ორზა

ვიკიპედია-შე
გეგნორთი: ნავიგაცია, გორუა
ორზა
Oryza sativa - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-232.jpg
მენცარული კლასიფიკაცია
ომაფე: ჩანარეფი
კლასი: ართლებანამეფი
ფანია: ბწკარამეფი
ლათინური ჯოხო
Oryza
თხილუაშ სტატუსი
RiceYield.png

Wikispecies-logo.svg
სისტემატიკა
ვიკინერობეფს

Commons-logo.svg
სურათეფი
ვიკიოწკარუეს

ITIS 41975
NCBI 4527

ორზა (ლათ. Oryza) — ართწანიანი ჩანარიშ გვარი ბწკარამეფიშ ფანიაშე. ჩინებული რე დოხოლაფირო 20 გვარობა; უმენტაშო გოფაჩილი რე ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ ქიანეფს. ირზაშ გვარს ორხველჷ სათასო ანუ კულტურული ორზა (Oryza sativa), ნამუთ ირთუ (ბწკარიშ სიგჷრძაშ მეჯინათ) 2 გიმენგვარო: კუნტაბწკარამი (4 მმ-შახ) დო რჩქვანელობური (5-7 მმ-შე უმოსი). ართწანიანი კულტურული ორზა 60-150 სმ სიმაღალაშ ჩანარი რე. ბიბილი ოქოსალი რე, დუდელე ართპიორამი; გუმნაღელი — ბწკარი, კილიანი რე. კილგოწიმინდელი ორზაშ წიმიური აკოდგინალუა რე (%-ობათ): წყარი — 14,0, ნოშქერწყარეფი (უმენტაშო ცაცლაბი) — 75,2, ცილა — 7,7, ციმუ — 0,4, კურთხუ — 2,2, ტუტა — 0,5. ჩანარი მუშით იბორიხვამუ, კანკალეშა ჯვარორმახვამუ რე; სიტიბაშ მოჸოროფე, -1 °C-ს ხომუ. ჯგირო ხარენს ბჟე დიხას, გუთმარზუ ჯიმუამს ხოლო. ორზა იბრეკებუ თასით, ორგაშეთ. თასი იღვიღვინუ 10-12,5 °C -ს. კულტურულ ჩანარეფს შქას ორზა აკა რე, ნამუთ მოჸუნა წყარით ფორილ დიხასინ (ედომუშამი ოვეგეტაციე პერიოდის), მუთ ობაღებელო გჷმაჯერენს ჩანარიშ ფიზიოლოგიურ მოთხირს დიხაშ წყარიშ რეჟიმიშ დო ოჩამური ნიბთიარობეფშო. მოსალს ეთმეჭოფჷნა მინდორშე წყარიშ გოთებაშ დო დიხაშ სქირაფაშ უკული.

ორზაშ ოდაბადე რე ინდოჩინეთი. თაჸურეშე გიფაჩჷ ჩინეთშა, იაპონიაშა, წჷმი აზიაშა დო ირან-ერაყიშ ტერიტორიაშა. გოფაჩილი რე მორჩილი აზიას დო მოლენკავკაციას (ჯვეშითჯვეშშე მოჸუნა), ყაზახეთის, უკრაინას, კრასნოდარიშ დო სტავროპოლიშ აკანეფს, შორიშ ბჟაეიოლს დო შხვა, საქორთუოშა ორზა ირანშე მიშეღეს, გიფაჩჷ თუდოლენი ქართლიშ ოწყარალ აბანეფშა, იორიშ წყარპიჯეფს დო ალაზანიშ კვარჩხან კუნთხუს, აჭარას, გურიას დო სამარგალოს. 1900 წანეფშე ორზა ნათასაშ ჸვანეფიშ ფართობიქ ჭიეჭიეთ დეკუნტარჷ დო ასე ჩქინწკჷმა ვამოჸუნა. ორზა შანულამი ორეწუალე კულტურა რე. აზიაშ ქიანეფს (ჩინეთი, ინდოეთი, იაპონია) ორზა თარი ოჭკომალი პროდუქტი რე. ორზაშე ზადუნა მორძღე ღარღილს. ჭაშე აკეთენა ქუდედს, კალათეფს, ჭილოფის, ქარღადის დო შხვა.

ლიტერატურა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]