ადამიერი
|
ადამიერი Homo sapiens |
||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||||||||||
| მენცარული კლასიფიკაცია | ||||||||||||||
|
||||||||||||||
| ლათინური ჯოხო | ||||||||||||||
| Homo sapiens Linnaeus, 1758 | ||||||||||||||
| გიმენრანწკეფი | ||||||||||||||
|
||||||||||||||
| თხილუაშ სტატუსი | ||||||||||||||
| ჭკერ ადამიერიშ პოპულაციაშ მეჭედალა (2020) | ||||||||||||||
 | ||||||||||||||
|
|
ჭკვერ ადამიერი (ლათ. Homo sapiens) იკოროცხუ პრიმატეფიშ გვარო, ჰომინიდეფიშ ბუნაშ, ადამიერიშ ნოგორიშ აკა წჷმმარინაფალო. ადამიერქ ქვერსემ გაულა იღვენჷ დიხაუჩაშ ბიოსფეროშ აკოქიმინუას, გაჭყჷ დიხაუჩას მუშ ნცხი — ანთროპოსფერო. ადამიერეფიშ ართობურალას ჯოხო პოპულაცია ვარ-და კოჩიშობა. ინდივიდეფიშ ურთიართალა აკმოქიმინუნს ჯარალუას ვარ-და სოციუმს. ინფორმაცია, ნამუთ ადამიერს მონძალაშ ემუშაფეფით გჷნმაჩამუ, ცირკულირენს ჯარალუას დო წჷმოქიმინუნს ნოოსფეროს. ჯარალუაშ არძა მატერიალურ დო ინფორმაციულ ხანდა წჷმოქიმინუნს კულტურას. ადამიერი, მუჭოთ თელ ორგანიზმეფიშ 90%, ირთუ ჟირ სქესო: კოჩ დო ოსური.
რსხულიშ აკოდგინალუა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]ასე დისკუსიაშ ოკითხირ რე, ოხვილურ რე დო ვარ ადამიერიშ გვარობაშა Homo sapiens ნეანდერტალარიშ დინოხუნაფა, დო ვარ გირთას ადამიერიშ ჟირ გიმენგვარობათ: Homo sapiens neandertalis დო Homo sapiens sapiens, შხვა ზიტყვეფით ქობთქუათჷნ, აკმადგინანა დო ვარ პალეანთროპეფ დო ადამიერეფ ალმახანურ ფიზიკურ სახეშ ართ გვარობას. თე პრობლემაშ გინოჭყვიდირიშ უკულ შილებე იბვარაუდათ, შილებე დო ვარ თე ჟირ ჸაშე გამნარყიშ მეღება დო წჷმორინელ რე დო ვარ ალმახანურ ადამიერეფიშ პოპულაციას ნეანდერტალარეფიშ გენი.
ადამიერიშ გოჭყაფა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- მითოლოგიაშ უმენტაშობას ადამიერიშ ჯიშ მოურს მასქერეფიშ მასქერეფშე ანუ მაართა ადამიერეფიშ ნოგორშე, ნამუთ ადამიერიშ ნანათ (დიდათ) დო მუმათ (ბაბათ) გჷნირთეს. სკანდინავიურ მითოლოგიაშ მეჯინათ, ადამიერიშ მაართა წირსფალს ასკი დო ემბლა ჯოხოდჷ, იუდაიზმის დო თიშე წჷმულირ რელიგიეფს - ადამი დო ევა.
- კანკალე მითოლოგიას ღორონთეფ ართბორჯულო აკმოქიმინუნდეს ედომუშამ ერს.
- იუდაიზმის, ბერძენულ მითოლოგიას, ადამიერეფიშ ჯიშიქ მუსხირენშა წჷმორთჷ.
- სამენცარო თოლწონუათ, ალმახანურ ადამიერქ გორჩქინდჷ აფრიკას, დოოხოლაფირო 200 ვითოში წანაშ კინოხ, ევოლუციაშ შედეგო ადამიერეფიშ (ქიაშობურ) ნოგორშე. რებეკა კანიშით მანჯებულჷ მიტოქონდრიული დნმ-შ „უშუარი“ ანალიზიშ შედეგო, გჷთანჯუ ადამიერეფიშ მაართა წირსფალიშ ევაშ ხანქ - 160 ვითოში წანერი. ხოლო 196 ვითოშ წანერ რე ადამიერეფიშ დუდიშ ხოკოეფი ომო-1 დო ომო-2 ანუ (homo sapiens) ეთიოპიას. 100 ვითოშ წანაშ კინოხ, მაართა დოხორინიშ ბორჯის, მაართაჸოფურ ადამიერეფიშ მუდანობა 10 000 ქომოლკოჩიშ მეტ ვარდჷ. შხვეფს შქას, აფრიკაშე გჷნიხორუ ხვალე მუსხირენ ოშობაშ ადამიერეფიშ ჸაქ.
- 66 ვითოშ წანაშ კინოხ, ადამიერეფქ ინდოეთის ქჷმიანჭეს. ადამიერეფ დო ნეანდერტალარეფ ართო ოხორანდეს არხო ბჟაეიოლს.
- 40 ვითოშ წანაშ კინოხ, გორჩქინდჷ ორინიაკიშ კულტურაქ.
ადამიერიშ ორგანიზმი
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
მუჭოთ არძა ჩხოლარინ, ადამიერიშ ორგანიზმ ხოლო მილიარდობათ აკაბურცხა კურთხუეფშე აკმოდირთუ. ართ გოტანჯილ სახეშ კურთხუეფ ნორშვის აკმოქიმინუნს, ხოლო შხვადოშხვა ნორშვ — ორგანოეფს, სამანგათ, გურს დო ფიჟვეფს. ორგანოეფიშ კანკალე ბუნა სისტემეფო აკმიართიანუაფჷ, მუშენჷ-და ედომუშამ ფუნქციას ასრულენს. ადამიერიშ ორგანიზმის ბრუო თარ სისტემა რე.
გიორინალ სისტემა ძვალეფიშე დო ორსხუაფუეფშე აკმოდირთუ, ნამუთ ორგანიზმიშ ლიბუ ნორთეფიშ გიობიჯალ რე დო ნამუსჷთ კუნთეფ მიარსხუაფუ. მაყარაფალ სისტემა კუნთეფ რე, ნამუთ კიდურეფს დო რსხულიშ შხვა ორგანოეფს აჸარენს.
ოჭკომალიშ მარცუაფალ სისტემა ოჭკომალს აკმოფაჩჷნს დო ათხითხარენს. თაჸურეშე ოჭკომალ ნიფთიარობეფი ზისხირშა გჷნმურს. გჷმმართალ სისტემა ორგანიზმის ნოსქილედეფშე ადუდიშულენს. თინა ჭაჭეფშე დო შარდიშ ბუშტშე აკმოდირთუ.
შუროღალე (ტრაქეა) დო ფიჟვეფ შუროღალე სისტემას აკმადგინანს. თიშ მეშქაშობათ დინმიბშურუანთ ჟანგბადის, ნამუსჷთ ჩქინ ორგანიზმ ოჭკომალშე ენერგიაშ მიოღებელო გჷმირინუანს. ზისხირიშ მეულა-მოულაშ სისტემა გურს, ზისხირჯერღვეფს დო ზისხირს იკენს. ზისხირ ოჭკომალ ნიფთიარობეფით დო ჟანგბადით ზირუნს ედომუშამ რსხულს დო ნოსქილედეფ გიმუღჷ.
ნერვულ სისტემა დუდიშ, ოჭიშიშ ტვინიშ დო მიარემუდანობაშ ნერვეფშე აკმოდირთუ. თინა რსხულს მეღალეფიშ დო სიგნალეფიშ გჷნოჩამაშ მეშქაშობა რე. ოსურიშ დო კოჩიშ რეპროდუქციალურ სისტემეფ ადამიერიშ გამიარებას უნწყუნს ხეს.
მეცნარობა ადამიერშენი
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]ლიტერატურა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- Freeman, Scott; Jon C. Herron, Evolutionary Analysis (4th ed.) Pearson Education, Inc., 2007. ISBN 0-13-227584-8 pages 757–761.
რესურსეფი ინტერნეტის
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- MNSU Archived 2009-07-09 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
- Archaeology Info Archived 2011-05-28 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
- Homo sapiens
 |
ათე სტატია მერკე რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ. |