მექსიკა, Flag of the Netherlands.svg ნიდერლანდი, Flag of Nicaragua.svg ნიკარაგუა, Flag of Norway.svg ნორვეგია, Flag of Panama.svg პანამა, Flag of Paraguay.svg პარაგვაი,Flag of Peru.svg პერუ, Flag of Poland.svg პოლონეთი, Flag of Greece.svg საბერძნეთი, Flag of El Salvador.svg სალვადორი, Flag of South Africa.svg ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა, Flag of Saudi Arabia.svg საუდიშ არაბეთი,Flag of France.svg საფრანგეთი, Flag of Syria.svg სირია,Flag of the Soviet Union.svg სსრკ, Flag of Ukraine.svg უკრაინა, Flag of Uruguay.svg ურუგვაი, Flag of the Philippines.svg ფილიპინეფი, Flag of Czechoslovakia.svg ჩეხოსლოვაკია, Flag of Chile.svg ჩილე, Flag of the People's Republic of China.svg ჩინეთი, Flag of Haiti.svg ჰაიტი, Flag of Honduras.svg ჰონდურასი.

ეიოშანალიე, ნამდა გოეროშ დჷმარსხუაფალეფც შქას რდეს ბელორუსია დო უკრაინა, ნამუეფუთ ვა რდეს ზოხორინელი სახენწჷფოეფი დო მუწმარინუანდეს სსრ რცხუშ აკოდგინალუას რენჯი მორცხუე რესპუბლიკეფც.

გოეროშ შხვა მაკათური სახენწჷფოეფი (მაკათურო ეჭოფუაშ ქრონოლოგიაშ მეჯინათ)[რედაქტირაფა]