დინორეშა გინულა

ავსტრალია

რსხილეფიშ რედაქტირაფა
ვიკიპედიაშე
ათე ხასჷლა რე ქიანაშ გეშა. კონტინეტიშ გეშა, ქძ. ავსტრალია (კონტინენტი). შხვა შანულობეფიშ გეშა, ქძ. ავსტრალია (მიარეშანულამი).
ვეშქოჩირთან ავსტრალაზია, ავსტრაზია, ვარ-და ავსტრიაშა.
ავსტრალიაშ წორომაჸალობა
ინგლ. Commonwealth of Australia
ავსტრალია
ავსტრალიაშ
შილა
ჰიმნი: „Advance Australia Fair“[ნ 1]
ავსტრალიაშ ორენი
ნანანოღაკანბერა
უკაბეტაშ ნოღა სიდნეი (აგლომერაციული)
მელბურნი (ონოღე)[ნ 2]
ოფიციალურ ნინა(ეფი) ინგლისური
რელიგია  (2021)
თარობა ეფდერალურ საპარლამენტო კონსტიტუციურ მონარქია
 -  მონარქი ჩარლზ III
 -  გენერალ-გუბერნატორი სემ მოსტინი
 -  პრემიერ-მინისტრი ენთონი ალბანიზი
ფართობი
 -  გვალო 7,688,287 კმ2 (6-ა)
 -  წყარი (%) 1.79 (2015)
მახორობა
 -  2025 ფასებათ 28,106,200 (54-ა)
 -   census 25,890,773 
 -  მეჭედალა 3.7 ად/კმ2 (237-ა)
ედპ (ჸუპ) 2025 ფასებათ
 -  გვალო $1.980 ტრილიონი[4] (20-ა)
 -  ართ მახორუშე $72,138[4] (20-ა)
აგი (2023) 0.958 (მაღალი) (7-ა)
ვალუტა ავსტრალიური დოლარი ($) (AUD)
ბორჯიშ ორტყაფუ +8; +9.5; +10
 -  ზარხულიშ (DST) 10.5; +11 (UTC)
ქიანაშ კოდი AU
Internet TLD .au
ოტელეფონე კოდი +61
Map
ავსტრალიაშ ინტერაქტიულ რუკა

ავსტრალია (ინგლ. Australia; ოფიციალურო ავსტრალიაშ წორომაჸალობა ინგლ. Commonwealth of Australia) — სახენწჷფო, ნამუთ აკმოდირთუ ავსტრალიაშ კონტინენტის მატერიკიშე, კოკ ტასმანიაშე დო ანდა მორჩილ კოკშე.[ნ 4] ქიანაშ ედომუშამ ფართობ რე 7,688,287კმ2, ნამუშით მოსოფელს მაამშხვა უკაბეტაშ ქიანა რე, ოკიანეთის — უკაბეტაში. ავსტრალია მოსოფელიშ არძაშე ბირტყა დო სქირე დოხორელ კონტინეტ რე.[6] ავსტრალია რე მეგაანდაკორობამ ქიანა რე დო თიშ ზჷმა თის ლანდშაფტეფიშ დო კლიმატიშ ფართო ანდაკორობამობას არზენს, თინეფს შქას ქიანაშ დინოხოლე ნორთის ტიოზეფს დო ტროპიკულ ტყეალეფს წყარპოიჯიშ მანგას. უშუალო ოსქირონე მეძობელი ვა ჸუნს, ზუღაშე ომძღჷ: ინდონეზია, ბჟაეიოლი ტიმორი დო პაპუა-ახალი გვინეა ოორუეჸურე, სოლომონიშ კოკეფი, ვანუატუ დო ახალი კალედონია ოორუე-ბჟაეიოლჸურე დო ახალი ზელანდია ობჟათე-ბჟაეიოლჸურე.

აბორიგენ ავსტრალიარეფიშ წიმოხონეფქ ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშე 50 000-შე 65 000 წანაშახ, ეკონია ჯამარუაშ ბორჯის მორთეს.[7][8][9] ბრიტანალეფიშ ხორუეფიშ ბორჯიშოთ, აბორიგენ ავსტრალიარეფ 250-შე უმოს გინორთელ ნინაშა რაგადანდეს დო მოსოფელს ართ-ართ უჯვეშაშ ცორცხალ კულტურა უღჷდეს.[10] ავსტრალიაშ ნაჭარა ისტორიაქ მა-17 ოშწანურას, ჰოლანდიარეფიშით წყარპიჯიშ ღოზიშ უმენტაშ ნორთიშ რკუალათ დიჭყჷ. 1788 წანას დიჭყჷ ბრიტანულ კოლონიზაციაქ ახალ ობჟათე უელსიშ საჯეჸონუაშ კოლონიაშ დორსხუაფათ. მა-19 ოშწანურაშ შქა ბორჯიშო კონტინენტიშ უმენტაშ ნორთ ევროპალ კოლონისტეფქ გექთირკუეს დო ხოლო ხუთ დუდგამაგე ბრიტანულ კოლონია ქუდარსხუეს, ნამუეფშე ირქ 1890 წანაშო გამამინჯე გამაგალა მიპალჷ. 1901 წანას, კოლონიეფქ ფედერაციათ აკიკათეს დო ავსტრალიაშ წორომაჸალობათ გეგმიქიმინჷ. თექ გაგჷნძორუ აკოკათელ ომაფეშე ავტონომიაშ ძინაშ პროცესი, ნამუქჷთ გეგშიკვათირჷ 1942 წანაშ ვესტმინსტერიშ სტატუტიშ მიღებაშ გეშა კანონით დო კონკის მიოჭირინჷ 1986 წანაშ ავსტრალიაშ აქტეფით.[11]

ავსტრალია რე კონსტიტუციურ მონარქია საპარლამენტო დემოკრატიათ დო ფედერაცია, ნამუთ აკმოდირთჷ ამშვ შტატშე დო ვით ტერიტორიაშე. ქიანაშ დოხოლაფირო 28 მილიონ მახორობა მაღალურბანიზებულ დო თარო ბჟაეიოლ წყარპიჯის რე კონცენტრირებულ.[12] ქანბერა რე ერუანულ ნანანოღა, მარა უკაბეტაშ ნოღეფ რე სიდნეი დო მელბურნი, სოდე ირს 5 მილიონშე უმოს მახორობა ოხორანს.[12] ავსტრალიას უღჷ ანდაკორობამ კულტურა დო მოსოფელს ხურგეფს გალე დუნაბადჷ მახორობაშ ართ-ართ მაღალ თია უღჷ. ქიანას მაღალწუმოძინელ ეკონომიკა დო ართ შურ მახორუშა მიშნაველ მოსოფელს ართ-ართ არძაშე მაღალ უღჷ. ხვეიან ორთაშობურ რესურსეფ დო ჯგირო წუმოძინელ ერეფოშქაშე სავაჭრო ურთიართობეფი ქიანაშ ეკონომიკაშო კრიტიკულო შანულამ რე. ავსტრალია მაღალ აბანს იკენს რინაშ ხარისხიშ, ჭყანთხილუაშ, გონათუაშ, ეკონომიკურ დუდიშულაშ, ომენოღალე დუდიშულეფიშ დო პოლიტიკურ ნებეფიშ მეჯინათ.[13]

ავსტრალია რე ოშქაშე პოლიტიკურ ნძალა დო მოსოფელს მავითოსუმა არძაშე მაღალ ოურდუმე ხარჯეფით გიშეგორუაფუ. ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: გოერო, G20, ეკონომიკური წოროხანდაშ დო წუმოძინაშ ორგანიზაცია, მოსოფელიშ სავაჭრო ორგანიზაცია, აზია-რჩქალ ოკიანეშ ეკონომიკურ წოროხანდა, რჩქალ ოკიანეშ კოეკფიშ ფორუმი, რჩქალ ოკიანეშ ჯარალუა დო ერეფიშ წორომაჸალობა. ავსტრალია ათაშნეშე ოკათჷ ANZUS-იშ, AUKUS-იშ დო Five Eyes-იშ დუდთხილუაშ, თოლორუაშ დო უშქურანჯობაშ ალიანსეფს. ავსტრალია ააშ-იშ შანულამ ნატოშ ვამაკათურ მორსხუე რე.[14]

  • ოფიციალური ჯოხოდვალა: ავსტრალიაშ წორომაჸალობა.
  • ინგლისური: Australia, Commonwealth of Australia.
  • ეტიმოლოგია: ეტიმოლოგია მოურს ლათინურშე terra australis incognita, ანუ „უჩინებუ ობჟათეშ დიხა.“ მეთიუ ფლედერსი რდჷ მაართა ევროპალი, მიდგაქ მუკულუ უჩინებუ კონტინენტის, გეჭარჷ წყარპიჯიშ ზოლი დო მუშ პუბლიკაციეფს მაართათ იხვარჷ ტერმინი „ავსტრალია.“

სახენწჷფო ნწყილობა

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  • სახენწჷფო სისტემა: კონსტიტუციური მონარქია - ფედერალური ოპარლამენტე რესპუბლიკა.
  • სახენწფოში მადუდური: დიდი ბრიტანეთიშ დიაფალი ელისაბედ II (1952 წანაშე), ნამუსჷთ ქიანას წჷმარინუანს გენერალ-გუბერნატორი.
  • თარობაშ დუდმახვენჯი: პრემიერ-მინისტრი.
  • კანონიშდუმადვალუ ორგანო: ჟირპალატამი პარლამენტი ((150+76 მაკათური).
  • ერუანული დღასანწალი: 26 ღურთუთა - ავსტრალიაშ დღა.

ადამიერქ მაართათ ავსტრალიაშ კონტინენტის დიხორჷ მეხოლაფირო 42,000-48,000 წანეფიშ წოხლე. ოეგებიეთ, კონტინენტიშ მახორუეფი რდეს ავსტრალიაშ ამდღარი აბორიგენეფიშ კჷნოხონეფი. მაართა ჰომო საპიენსიქ ავსტრალიაშა მორთჷ ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშე.

ავსტრალიაშ კონტინენტის მაართათ მიოჭირინდუ ჰოლანდიარ ნავიგატორქ, უილემ ჯენსზუნიქ, ნამუქჷთ 1606 წანას იორკიშ ჩქონიშ წყარპიჯის მიოგორუ.

1770 წანას ინგლისარ ჯეიმზ კუკიქ გეგნონჩურჷ ავსტრალიაშ მანგის დო დოხანტჷ ავსტრალიაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯიშ რუკა, ნამუსჷთ ახალი ობჟათე უელს ქიგიოდვჷ დო ბრიტანეთიქ გეჭოფუ თექიანობა.

ამდღა ავსტრალია პოსტინდუსტრიული ქიანა რე. ეკონია წანეფს მოხვადჷ სტრუქტურულ თირუეფქ ეკონომიკას. ეკონომიკაშ ართ-ართი დუდი დარგი რე ინალობაშ სფერო. აწოკინელი დარგი რე ოფუტეშ მეურნობა ხოლო. უღჷ ენერგეტიკული დო მინერალური ნედლეულიშ რესურსეფი.

  1. ↑ Australia also has a royal anthem, "God Save the King", which may be played in place of or alongside the national anthem when members of the royal family are present. If not played alongside the royal anthem, the national anthem is instead played at the end of an official event.[1]
  2. ↑ Sydney is the largest city based on Australian Bureau of Statistics (ABS) Greater Capital City Statistical Areas (GCCSAs). These represent labour markets and the functional area of Australian capital cities.[2] Melbourne is larger based on ABS Significant Urban Areas (SUAs). These represent Urban Centres, or groups of contiguous Urban Centres, that contain a population of 10,000 people or more.[3]
  3. ↑ ავსტრალიაშ მახორობაშ ეჭარუას რელიგიაშ გეშა ოკითხირე გიშაგორუ რე.
  4. ↑ ქიანა პრეტენზიას აცხადენს ანტარქტიდაშ კონტინეტიშ 42%-შენ, ნამუთ აღიარებულ აფჷნა ხვალე გოართოიანაფილ ომაფეს, საფრანგეთის, ახალ ზელანდიას დო ნორვეგიას.[5]

რესურსეფი ინტერნეტის

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  1. ↑ Australian National Anthem (19 January 2022). კითხირიშ თარიღი: 9 January 2024.
  2. ↑ Regional population, 2021-22 financial year. Australian Bureau of Statistics (20 April 2023). კითხირიშ თარიღი: 27 May 2023.
  3. ↑ “Melbourne overtakes Sydney as Australia's biggest city“, BBC News, 17 April 2023. კითხირიშ თარიღი: 27 May 2023. 
  4. 1 2 World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Australia). International Monetary Fund (22 April 2025). კითხირიშ თარიღი: 26 May 2025.
  5. ↑ Scott 2021, ხს. 491
  6. ↑ The Australian continent. კითხირიშ თარიღი: 13 August 2018.
  7. ↑ Veth დო O'Connor 2013
  8. ↑ (2017) „Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago“. Nature 547 (7663): ხს. 306–310. DOI:10.1038/nature22968. ISSN 0028-0836. PMID 28726833. 
  9. ↑ (January 2021) „Identifying disturbance in archaeological sites in tropical northern Australia: Implications for previously proposed 65,000-year continental occupation date“. Geoarchaeology 36 (1): ხს. 92–108. DOI:10.1002/gea.21822. ISSN 0883-6353. 
  10. ↑ Flood 2019
  11. ↑ (2020) Routledge Handbook of Comparative Constitutional Change. Taylor & Francis, ხს. 389. ISBN 978-1-3510-2097-8. 
  12. 1 2 Regional population (20 April 2023). კითხირიშ თარიღი: 23 April 2023.
  13. ↑ Statistics and rankings (18 May 2021). კითხირიშ თარიღი: 28 March 2023.
  14. ↑ Rachman, Gideon. “Aukus, the Anglosphere and the return of great power rivalry“, Financial Times, 13 March 2023. კითხირიშ თარიღი: 19 March 2023. 
გორილი რე "https://xmf.wikipedia.org/w/index.php?title=ავსტრალია&oldid=243186"-შე