ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი

ვიკიპედია-შე
(გინოწურაფილი რე ააშ-შე)
გეგნორთი: ნავიგაცია, გორუა
შილა
გერბი
United States (orthographic projection).svg
ააშ
ნანანოღა ვაშინგტონი
უდიდაში ნოღა ნიუ-იორკი
ოფიციალური ნინეფი ინგლისური
თარობა ფედერალური ოპარლამენტე

რესპუბლიკა

პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი
ვიცე-პრეზიდენტი მაიკლ პენსი
ფართობი 9,826,630 კმ²(მა-3)
მახორობა 308,745,538[1]
ტელ.კოდი +995 32
ვალუტა ააშ დოლარი
ქიანაშ კოდი USA
ოტელეფონე კოდი +1
ოინტერნეტე კოდი .us

ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი (ინგლისურო The United States of America, USA, თაშნეშე უძახჷნა აკოართაფილ შტატეფს, ააშ-ს, შტატეფს დო ამერიკას) — ფედერალური სახენწჷფო, ნამუთ იკათუანს 50 შტატის დო ართ ფედერალურ ოლქის. ქიანაშ ტერიტორიაშ ჯინჯი ნორთი მილარე ოორუე ამერიკაშ ცენტრალურ ნორთის, კონტინენტის იდვალუაფუ 49 შტატი. აკოართაფილ შტატეფს ოორუეშე უხურგანს კანადა, ობჟათეშე — მექსიკა. ქიანა აშაძჷ ჟირ ოკიანე შქას. შტატი ალასკა იდვალუაფუ კონტინეტიშ უშორაშ ძგას, კანადაშ ბჟადალშე დო რუსეთიშ ბჟაეიოლშე. რუსეთწკჷმა მერსხუაფა შილებე ბერინგიშ საროტით. შტატი ჰავაი რე არქიპელაგი რჩქალი ოკიანეშ ცენტრალურ ნორთის. თაშნეშე ქიანას ორხველჷ ტერიტორიეფი კარიბიშ ზუღას დო რჩქალ ოკიანეს.

ქიანაშ ფართობი აკმადგინანს 9.83 მილიონ კვადრატულ კილომეტრის. ქიანას ოხორანს 309 მილიონი კოჩი. აკოართაფილი შტატეფი ფართობიშ დო მახორობაშ სიდიდაშ მეჯინათ მოსოფელშ ვით არძაშე უდიდაშ სახენწჷფოშა მიშმურს. ამერიკა რე მოსოფელს ართ-ართი არძაშე ეთნიკურო ანდაფეუანი დო მულტიკულტურული ქიანა, თაქ ბრელი იმიგრანტი ოხორანს. ააშ-ს ეკონომიკური მაძირაფალეფით მოსოფელს მაართა აბანი უკინებუ.

ქიანაშ მონძე მახორობა აზიური ბადებაშ რე, ნამუეფქჷთ ვითოშალათ წანეფიშ წოხოლე გჷნიხორეს თაქი. აკოართაფილი შტატეფი გაჭყჷ ვითოსუმ ბრიტანულ კოლონიაქ. 1776 წანაშ 4 კვირკვეს მუნეფქ დუდი ზოხორინელო გეგჷმაცხადეს. თეს მაჸუნუ ლჷმაქ ზოხორინელობაშო ბრიტანეთიშ იმპერიაწკჷმა. 1787 წანაშ 17ეკენიას ქიმიღეს ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ კონსტიტუცია.

მა-19 ოშწანურას ააშ-ქ ქიმკირსხუ ტერიტორიეფი: საფრანგეთიშე, ესპანეთიშე, გოართამაფილი ომაფეშე, მექსიკაშე, რუსეთიშე. აკოართაფილ შტატეფქ ტეხასიშ რესპუბლიკა დო ჰავაი ქიმკირსხუ ანექსიაშ რზათ. 1860 წანას ქიანას ქჷდიჭყჷ ომენოღალერ ლჷმაქ, ნამუსჷთ ართიანს ოლჷმუდეს ოორუეშ დო ობჟათეშ შტატეფი. საბოლოოთ გომორძგუაქ ოორუეშ შტატეფს ქჷდასქიდეს. ლჷმაშ თებაშ უკული თელ ქიანას დოლმახორობაქ (მონობაქ) გეუქვუ. თეშ უკული აკოართაფილ შტატეფქ ბიწორია ტემპეფით გევითარჷ. ქიანა ოკათუდჷ მუჭოთ მაართა, თეშ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმეფს. ააშ რე გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ უშქურანჯალაშ სხუნუშ იროიანი მაკათური.

ჯოხოდვალა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  • ეტიმოლოგია: ჯოხოდვალაქ გიადუ ამერიკაშ კონტინენტიშ მეჯინათ, ნამუთ მუშჸურე მეღებული რე იტალიარი მარკვიებელიშ დო კარტოგრაფიშ, ამერიგო ვესპუჩიშ ჯოხოშე. ვაფორმალურო ქიანას ამერიკათ მიშინუანა, მუშ მახორუეფს — ამერიკალეფო.
  • ოფიციალური ჯოხოდვალა: ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი, კუნტას — ააშ.
  • ინგლისური ჯოხოდვალა: United States of America, კუნტას - USA.

გეოგრაფია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

სახენწჷფო იდვალუფუ ოორუე ამერიკას, ნამუთ გჷნოზინდილი რე ატლანტიშ ოკიანეშე რჩქალ ოკიანეშა. იკათუანს ტერიტორიულო დოშორაფილ ალასკაშ დო ჰავაიშ შტატეფს. ააშ-ს ორხველჷ ხოლო კოკეფი რჩქალ ოკიანეს (გუამი, პუერტო-რიკო დო შხვეფი).

სახენწჷფო[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  • პოლიტიკური სისტემა: ფედერაციული რესპუბლიკა. კონსტიტუცია მეღებული რე 1787 წანას.
  • სახენწჷფოშ მადუდე: პრეზიდენტი. ააშ-იშ პრეზიდენტი რე სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდე, აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ თარსარდალი. 2017 წანაშე პრეზიდენტი რე დონალდ ტრამპი.
  • კანონმადვალუ ორგანო: ჟირპალატამი კონგრესი, ნამუთ აკმოდირთუ სენატიშე (ჟიდონი პალატა, 100 მაკათური) დო წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშე (თუდონი პალატა, 435 მაკათური).
  • პოლიტიკური პარტიეფი: დემოკრატიული პარტია (დირსხუ 1828 წანას), რესპუბლიკური პარტია (დირსხუ 1854 წანას).

ადმინისტრაციული დორთუალა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ააშ ფედერაციული რესპუბლიკა რე, ნამუშ სუბიექტეფი რე 50 შტატი (State). თეშ მოხ, აპალუ ართი ფედერალური ოლქი (კოლუმბია) დო 14 დოჸუნელი ტერიტორია (პუერტო-რიკო დო შხვეფი). ფედერაციაშ სუბიექტეფი გეოგრაფიულო 9 რეგიონს აკმოქიმინუნა. თენეფი რე:

მენინიუ-ჰემპშირივერმონტიმასაჩუსეტსიროდ-აილენდიკონექტიკუტი
  • შქა ატლანტიკური რეგიონი (M.A.) :
ნიუ-იორკინიუ-ჯერსიპენსილვანია
  • ოორუე-ბჟაეიოლიშ ცენტრალური რეგიონი (E.N.C.) :
ოჰაიოინდიანაილინოისიმიჩიგანიუისკონსინი
  • ოორუე-ბჟადალიშ ცენტრალური რეგიონი (W.N.C.) :
მინესოტააიოვამისურიოორუე დაკოტაობჟათე დაკოტანებრასკაკანზასი
  • ობჟათე ატლანტიკური რეგიონი (S.A.) :
დელავერიმერილენდიკოლუმბიაშ ოლქივირჯინიაბჟადალი ვირჯინიაოორუე კაროლინაობჟათე კაროლინაჯორჯიაფლორიდა
  • ობჟათე-ბჟაეიოლიშ ცენტრალური რეგიონი (E.S.C.) :
კენტუკიტენესიალაბამამისისიპი
  • ობჟათე-ბჟადალიშ ცენტრალური რეგიონი (W.S.C.) :
არკანზასილუიზიანაოკლაჰომატეხასი
  • გვალამი რეგიონი (Mt) :
მონტანააიდაჰოვაიომინგიკოლორადონიუ-მექსიკოარიზონაიუტანევადა
  • რჩქალი ოკიანეშ რეგიონი (Pac) :
ვაშინგტონიკალიფორნიაორეგონიალასკაჰავაი

დოჸუნელი (უმკურსხუ) ტერიტორიეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ააშ-იშ დორხველობას რე თაშნეშე 15 შხვადოშხვა სტატუსიშ ტერიტორია:

  1. ააშ-იშ ვირჯინიშ კოკეფი
  2. ამერიკაშ სამოა
  3. ბეიკერი
  4. გუამი
  5. კინგმანრიფი
  6. მიდუეი
  7. ნავასა
  8. პალმირა
  9. პუერტო რიკო
  10. უეიკი
  11. ოორუე მარიანაშ კოკეფი
  12. ჯერვისი
  13. ჯონსტონი
  14. ჰოულენდი

დემოგრაფია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ააშ-იშ უდიდაში ნოღეფიშ ერკებული
ნოღა შტატი მახორობა. Metro area rank მეტროპოლიაშ მახორობა რეგიონი
New York City
ნიუ-იორკი
Los Angeles
ლოს-ანჯელესი
1 ნიუ-იორკი ნიუ-იორკი 8,175,133 1 18,897,109 ოორუე-ბჟაეიოლი
2 ლოს-ანჯელესი კალიფორნია 3,792,621 2 15,250,000 ბჟადალი
3 ჩიკაგო ილინოისი 2,695,598 3 9,461,105 ცენტრალური
4 ჰიუსტონი ტეხასი 2,099,451 6 6,108,060 ობჟათე
5 ფილადელფია პენსილვანია 1,526,006 5 6,385,461 ოორუე-ბჟადალი
6 ფინიქსი არიზონა 1,445,632 13 4,192,887 ბჟადალი
7 სან-ანტონიო ტეხასი 1,327,407 29 2,142,508 ობჟათე
8 სან-დიეგო კალიფორნია 1,307,402 17 3,095,313 ბჟადალი
9 დალასი ტეხასი 1,197,816 4 6,477,315 ობჟათე
10 სან-ხოსე კალიფორნია 945,942 30 1,975,342 ბჟადალი
2010 წანაშ მუნაჩემეფი

ნოღეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

რესურსეფი ინტერნეტის[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ისტორია
რუკეფი

ქოძირით თაშნეშე[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

სქოლიო[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  1. ამერიკაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფქ გჷმიბჟინუ