მარგალური ნინა

ვიკიპედია ხასჷლაშე
გეგნორთი: ნავიგაცია, გორუა
მარგალური ნინა
გოფაჩილი რე საქორთუო
მორაგადეეფიშ მუდანობა 500.000 ადამიერი (1989)
ლინგვისტური კლასიფიკაცია კავკაციური ნინეფი:
ქართველური ნინეფი
მარგალური ნინა
ჭარალუაშ სისტემა ირინუანს ქორთულ ჭარალუას
მარგალური ნინა საქორთუოს, სამარგალოს

მარგალური ნინა (ქორთ. მეგრული ენა) ოორუე-ბჟადალ საქორთუოშ ქართველური ნინა რე. თის ლაზურწკჷმა ართო, ართი ნინაშ — ზანურიშ დიალექტო ხოლო კოროცხჷნა. თეწკჷმა, მარგალური დო ლაზური უმოს ხოლოს რენა ქორთულწკჷმა, ვინემ თე სუმი შონურწკჷმა.

1989 წანაშ მუნაჩემეფით, ქორთულწკჷმა ართო, მარგალურს ოდაბადურ ნინათ კოროცხჷნს 500.000 ქორთუ, ნამუნეფიშ უმენტაშობა ოხორანს ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალოშ მუხურც. მუხური აკმოდირთუ ოდიშიშ გაბარშე დო კოლხეთიშ რზენშე, უჩა ზუღაშ პიჯიშე შონეშ გვალეფშახ ოორუე-ბჟადალუშე დო წყარმალუ ცხენწყარშა ბჟაეიოლშე. მარგალურინინამ მახორობაშ გარკვიული მუდანობა(40.000-შე უმოს ადამიერი) ოხორანს აფხაზეთიშ მუხურსჷთ. მარგალურნინამ მახორობაშ ობაღინაფალო დიდი მუდანობა (100.000 ადამიერშე უმოსი) ოხორანს საქორთუოშ ნანანოღას. აფხაზეთიშ ლჷმაშ უკული მარგალურნინამ მახორობაშ ნორთიქ (მეხოლაფირო 50.000 კოჩიქ) მიდართჷ რუსეთშა დო ამუდღა ხოლო თექ ოხორანს. იუნესკოქ მარგალური ნქჷრაფაშ შარას გემარინჯი ნინეფიშ ერკებულშა გემშეჸონჷ.[1]

მარგალურ ნინას ჭარალუაშ სტანდარტი ვა უღჷ დო უმოსო გჷმირინუაფუ ფანიეფს დო ვაფორმალურ ჩიებას.

მარგალური ქორთული ანბანით იჭარუ დო გჷმირინუაფუ მხედრული ანბანიშ 33 ასო, ჸუნგა ასო „ჸ“(მაგ. ჸუდე - სახლი), ირაციონალური ხონარამი „ჷ." უჯვეშაში მარგალურნინამი ტექსტეფი უმოსო რე ეთნოგრაფიული ლიტერატურა.

1930-38 წანეფს იბეშტუდჷ მარგალურნინამი გაზეთეფი - "ყაზახიში გაზეთი", “კომუნა”, “სამარგალოშ ჩაი”, “სამარგალოშ თუთუმი", ”მახორხალი”.

ოთარ ქაჯაიაქ გჷშაშქჷ მარგალურ-ქორთული ლექსიკონი დო მარგალურ-გერმანული ლექსიკონი (ფ.ჰენრიხწკჷმა ართო). გივი ელიავაქ გჷშაშქჷ მარგალურ-ქორთული ლექსიკონი. მა-20 ოშწანურაშ 60-იან წანეფს იჸუ გჷშაშქუმალირქ კაკა ჟვანიაშ ნათანგა ყილოშტყებამქ („ვეფხისტყაოსანი“). ლაშა გახარიაქ, გური ოტობაიაქ, გიორგი სიჭინავაქ გჷშაშქვეს წიგნეფი მარგალურ პოეზიათ. 2000 წანას გიორგი სიჭინავაშ რედაქტორობათ იბეშტჷ მარგალურ ლიტერატურულ ჟურნალქ - „ირიათონი.“ 2006 წანას გჷშართჷ ჟურნალ „მაფშალიაქ,“ ნამუსჷთ ანჯღვერდჷ რამაზ კუპრავა.

ისტორია[რედაქტირაფა]

მარგალური ნინა არძოშე უმოს ხოლოს გერე ლაზურწკჷმა, ნამუსჷთ ისტორიული პროცესეფიშ გეშა ბოლო 1000 წანაშ წოხოლე გჷმერთჷ.

არძოშ უმოსი ჯვეში მარგალურნინამი ტექსტეფი ორხველჷ მა-19 ოშწანურას. 1880 წანას პეტერბურგიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორქ, ალექსანდრე ცაგარელქ გჷმაბჟინუ მუში მენცარული ნახანდი მარგალური ეტიუდეფი. ათე ნახანდიშ ართ-ართ დუც ჯოხო ,,მარგალური ნინაშ ფონეტიკაშ ანალიზი,,ალექსანდრე ცაგარელიშ საქვარი გაგინძორჷ მუშ მოგურაფე პროფესორ იოსებ ყიფშიძექ, ნამუქჷთ 1914 წანას მარგალური (ივერიული) ნინაშ გრამატიკა გჷშაშქჷ სანქტ-პეტერბურგის.

მარგალური ნინაშ დიალექტეფი[რედაქტირაფა]

მარგალურ ნინას რე ჟირი დიალექტი:

ლიტერატურა[რედაქტირაფა]

  • ძაძამია, მამანტი: მეგრული ენის ლექსიკა და სიტყვათწარმომავლობა : [7 ტომად] / მამანტი ძაძამია, ცირა ძაძამია, ვლადიმერ ვახანია ; [ლექსიკონის შედგ. მონაწილეობდნენ: შაში ჭითანავა და სხვ. ; რედ.: ტიტე მოსია (მთ. რედ.), ირაკლი ხაჭაპურიძე] ; საქ. ეროვნ. და სოც. ურთიერთ. აკად., ფაზისის მეცნ. აკად., საქ. მეცნ. აკად. "აია", აფხ. ა/რ მეცნ. აკადემია - თბ., 2007.
  • კარტოზია, გურამ: მეგრული და ლაზური ტექსტები / გურამ კარტოზია ; [რედ. იზაბელა ქობალავა] - თბ. : ნეკერი, 2008.
  • ძაძამია, მამანტი:მეგრული დიალექტი [2 ტომად] - თბ. : მერანი, 1991.
  • მეგრული თქმულებები - თბ. : ლომისი, 1998 - (კავკასიის სერია) - გერმ. თარგმნა ჰაინც ფენრიხმა კორნელი დანელიასა და აპოლონ ცანავას მიერ 1991 წელს გამოცემული ტომეულიდან „ქართული ხალხური სიტყვიერება, მეგრული ტექსტები, ტ. 2.-ზღაპრები და მცირე ჟანრები“. ცალკე წიგნად გამოცემა განახორციელა ჯამბულ წულაიამ.
  • შანავა, ალექსანდრე: ეტიუდები მეგრული ენის შესახებ - თბ., 1998.
  • მეცხვარე მეგრელი: წმინდა მეგრული ლექსები და აფხაზური სცენები / შედგენილი მეცხვარე მეგრელისაგან - თბილისი : გამოცემა ა. შახ-ბარათოვისა, 1913.
  • იმნაძე, ნათელა: ზანური ენის მეგრული დიალექტის ბგერითი შემადგენლობა : (ექსპერიმენტული გამოკვლევა) / ენათმეცნიერების ინ-ტი - თბ. : მეცნიერება, 1981.
  • ბჟა დო თუთა : ამონარიდები მეგრული სიტყვიერებიდან / [შემდგ.-გამომც.: კახმეგ კუდავა ; რედ.: მურმან თავდიშვილი] - თბ. : ოქროსკვეთა, 1994
  • მეგრული ზღაპრები და მითები / [შეადგინეს... აპოლონ ცანავამ და გურამ გვერდწითელმა ; რედ.: მანანა სანადირაძე ; მხატვ.: ჯემალ ზენაიშვილი] - თბ. : მერანი, 1994.
  • ფაზისელი ი.: მახარია : მეგრული ლირიული ლექსები / ი. ფაზისელი ; ს. ქობულაძის ნახატები] - თბ.: წყარო, 1991 : „სამშობლოს“ სტამბა.
  • ხალხური სიბრძნე / შემდგ.: რ. შეროზია, ო. მემიშიში ; [რედ.: ქ. ლომთათიძე] - თბ. : მსგეფსი, ტ. 1 : მეგრული და ლაზური ანდაზები - , 1994.
  • ლოლა ნანა [ლოლა ჯგერენაია]: [მეგრული ენის მასალები 3 ტომად / შემდგ.-რედ. ლილი ბასილაია (მთარგმნ.) ; წიგნზე მუშაობდნენ: მაგალი თოდუა, ლილი ბასილაია ; ფოტ. მარინა თაბუკაშვილი (გამომც.)] - თბ. : [ფონდი ტასო], 2007 : სტ. „გლობუსი“ - ; 22სმ. - (ქალთა მეხსიერება/სერიის ლოგოს მხატვ. ნანა ჭურღულია). [ტ. 1] - , 2007.
  • მეგრული ჯადოსნური ზღაპრები / შემდგ.: ა. ცანავა - თბ. : გეა, [2005] - ; 20სმ. - (ქართული ხალხური ზღაპრები. სერია 1) ორ წიგნად - , 2005.

რესურსეფი ინტერნეტის[რედაქტირაფა]

სქოლიო[რედაქტირაფა]

  1. UNESCO Interactive Atlas of the World’s Languages in Danger


ქართველური ნინეფი
ქორთული | მარგალური | ლაზური | შონური
გიმენბუნა: კავკაციური ნინეფი.