ისლანდია

|შილა	|გერბი
რუკას
ისლანდია
ნანანოღა	რეიკიავიკი
უდიდაშ ნოღა	რეიკიავიკი
ოფიციალურ ნინეფი	ისლანდიური (დე ფაქტო)
თარობა	ოპარლამენტე რესპუბლიკა
პრეზიდენტი	ოლაფურ რაგნარ გრიმსონი
პრ. მინისტრი	იოჰანა სიგურდარდოტირი
ფართობი	103,000 (107-ა)
მახორობა	318,452 (175-ა)
ვალუტა	ისლანდიური კრონი
ქიანაშ კოდი	ISL
ტელეფონიშ კოდი	+354

ისლანდია (ისლ: Ísland) — ევროპაშ, ატლანტიშ ოკიანეს შქა ატლანტიკურტ ქჷნდჷრს არსებული კოკამი ქიანა. მახორობა აკმადგინანს დოხოლაფირო 320,000-ს დო ფართობი — 103000 კმ²-ს. ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა რე რეიკიავიკი, ნამუთ მუშ მუკი-მუკიშ ტერიტორიეფით აკმადგინანს მახორობაშ ჟირ ნასუმორს. კოკი წჷმარინუანს ვულკანურო დო გეოთერმულო აქტიურ რეგიონს.

ჯოხოდვლა

• ოფიციალური - ისლანდიაშ რესპუბლიკა.
• ოდაბადური – Island, Lydhveldidh. ჯოხოდვალა შანენს "ჸინუამ ქიანას". თაშ მიშინუანა შხვა ნინეფს ხოლო. გჷმნარკებუ რე ლათინური, სოდეთ ისლანდიას თულეს უძახჷნა. კინ თეჯგუა ტერმინი გჷმირინუაფუ გრენლანდიაშ ჸურე.

ისლანდია

გეოგრაფია

ქიანა მილარე ოორუე ზუღას. ფართობი - 103.000 კვ.კმ. ტერიტორიაშ უმენტაშ ნორთი იდვალუაფუ 400-800 მეტრაშ სიმაღალაშ პლატოს, კანკალე მასივიშ სიმაღალა 1000-1500 მეტრას ოჭირინდუანს. წყარპიჯის ზოლს რე დაბალი რზენეფი. კოკის 200-შახ ვულკანი დო გეიზერი რე. ვულკანეფშე არძაშე უმოს ჩინებული რე: ჰეკლა, ლაკი, ასკია დო ისლანდიაშ უმაღალაში კონკა ჰვანადალსჰნუკური - 2119 მ. რელიეფის იძირებე ჯვეში აკოჸინუეფიშ შინეფი.

ფლორა დო ფაუნა

ისლანდიას ეკონია აკოჸინუაშ პერიოდშე, ანუ სოდგარენ 10 000 წანაშ წოხოლენ პერიოდშე გვალო მუსხირენ სახეობშ ორინჯი დო ჩანარქ მოხვადჷ, კანკალექ აკანურო ეფალჷ. კოკის გვალო 1300 სახეობაშ მაჭანჯია რე, ნამუთ ძალამი დაბალი მაძირაფალი რეე, მუშენდა ნთელ ქიანას ართ მილიონშე მეტი სახეობაშ მაჭანჯია ხე. მუ ბორჯისჷთ თაქ თაქ კათაქ დიხორჷ, ხვალე ართ ძუძმაწუ ძუძმაწუეფი არქტიკული მელა რდჷ, ნამუქჷთ ზუღაშ გინოკვათუთ მოხვადჷ კოკის აკოჸინუაშ ხანაშ დალიას. კოკის ვა ხე აკანური რეპტილიეფი დო ამფიბიაშობურეფი.

ისლანდიური შხური

ისლანდიურ შხური

ფიტოგეოგრაფიულო ისლანდია ორხველჷ ცირკუმბრიული რეგიონიშ არქიტიკულ პროვინციას ბორეიშ ომაფეშ ფარგალეფს. საგებიო ორთაშ ფონდიშ მუნაჩემეფით, კოკიშ ტერიტორია ბორეული ტყალეფიშ დო ალპურ ტუნდრაშ ეკორეგიონს ორხველჷ. ისლანდიაშ სოდგარენ სუმ პროცენტის წვანე ნარგეფი ვა ფხვადუნა. ჩანარული ოფორიშ დიდი ნორთი მინდორეფიშ სახეთ რე წჷმორინაფილი, ნამუსჷთ ორინჯიშ ოდიარეთ გჷმირინუანა. ისლანდიაშო არძაშე უმოსი აკანური ჯა რე ოორუეშ გვალაში ბული Betula pubescens; გვალაში ბულქ ისლანდიაშ ტყას უმეტაშო "ვეხიწკჷმა" (Populus Tremola), "ჩვახაწკჷმა" (Sorbus Aucuparia) and დო "რჩქვანილურ ღვიაწკჷმა" (Juniperus communis) ართო იფორმირჷ, ჭიჭე ზომაშ ჯა-ბართვეფ ვაბკოროცხით და.

კათაშ ირალ დოხორალეფქ დარღვიუ დაღარი ეკოსისიტემა, ვულკანური დიხეფი დო მიარეფერუანობას თეშით წჷრილი სახეობეფი აკობორკჷ. ანთასწანუეფიშ მალობას ტყალეფი იჭვარუდუ დო ოხორხუეფუშა იჯღონუდ სანცხვარებელ ღანკეფშო. ჯა-ტყაშ კვათუაქ ეროზიაშ გეშა ნერჩიშ ჟინი ნორთიშ გოდინაფა გჷმიჭანუ, თექ ხოლო, მუშ განშე, გვალაში ბული ჯალეფიშ ეშაჭყვიდუას ხე უნწყუ. ამდღა ხვალე მუსხირენ გვალაში ბული ჯა ფალჷნს, თინა ხოლო, იზოლირაფილ ნაკრძალეფს. ახალ ტყალეფიშ გაშენებაქ ჯალეფიშ მუდანობა გამიარჷ, მარა დუდშეიან სახეშ ეკონწყუალაქ იშენ ვემიხუჯინჷ. ბოლო წანეფიშ განაშენიანებას ბრელ ახალი ჯიშიშ ჯათ შეთმოფხვადუნა.

ისლანდიაშ ორინჯეფიშ სამყარო იკათუანს ისლანდიურ შხურს, ორინჯის, წიწილას, თხას დო ძალიერ ისლანდიურ ცხენს, თეშ მოხ, ისლანდიურ მეშხურეს ხოლო. კოკიშ ელმოლს, ოკიანეშ წყარეფს, ჩხომიშ ანდანერი სახეობა ხე, თაურშე შილებე ითქუას, ქიანაშ ეკონომიკაშო ჩხომჭოფუა თარი დარგი რე დო ნაციონალურ ექსპორტიშ გვერდის აკმადგინანს. ტყარ ორინჯეფშა მიშურს არქტიკული მელა, წაულა, ჭუკეფი, ჸორჭუკეფი, ყურდგელეფი დო ოორუეშ ირემეფი. მაფურინჯეფი, გჷშაკერძაფილო ზუღაშ მაფურინჯეფი ისლანდიაშ ოორინჯე სამყაროშ უთარაში ნორთი რე. პოპულაციიაშ სიხშირეთ ქარიშხალეფი(მაფურინჯეშ სახეობა) დო მაზუღაშნერეფი გიშეგორუნა.

სახენწჷფო

ისლანდიაშ პარლამენტი რეიკიავიკის

• სახენწჷფო სისტემა — ოპარლამენტე რესპუბლიკა.
• სახენწჷფოშ მადუდე — პრეზიდენტი ო.რ. გრიმსონი (Olafur Ragnar GRIMSSON, 1996-შე).
• კანონმადვალუ ორგანო — ართპალატამი პარლამენტი (63 მაკათური, ალტინგი). თექ დირცხუ 930 წანას დო იკოროცხუ უჯვეშაშ პარლამენტო საგებიოს.
• ადმინისტრაციული დორთუალა — 23 რეგიონი (sysla) დო 14 ნოღა (kaupstadhur).

დემოგრაფია

• მახორობა — 319,756 (2009), თენეფ შქას 98,3% ისლანდიარეფი
• სახენწჷფო ნინა — ისლანდიური. შხვა გოფაჩილი ნინეფი - სკანდინავიური ნინეფი, გერმანული, ინგლისური.
• რელიგია — ევანგელურ-ლუთერანული.
• ნანანოღა — რეიკიავიკი (118 ანთასი). შხვა ნოღეფი - კოიპავოგური, ჰაბნარფიორდური.

ეკონომიკა

რესურსეიი — ჩხომი, ჰიდროენერგია, გეოთერმული ენერგია, დიატომიტი. ექსპორტი - ჩხომიშ ნაწარმი, ალუმინი, რკინა, დიატომიტი. ნაციონალური ღალა ართ შურშა - 24.950 $. ვალუტა - ისლანდიური კრონა (ISK).

ისტორია

იგოლვ არნანსონი, მაართა ნორვეგიალი მახორუ ისლანდიას

ისლანდიაქ დიხორჷ ნორვეგიალი მიგრანტეფით მა-9 ოშწანურაშ დალიერს. მა-10 ოშწანურას დირცხუ ოხალხე კათუაქ (ალტინგი), ნამუთინ სასამართლო დო ოკანონდვალე ორგანოშ ფუნქციეფს ატარენდუ. 1000 წანას ისლანდიაქ ქირსიანობა მიღჷ. მა-13 ოშწანურას დიჭყჷ დინოხოლენ ლჷმეფქ კლანეფს შქას, ნამუქჷთ გეთუ ისლანდიაშ ნორვეგიაშ ომაფეშ დოქვემდებარებაშა მიშულათ 1262 წანას. 1380 წანაშე დანიაშ ომფლობელე რდჷ. ზოხორინელო გინირთჷ 1944 წანას. 1976 წანას ბრიტანეთწკჷმა რკინაშ უკული გეგმიცხადჷ 200 მილიან ჩხომჭოფუაშ ზონაქ. 1985 წანას ისლანდიაქ უბირთვო ზონათ გეგმიცხადუ.

ლიტერატურა

ისლანდიურ კულტურას მიარეანთასწანამი სკანდინავიურ დინოხურშა აფუ ჯინჯეფი გოდგჷმილი. არზაშე უმოს ჩინებული ისლანდიურ კლასიკურ ნაწარმოებეფშე საგები ანუ პროზაულ ეპოსეფი მიირჩქინუაფუ, ნამუთ კოკიშ დოხორინიშ ბორჯიშ რე. ბიბლიაშ გოსოფური ნათანგა ისლანდიურ ნინაშა 14-ა ოშწანურას ორხველჷ. ბოლო ხანეფს ალბათ არძაშე უმოს ჩინებულ ჭარუთ შილებე ჰალდორ კილიან ლაქსნესი მიფრჩქინათ, ნამუქჷთ 1955 წანას ნობელიშ პრემია მიღჷ.

მედია

ისლანდიას ირწანას სოდგარენი 400 წიგნი დო ჟურნალი გჷშმურს. მაართა გაზეთიქ 1848 წანას გიშართჷ. ქიანას ამდღა 35 გაზეთი გიშმურს, ნამუეფიშ უმენტაშობა ირმარული რე. ხუთი ირდღალური გაზეთიშე უმენტაში ტირაჟი დუდიშალაშ პარტიაშ ობეშტუ ორგანოს - "მორგუნბლადიდს" უღუ. დიდი პოპულარობათ რგებაულენს "DV" დო "ულპუდიბლადეტი". ისლანდიას ჯგირ ხანიშ მალობას ხვალე ართი რადიოსადგური რდჷ (რეიკიავიკის) სუმი რეტრანსლატორით. ასე "AM" ფორმატიშ სუმ სადგური არებენს, 70 - "FM" ფორმატიშ დო ართ ხოლო კუნტაპოპორამი. რადიომიმღები (სტატისტიკაშ მეჯინათ) ირი ჸუდეს რე (260 000). ტელემაუჭყაფალობაქ ისლანდიას 1966 წანას დიჭყჷ. არსებენს 14 ტელეარხი (156 რეტრანსლატორიშ მეკოროცხუათ), ხოლო სატელევიზიო სადგური ამერიკულ ბაზა კებლავიკის. ისლანდიაშ ინტერნეტდომენი რე - .is. ამდღანერდღათ ქიანას 20-შახ ინტერნეტპროვაიდერი, 263 980 ჰოსტი დო ინტერნეტქსელიშ 200300 აქტიური მახვარებუ რე.

ისლანდიური ოზადე

ისლანდიური ჩხონჩხიშ კუპატი

ისლანდიაშ ოზადე მეტო გჷშაკერძაფილი რე დო უმოსო, ჩხომს დო შხურიშ ხორცის გეძჷ. აკანურ დელიკატესეფს ტორამატურ- þorramatur» ჯოხო. ანდა სახეობაშ ორტვინობა მოჸუნა გეოთერმულ სათბურეფს. არძაშე უმოს უბრალო ოჭკომალი რე გრაფლაქსი- graflax» (დინოდვალირი ორაგული კამათ). ართ-ართი თარი ნაციონალური ოჭკომალი ჰაუკარლია რე- hákarl (ზვიგენიშ გემუანი ხორცი). ჭოფილ ზვიგენს გვერდო ქვიშას ნთხორნჷა, ნამა ჸორადუაშ მუდგარენ დონეშა ქიმერთასჷნ. თეშ უკულ გეშანთხორჷნა, ხოლო გარკვეულ პერიოდის თოკეფს მუკმაბუნუანა, უკული, კეთებული სახეთ, დჷრფაწკჷმა ართო ჭკომ(უ)ნა. ისლანდიას საგებიოს არძაშ უმოს თხჷთხჷ ქობალს ჭუნა, ნამუთინს ლჲოივაბრიოზს - laufabrauð უძახჷნა, თაქ აკეთენა ”ვულკანურ ქობალს” ხოლო. ისლანდიას ძირითადო ყავას შუნა. ყავახანეფს ხვალე მაართა ჭირქაშ ფარას გაფულენა, არძა გეჸვენჯის უფასოთ ღებულენა. ლუდი, დარანა (ღვინი) დო შხვა სახეობაშ სპირტამი ოშუმალეფი ალაზიმაფათ ძვირი რე: მაგალითო, ლუდიშ ჭე დიდ კათხა 8$ ღირჷ, ჭიჭე 5$. 1989 წანაშახ ისლანდიას თელ 75 წანაშ მალობას ლუდიშ შუმა შურო ვეშილებედ. ისლანდიური დჷრფა ბრენივინი კარტოფილშე აკეთენა დო ტმინით რე არომატმეჩამილი. ქიანას ბრელი რე რესტორანეფი, სოდე ნაციონალურ ოჭკომალეფწკჷმა ართო, ევროპულ ოჭკომალეფს ხოლო მირთვენს მაკორნებუ. რესტორანეფს საკაკალოშ ოშქარი ფასი 20-50 დოლარი რე. ოფიციანტიშო ”კუჩხიშ ქირაშ” მეჩამა ვარე რეკომენდებული.

საინტერესო ფაქტეფი

• რეიკიავიკი საგებიოშ არძაშე უმოსი ოორუე ნანანოღა რე
• ისლანდიაშ პარლამენტი ალთინგი საგებიოს არძაშე უმოსი ჯვეში პარლამენტი რე.
• ისლანდია ვულკანური გორჩქინაშ არძაშე უმოსი დიდი კოკი რე
• ისლანდიარეფს ბობრათუმამეფიშ პროცენტული მუდანობა უმაღალაში რე საგებიოს, 92%, თაურეშე 80% რღია ბობრა რე.
• კანკალეშა ისლანდიას გრენლანდიაშე აისბერგეფით მეშარე ჩე თუნთეფი ხოლო ოსუმარნა. 2008 წანაშ მესის ჟირ მარაშ გიშატებუთ ჟირ თუნთიქ გეგმორთჷ კოკშა მპხპლაფირ აისბერგიშე.
• ვატნაიჲოკიუდლი — უგურყელი ისლანდიას, არძაშე უმოსი დიდი უგურყელი რე ევროპას.
• ისლანდიაშ ტერიტორიაშ 10%-შ უმოსი უგურყელეფით რე ფორილი. (12 ანთ. კმ²).
• პოპულარული ოჭკომალი ისლანდიას ჰაკარლია, ნამუთ ვართ მეტ ვართ ნორკე, ზვიგენიშ გჷშასკირაფილი ხორცი რე.
• ვულკანი ჰეკლა ევროპას უდიდაში ვულკანი რე.
• ოხარჩალაია დეტიფოსი ევროპას არზაშე უმოსი დიდი რე — თიში სიმაღალა 40 მ, სიგანა 100 მ.
• ისლანდიაშ უგინძაში წყარმალუ რე ტჲოურსაუ — 237 კმ.
• ისლანდიარეფს ვაუღუნა გვარი. თინეფს ხვალე დაბადებაშ ბორჯის მეჩამილი მუში ჯოხო უღუნა დო მუმაშ (კანკალეშა დიდაშ) ჯოხო გითმიაძინუნა. მაგალითო ისლანდიარი მაბიე ბიორკი გუდმუნდსდოტირი რე ანუ გუდმონდიშ-ძღაბი, ქიანაშ პრეზიდენტი სულავიურ რაგნარი გრიმსონი ანუ გრიმიშ-ბოშ რე.

რესურსფი ინტერნეტის

• ისლანდიაშ ისტორია — საიტი ისლანდიაშე, ქიანაშ ისტორიაშ დეტალურ ეჭარუათ
• ჯადოსნურ ისლანდია — საიტი ისლანდიაშე, თიშ კულტურაშე დო ისტორიაშე
• საიტი ოხუ ისლანდიაშ კულტურას
• ჟვეშისლანდიურ ჭიჭე ლექსიკონი

სქოლიო

ევროპაშ ქიანეფი

ავსტრია · აზერბაიჯანი · ალბანეთი · ანდორა · ბელარუსი · ბელგია · ბოსნია დო ჰერცოგოვინა · ბულგარეთი · გერმანია · დანია · გოართამაფილი ომაფე · ესპანეთი · ესტონეთი · ვატიკანი · თურქეთი · ირლანდია · ისლანდია · იტალია · კვიპროსი · ლატვია · ლიტვა · ლიხტენშტაინი · ლუქსემბურგი · მაკედონია · მალტა · მოლდოვა · მონაკო · ნიდერლანდეფი · ნორვეგია · პოლონეთი · პორტუგალია · რუმინეთი · რუსეთი · საბერძნეთი · სან მარინო · საფრანგეთი · საქორთუო · სერბეთი · მონტენეგრო · სლოვაკეთი · სლოვენია · სომხეთი · უკრაინა · უნგრეთი · ფინეთი · შვეიცარია · შვედეთი · ჩეხეთი · ხორვატია ·

რედაქტირება