ბჟა

ვიკიპედია-შე
გეგნორთი: ნავიგაცია, გორუა
Disambig-dark.svg ზიტყვას „ბჟა“ უღჷ შხვა შანულობეფი ხოლო, ქოძირით ბჟა (მიარეშანულამი).
ბჟა

ბჟა თაშნეშე ჩხანაბჟაშ სისტემაშ ცენტრის მადვალუ აკა მურიცხი. ბჟა დახე იდეალურო სფერული ფორმაში რე დო აკმოდირთუ ჩხე პლაზმაშე, ნამუსჷთ ინორე მაგნიტური ველეფი.[1][2] ბჟაშ დიამეტრი დოხოლაფირო 1 392 684 კილომეტრი რე[3]დიხაუჩაშ დიამეტრშე 109-შახ დიდი. ბჟაშ მასა (1.989×1030 კილოგრამი; დიხაუჩაშ მასაშე დოხოლაფირო 330 000-შახ უმოსი) ბჟაშ სისტემაშ ედომუშამი მასაშ 99,86%-ს იკენს.[4] ქიმიურო, ბჟაშ მასაშ 3/4-ს წყარბადი აკმადგინანს, შხვა დოსქილადირი უმენტაშო ჰელიუმი რე. დოსქილადირი 1,69% (ნამუთ დიხაუჩაშ მასაშე 5600-შახ უმოსი რე) იკენს მონკა ელემენტეფი, თიჯგურა მუჭომით რე: ჟანგბადი, ნოშქერბადი, ნეონი, რკინა დო შხვა.[5]

ბჟაქ 4,568 მილიარდი წანაშ კინოხ გჷმიქიმინჷ[6][7] დიდ მოლეკულურ მუნაფასი რსებულ რეგიონიშ გრავიტაციული კოლაფსით. მატერიაშ უმეტნტაშობა ცენტრის რე შაყარელი, დოსქილადირქ გიტატურუ მართუ დისკოთ, ნამუქჷთ უკულ ბჟაშ სისტემათ გჷნირთჷ. ცენტრალური მასა უმოს დო უმოს ჩხე დო მანგარო გჷნირთჷ, საბოლოოთ - ქიდიჭყჷ თერმობირთვული სინთეზიქ თიშ ბირთვის. მერჩქინელი რე, ნამჷ-და დახე არძო მურიცხი თე პროცესიშ უკული გჷმიქიმინჷ. ბჟა სპექტრულ კლასით რე G ტიპიშ თარი გეჸვენჯობაშ მურიცხი (G2V) დო თის ვაფორმალურაო ყვინთელ ჯუჯათ (ციქათ) მითმიშინუანა, მუშენ-და თიში იძირენფერი გჷმოსხივაფა სპექტრიშ ყვინთელ-წვანე ნორთის რე არძოშე ინტენსიური. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და სინანდულეს თინა ჩე ფერიში რე, დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშე ყვინთელო ჩქჷ ატმოსფეროშენ ლენი სინთეშ გოფაჩუაშ გეშა.[8] სპექტრული კლასიშ მეჯინათ, G2 ოძირანს ჟინპიჯიშ ტემპერატურას (დოხ. 5505°C) დო V მოძირანს, ნამჷ-და ბჟა, შხვა მურიცხეფიშობურო, თარი გეჸვენჯობაშ მურიცხი რე დო, თაურეშე გიშულირი, ენერგიას წჷმოქიმინუნს წყარბადიშ ჰელიუმო სინთეზით. ბჟა მუშ ბირთვის 620 მილიონი ტონა წყარბადიშ სინთეზის ოჭიშუანს 1 მერქაშ განობას.[9][10]

ართ ბორჯის ასტრონომეფი ბჟას ჭიჭე დო ელაზჷმაფათ ახირაფილ მურიცხო გებულენდეს, მარა ასე მერჩქინელი რე, ნამჷ—და ირემიშ ნასხაპას რსებული მურიცხეფიშ 85%-შე ბარჩხალა რე, ნამუშ უმენტაშობა ჭითა ჯუჯეფი რე.[11][12] ბჟაშ აბსოლუტური მურიცხიერი სიდიდა +4,83 რე. მარა, თიშ გეშა ნამჷ-და ბჟა დიხაუჩაწკჷმა მადვალუ უახოლაში მურიცხი რე, თინა არძონერ ობიექტშე მაბარჩხალე რე ცას, ნამუშ თოლოძირუე მურიცხიერი სიდიდა -26,74 რე.[13][14] თენა რე დოხოლაფირო 13 მილიარდშახ მაბარჩხალე, ვინემ მაჟირა უმოს მაბარჩხალე ობიექტი სირიუსი, ნამუშ თოლოძირუ მურიცხიერი სიდიდა -1,46 რე. ბჟაშ გოთართალერი გარგუნჯელა უმუჭყორდუო იფართოებჷ დო აკმოქიმინუნს ბჟაშ ბორიასდომუხტული ნორთეფიშ ნოველი, ნამუთ იფართებუ ჰელიოპაუზაშახ, 100 ასტრონომიული ართაულიშ გოძვენას. ჰელიოსფერო (ბურთულაშობური სტრუქტურა), ნამუთ მურიცხეფშქაფონი სივრცეს ბჟაშ ბორიაქ გჷმოქიმინუნ, რე უდიდაში უმუჭყორდუო სტრუქტურა ბჟაშ სისტემას.[15][16]

თე ვიდეოს გჷმორინაფილი რე ბჟაშ დინამიკური ობსერვატორიაშ სურათეფი დო თეშ მოხ გეძინელ პროცესეფი, სტრუქტურეფი თოლოძირუე ორდასინ თიშ გეშა. თე ვიდეოს მოლინეფი წჷმორინაფილი რე ბჟაშ 2011 წანაშ 25 ეკენიაშ 24 საათიანი აქტივობა.

ასე ბჟა აბანობური მურიცხეფშქაფონი მუნაფათ (G-მუნაფაწკჷმა არხოს) აბანობური ბურთულაშ ზონას ყარენს — ირემიშ ნასხაპაშ ორიონიშ კილეშ დინოხოლენ რგუალს.[17][18] 17 სინთეშ წანაშ რადიუსით (დიხაუჩაშე) უახოლაში 50 მურიცხული სისტემაშე (უახოლაში რე პროქსიმა კენტავრი, ნამუთ 4,2 სინთეშ წანათი რე დათხინაფილი დიხაუჩაშე) ბჟა მაანთხა რე მასაშ მეჯინათ.[19] ბჟა გალაქტიკაშ ცენტრიშე 24 000-26 000 სინთეშ წანაშ გოძვენას ირთანს. ართ რსულ საათიშ კოპულიშჸურე ორბიტას (თუ გალაქტიკაშ ოორუე პოლუსიშე დევეკვირებუთ-და) 225-250 მილიონ წანმოწანას არსულენს. თიშ გეშა ნამჷ-და ბჟა კოსმოსური მიკრორეღმული ფონიშობურო (კმფ) ჰიდრაშ წორომურიცხედიშჸურე 550 კმ/მქ სიჩქარეთ ყარენს, ბჟაშ მანგმოქიმინჯე სიჩქარე კმფ-შჸურე რე დოხოლაფირო 370 კმ/მქ ნარგისიშ ვარდა ნჯილოშ წორომურიცხედიშჸურე.[20]

დიხაუჩაშ დო ბჟაშ შქას ოშქაშე გოძვენა 1 ასტრონომიული ართაული რე (150 000 000 კილომეტრი), მარა დისტანცია ითირუ, მუჟამსჷთ დიხაუჩა გინმურს პერიჰელიუმიშე (ღურთუთას) აფელიუმშა (კვირკვეს).[21] თე ოშქაშე გოძვენას სინთეს ბჟაშე დიხაუჩაშა მიოჭირჷნაფალო 8 წუნი დო 19 მერქა ოხვილჷ (ქძ. სინთეშ სიჩქარე). ბჟაშ სინთეშ ენერგია დიხაუჩას რსებულ თელარაშ დახე[22] არძო ფორმას ონინალჷ ფოტოსინთეზით[23] დო დიხაუჩაშ კლიმატშე დო ამინდშე რე გამამინჯალი. დიხაუჩას ბჟაშ ქვერსემი ეფექტი დიო ხოლო პრეისტორიულ ხანეფს იძირაფედჷ დო ბჟას მიარე კულტურა ღორონთო აღიქმენდჷ. ბჟაშ ზუსტი მენცარული გაგება რჩქალას გევითარჷ დო ბოლო ხანეფიშ (მა-19 ოშწანურაშ) გიშარჩქინელ მენცარეფს ბჟაშ ფიზიკურ აკოდგინალუაშე დო ენერგიაშ წყუშე ძალამი დაღარი რჩქინა უღუდეს. თე გაგება დიო ხოლო ივითარებუ: დიო ხოლო არსებენს გორკვიაფილი მუდანობაშ ანომალია ბჟაშ ქიმინჯალაშენი, ნამუთ ასე ხოლო უგუნწყუმუ დო უსხუნუე რე.

რესურსეფი ინტერნეტის[რედაქტირაფა]

სქოლიო[რედაქტირაფა]

  1. How Round is the Sun?“, NASA, 2 October 2008. კითხირიშ თარიღი: 7 March 2011. 
  2. First Ever STEREO Images of the Entire Sun“, NASA, 6 February 2011. კითხირიშ თარიღი: 7 March 2011. 
  3. (2012) „Measuring the Solar Radius from Space during the 2003 and 2006 Mercury Transits“. The Astrophysical Journal 750 (2). DOI:10.1088/0004-637X/750/2/135. 
  4. Woolfson, M. (2000). „The origin and evolution of the solar system“. Astronomy & Geophysics 41 (1): ხს. 12. DOI:10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x. 
  5. Basu, S. (2008). „Helioseismology and Solar Abundances“. Physics Reports 457 (5–6). DOI:10.1016/j.physrep.2007.12.002. 
  6. თე სტატიას არძო რიცხუ მერკეთ რე დინოჭარილი. 1 მილიარდი რე 109, ან 1,000,000,000.
  7. (2 November 2012) „The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk“. Science 338 (6107): ხს. 651–655. DOI:10.1126/science.1226919. 
  8. Wilk, S. R. (2009). „The Yellow Sun Paradox“. Optics & Photonics News: ხს. 12–13. 
  9. Phillips, K. J. H. (1995). Guide to the Sun. Cambridge University Press, 47–53 გვ.. ISBN 978-0-521-39788-9. 
  10. Karl S. Kruszelnicki. “Dr Karl's Great Moments In Science: Lazy Sun is less energetic than compost“, 17 April 2012. კითხირიშ თარიღი: 25 February 2014. „"Every second, the Sun burns 620 million tonnes of hydrogen..."“ 
  11. Than, K.. “Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single“, Space.com. კითხირიშ თარიღი: 1 August 2007. 
  12. Lada, C. J. (2006). „Stellar multiplicity and the initial mass function: Most stars are single“. Astrophysical Journal Letters 640 (1): ხს. L63–L66. DOI:10.1086/503158. 
  13. Burton, W. B. (1986). „Stellar parameters“. Space Science Reviews 43 (3–4): ხს. 244–250. DOI:10.1007/BF00190626. 
  14. Bessell, M. S. (1998). „Model atmospheres broad-band colors, bolometric corrections and temperature calibrations for O–M stars“. Astronomy and Astrophysics 333: ხს. 231–250. 
  15. A Star with two North Poles. Science @ NASA. NASA (22 April 2003).
  16. Riley, P. (2002). „Modeling the heliospheric current sheet: Solar cycle variations“. Journal of Geophysical Research 107 (A7): ხს. SSH 8–1. DOI:10.1029/2001JA000299. CiteID 1136. 
  17. http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html, Our Local Galactic Neighborhood, NASA
  18. http://www.centauri-dreams.org/?p=14203, Into the Interstellar Void, Centauri Dreams
  19. Adams, F. C. (2004). „Red Dwarfs and the End of the Main Sequence“. Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica 22: ხს. 46–49. 
  20. Kogut, A. (1993). „Dipole Anisotropy in the COBE Differential Microwave Radiometers First-Year Sky Maps“. Astrophysical Journal 419. DOI:10.1086/173453. 
  21. Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion, 2000–2020. US Naval Observatory (31 January 2008). კითხირიშ თარიღი: 17 July 2009.
  22. ჰიდროთერმული სარქველიშ მახვენჯეფი ზუღაშ გიმე თიშნერ ტომბას ინოხენა, ნამჷ—და თინეფშა ბჟაშ სინთე ვანჭუ. თეშ მანგიორო ბაქტერია გიმირინუანს წურწუფამ მატერიას ენერგიაშ წყუთ ქემოსინთეზიშ საშვალებათ.
  23. Simon, A. (2001). The Real Science Behind the X-Files : Microbes, meteorites, and mutants. Simon & Schuster, 25–27 გვ.. ISBN 0-684-85618-2. 


wikistub თე სტატია მერკე რე.
თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გოფაჩათ.