დინორეშა გინულა

ნიდერლანდეფი

რსხილეფიშ რედაქტირაფა
ვიკიპედიაშე
(გინოწურაფილი რე ჰოლანდია-შე)
„ნიდერლანდი“ თე სტატიაშა გინმურს. შხვა შანულობაშ გეშა ქძ. ნიდერლანდი (მიარეშანულამი).
ნიდერლანდეფიშ ომაფე
Nederland
2 რეგიონალურ ნინაშა[კომ. 1]

ნიდერლანდეფი
ნიდერლანდეფიშ
დევიზი: ფრანგ. „Je maintiendrai“
ნიდერლ. „Ik zal handhaven“ „ქიბსქილიდუანქ სიმანგარეს“ [ა]
ჰიმნი: „Wilhelmus“
ნიდერლანდეფიშ ორენი
ნანანოღა
(დო უკაბეტაში ნოღა) 		ამსტერდამი

52°22′ ოორ. გ. 4°53′ ელ. გ. / 

ოფიციალური ნინა(ეფი) ნიდერლანდური
ფრიზული (ფრისლანდია)
რელიგია
(2024)
თარობა უნიტარულ საპარლამენტო კონსტიტუციურ მონარქია
 -  მონარქი ვილემ-ალექსანდერი
 -  პრემიერ-მინისტრი დიკ შხოფი
ფართობი
 -  გვალო 41 543 კმ2 (134-ე)
 -  წყარი (%) 18.41
მახორობა
 -  2025 ფასებათ 18,440,300 (69-ა)
 -  მეჭედალა 520 ად/კმ2 (26-ა)
ედპ (ჸუპ) 2025 ფასებათ
 -  გვალო $1.526 ტრილიონი (28-ო)
 -  ართ მახორუშე $70,480 (10-ა)
აგი (2023) 0.955 (ძალამი მაღალი) (8-ო)
ვალუტა ევრო, ააშ დოლარი[კომ. 2]
ბორჯიშ ორტყაფუ UTC+02:00
AST
 -  ზარხულიშ (DST) -4 (UTC)
ქიანაშ კოდი NL
Internet TLD .nl, .bq[კომ. 3]
ოტელეფონე კოდი +31; +599[კომ. 4]
Map
ნიდერლანდეფიშ რუკა

ნიდერლანდეფი (ნიდერლ. Nederlandⓘ; ფორმალურო ჰოლანდია) — სახენწჷფო ოორუე-ბჟადალ ევროპას, ზუღაშმელეიან ტერიტორიეფით კარიბეფს. ნიდერლანდეფიშ ომაფეშ აკოდგინალუაშა მიშმალ ოთხ სახენწჷფოშე არძაშე უკაბეტაშ რე.[3] ნიდერლანდეფი აკმოდირთუ ვითოჟირ პროვინციაშე; ბჟაეიოლშე უხურგანს გერმანია, ობჟათეშე — ბელგია, ოორუეშე დო ბჟადალშე ომძღჷ ოორუეშ ზუღაპიჯი. ოზუღე ხურგეფ უღჷ გოართოიანაფილ ომაფეწკჷმა, გერმანიაწკჷმა დო ბელგიაწკჷმა.[4] ოფიციალურ ნინა რე ნიდერლანდური, ბჟადალ ფრისიული მაჟირა ოფიციალური ნინა რე ფრისლანდიაშ პროვინციაშ.[1] ნიდერლანდურ, ინგლისურ დო პაპიამენტო რენა ოფიციალურ ნინეფი კარიბიშ ზუღაშ ტერიტორიეფს.[1]

ნიდერლანდეფი აიწორო შანენს დაბალ ქიანეფს ზუღაშ დონეშე დაბალ სიმაღლეშენ დო გოტაბაკელ რელიეფიშ გეშა, ქიანაშ ტერიტორიაშ 26% ზუღაშ დონეშე დაბალას იდვალუაფუ. ზუღაშ დონეშე დაბალას მადვალუ ტერიტორიეფიშ უმეტაშობა, ნამუეფჷთ პოლდერეფიშ ჯოხოთ რე ჩინებული, XIV ოშწანურას დოჭყაფილ დიხაშ აკოდგინუაშ (მელიორაციაშ) შედეგი რე.[5] რესპუბლიკურ ბორჯის, ნამუქჷთ 1588 წანას დიჭყჷნ, ნიდერლანდეფქ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და კულტურულ ზებიშ უნიკალურ ეპოქაშა გენშართჷ, ევროპაშ დო მოსოფელიშ არძაშე ჸონიერ დო გაულამ სახენწჷფოეფს შქას რდჷ; თე პერიოდ ჩინებულ რე, მუჭოთ ნიდერლანდეფიშ ორქოშ ბორჯი.[6] თიმ ბორჯის თიში სავაჭრო კომპანიეფქ, ჰოლანდიაშ ბჟაეიოლ ინდოეთიშ კომპანიაქ დო ჰოლანდიაშ ბჟადალი ინდოეთიშ კომპანიაქ, ედომუშამი მოსოფელს კოლონიეფი დო სავაჭრო პუნქტეფი გაჭყეს.[7][8]

18 მილიონშე უმოსი მახორობათ, ნამუეფჷთ ოხორანა 41,850 კმ² -შ ფართობის დო თაურეშე სქირონიშ ფართობ რე 33,500 კმ², ნიდერლანდეფი მოსოფელს 33-ა არძაშე მეჭედელო დოხორელი ქიანა რე, კვადრატულ კილომეტრის 535 ადამიერიშ მეჭედალათ. თეშ უმკუჯინალო, ქიანა მოსოფელს ოჭკომალიშ დო ოფუტე-ომეურნე პროდუქტეფიშ სიკაბეტათ მაჟირა ექსპორტიორი რე ღებათ, ჸოფიერი დიხაშ, ბატა კლიმატიშ, ინტენსიურ ოფუტეშ მეურნობაშ დო გუმოგონებეფიშ ჭყოლოფუათ.[9][10][11] ნიდერლანდეფიშ ოთხი უკაბეტაშ ნოღა რე: ამსტერდამი, როტერდამი, ჰააგა დო უტრეხტი.[12] ამსტერდამი ქიანაშ არძაშე მეჭედელო დოხორელ ნოღა დო ნომინალური ნანანოღა რე, მარა თარი ერუანული პოლიტიკურ ინსტიტუტეფი ჰააგას იდვალაუფუ.[13]

ნიდერლანდეფი 1848 წანაშე უნიტარულ სტრუქტურაშ მოღვენი საპარლამენტო კონსტიტუციური მონარქია რე. ქიანას უღჷ სჷმეტეფით დორთუალაშ (მენმოღალეეფიშ ბუნეფო დორთუალა რელიგიაშ დო პოლიტიკურ მეჯიენფიშ მეჯინათ) ტრადიცია დო სოციალურ ტოლერანტობაშ განწეხანიშ ისტორია, პროსტიტუციაშ დო ევთანაზიაშ ლეგალიზებათ, ლიბერალურ ნარკოპოლიტიკათ. ნიდერლანდეფქ ოსურეფს ხონარიშ მეჩამაშ ნება მეჩჷ 1919 წანას დო პირველი ქიანა რდჷ, ნამუჷთ ართსქესამეფიშ გურგინუა 2001 წანას დაკანონუნ.[14] თიშ ესვარილ ბაზარიშ წუმოძინელ ეკონომიკას მოსოფელს ართ შურ მახორუშა მიშნაველიშ მეჯინათ მავითაართა აბან უკებჷ. ჰააგას იდვალაუფუ გენერალურ შტატეფიშ, მინისტრეფიშ კაბინეტიშ დო უჟინაშ სასამართალოშ რეზიდენცია.[15] როტერდამიშ ონიშოლი ევროპას არძაშე გინოხარგელი რე.[16] სხიპჰოლი ნიდერლანდეფიშ არძაშე გჷნოხარგელი აეროპორტი რე დო თე მაძირაფალით ევროპას მაანთხა აბანს იკენს. წუმოძინელ ქიანაშ სტატუსით, ნიდერლანდეფი ევროპაშ რსხუშ, ევროზონაშ, G10-იშ, ნატოშ, ეკონომიკური წოროხანდაშ დო წუმოძინაშ ორგანიზაციაშ დო მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაციაშ დჷმარსხუაფალი მაკათური რე, თაშნეშე შენგენიშ ზონაშ და სუმჸურენი ბენილუქსიშ რსხუშ ნორთი რე. ქიანა მენძელენს თარობეფოშქაშე ორგანიზაციეფს დო ერეფოშქაშე სასამართლოეფს, ნამუეფშე ანდა ჰააგას იდვალუაფუ.[17]

ქოძირით თაშნეშე: ჰოლანდია (ისტორიული რეგიონი)
ქძ. თაშნეშე: დაბალი დიხეფი

ნიდერლანდეფშა შხირას უჯოხონა „ჰოლანდია“, ანდანე ობჟათე დო ოორუე ჰოლანდიაშ პროვინციეფი რდეს ედომუშამ ისტორიაშ განწეხანს არძაშე წუმოძინელ დო თეშ გეშა უმოსო ჩინებულ რდჷ ნიდერლანდეფიშ გალე. თე სამანჯელით შხვა ანდა ქიანას ჰოლანდიას („Holland“) შხირას უძახჷდეს ედომუშამ ნიდერლანდეფს.

ჯოხოდვალა „ჰოლანდია“ მოურს ნიდერლ. holt land-შე (აიწორო „ტყამი ქიანა“) ვარ-და გერმ. hoi, hal „დადაბალებური, რზენი“ დო land „დიხა“.

2020 წანაშ 1 ღურთუთაშე ნიდერლანდეფიშ ოფიციალური დჷნაწესებუეფი, კომპანიეფი, ბეშტური გიშაშქუმალეფი დო ოგურაფუეფი მუნეფიშ ქიანას მიშინუანა ხვალე ჯოხოდვალათ „ნიდერლანდეფი“, ჯოხოდვალა „ჰოლანდია“ ვარებულქ იჸუ (ნიდერლანდეფიშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტროქ გაცხადჷ, ნამჷ-და თექ იკეთინ უნიფიცირებული ერუანული ბრენდიშ გოჭყაფაშ სამანჯელო)[18][19][20]

ჯოხოდვალა „ნიდერლანდეფი“ აიწორი თანგუათ შანენს „დაბალ დიხეფს“, მარა ისტორიულ ბაძაძეფიშ გეშა, თე ტერმინი რჩქვანელობურო გჷმირინაუფუ თი ტერიტორიაშ ეიოშანალო, ნამუთ დოხოლაფიორო მეურე თეხანური ნიდერლანდეფიშ, ბელგიაშ დო ლუქსემბურგიშ (ბენილუქსი) ტერიტორიას. შქა ოშწანურეფიშ დალიას, ოორუეშ ზუღაპიჯიშ მანგას, წყარმალუეფი რაინიშ, მაასიშ დო შელდაშ თუდოლენი მალობას მადვალუ რეგიონს „ოზურე რზენი“ ვარ-და „თუდოლენი დიხეფი“ (ნიდერლ.: de Lage Landen bij de zee, de Nederlanden ) ჯოხოდჷ. ჯოხოდვალა „ნიდერლანდეფიშ“ გჷმორინაფაშ პირველ ოფიციალურ შინება XIV-XV ოშწანურეფით ითარიღებუ.

ნედერლანდეფიშ სახენწჷფოშ ისტორია იჭყაფუ 1813 წანაშ ნაპოლეონწკჷმა ნირზიშ უკული. თი წანას ნიდერლანდეფქ დირთინუეს დუდიშალა დო დუდმანჯღვერო ქჷდარინუეს ვილჰელმ ორანიე. 1814 წანას გჷნოჭყვიდეს ობჟარე ნიდერლანდეფწკჷლა (სოდგარენი ამდღანერი ბელგია დო ლუქსემბურგი) აკოშქუმალა. 1815 წანაშ მელახიშ თუთას სუვერენული პრინციქ გჷნირთჷ ნიდერლანდეფიშ მაფათ დო თაშ მოხვადჷ ომაფეშ დორსხუაფაქ. ნიდერლანდეფიშ მაფა რდჷ ლუქსემბურგიშ დიდი ჰერცოგი, ნიდერლანდეფიშ ომაფეშ პროვინცია, ნამუთი თეწკჷმა ართო, თი ფარანს რდჷ გერმანული კონფედერაციაშ დიდი ოჰერცოგე.

  1. ↑ ნიდერლანდურ ნინაწკჷმა ართო, ინგლისურ ნინა რე ოფიციალურ ნინა საბაშ დო სინტ-ესტატიუსიშ სპეციალურ მუნიციპალიტეტეფს, პაპიამენტო — ბონეირიშ სპეციალურ მუნიციპალიტეტიშ, ბჟადალ ფრისული ნინა — ფრისლანდიაშ პროვინციაშ.[1]
  2. ↑ ევრო გჷმირინუაფუ ნიდერლანდეფიშ ევროპულ ნორთის, ნამუქჷთ დოთირუ ნიდერლანდური გულდენი 2002 წანას. ააშ-შ დოლარი გჷნირინაუფუ კარიბიშ ნიდერლანდეფს, ნამუქთ დოთირუ ნიდერლანდეფიშ ანტილური გულდენი 2011 წანას.[2]
  3. ↑ .nl რე ნიდერლანდეფიშ ერუანული დონეშ ინტერნეტ დომენი. თაშნეშე დომენი .eu გჷმირინუაფუ, ანდანე ნააზარებუ რე ევროპაშ რსხუშ მაკათურ ქიანეფს შქას. დომენი .bq მოკებული რე კარიბიშ ნიდერლანდეფშო, მარა ვეგჷმირინუაფუ.
  4. ↑ +599 რდჷ ქიანაშ ოტელეფონი კოდი ასეშო აკოცჷმილი ნიდერლადეფიშ ანტილეფშო. კარიბშ ნიდერლანდეფი ასეშო გჷმირინაუნს +599 7 (ბონეირიშო), +599 3 (სინტ-ესტატიუსიშო) დო +599 4 (საბა).
  1. 1 2 3 Welke erkende talen heeft Nederland? (nl). Rijksoverheid (11 January 2016). კითხირიშ თარიღი: 27 December 2017.
  2. ↑ Wet geldstelsel BES. Dutch government (30 September 2010). კითხირიშ თარიღი: 11 January 2014.
  3. ↑ Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden (nl). Government of the Netherlands (17 November 2017). კითხირიშ თარიღი: 11 July 2020.
  4. ↑ Netherlands boundaries in the North Sea. Ministry of Defence. კითხირიშ თარიღი: 15 August 2014.
  5. ↑ (2003) How it Works: Science and Technology. Marshall Cavendish, ხს. 1208. ISBN 978-0-7614-7323-7. 
  6. ↑ "Netherlands – Dutch civilization in the Golden Age (1609–1713)" (in en). Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/place/Netherlandsაკითხულია: 10 November 2021.
  7. ↑ "Dutch Republic | History & Facts" (in en). Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/place/Dutch-Republicაკითხულია: 10 November 2021.
  8. ↑ History of the Dutch Empire. კითხირიშ თარიღი: 10 November 2021.
  9. ↑ Reiley, Laura. “Cutting-edge tech made this tiny country a major exporter of food“. კითხირიშ თარიღი: 23 November 2022. (en) 
  10. ↑ (RVO), Netherlands Enterprise Agency (17 July 2015). Agriculture and food. hollandtrade.com. კითხირიშ თარიღი: 26 August 2016.
  11. ↑ How the Netherlands Feeds the World. National Geographic Society (September 2017). კითხირიშ თარიღი: 15 January 2020.
  12. ↑ Gemeentegrootte en stedelijkheid (nl). CBS. კითხირიშ თარიღი: 16 December 2019.
  13. ↑ Dutch Wikisource. Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden (nl). ციტატა: „... de hoofdstad Amsterdam ...“ კითხირიშ თარიღი: 3 July 2013.
  14. ↑ “Same-Sex Marriage Legalized in Amsterdam“, CNN, 1 April 2001. კითხირიშ თარიღი: 11 March 2016. 
  15. ↑ Permanent Mission of the Netherlands to the UN. General Information. კითხირიშ თარიღი: 26 June 2013.
  16. ↑ Rotterdam: the largest freight port in the EU. European Commission (2 April 2020). კითხირიშ თარიღი: 25 November 2021.
  17. ↑ van Krieken, Peter J. (2005). The Hague: Legal Capital of the World. Cambridge University Press. ISBN 978-90-6704-185-0. 
  18. ↑ Wennen aan The Netherlands, want Holland bestaat niet langer (nl) (31 December 2019). კითხირიშ თარიღი: 1 September 2023.
  19. ↑ margoD (3 September 2020). Wat is het verschil tussen Holland en Nederland? (nl-NL). კითხირიშ თარიღი: 1 September 2023.
  20. ↑ Romano, Andrea (7 January 2020). The Netherlands Will No Longer Be Called Holland (en). კითხირიშ თარიღი: 5 February 2022.


wikistub ათე სტატია მერკე რე.
თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.
გორილი რე "https://xmf.wikipedia.org/w/index.php?title=ნიდერლანდეფი&oldid=242524"-შე