ნაურუ
| ნაოეროშ რესპუბლიკა | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| დევიზი: God's Will First „ღოროთიშ ნება უპირველაშო“ |
||||||
| ჰიმნი: Nauru Bwiema (ნაურუული) „ნაურუ, ჩქინ ოდაბადე“ |
||||||
| ნანანოღა | იარენი (დე ფაქტო)[კომ. 1] / | |||||
| უკაბეტაშ ნოღა | დენიგომოდუ | |||||
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | ნაურუული ინგლისური |
|||||
| თარობა | უნიტარულ საპრეზიდენტო-საპარლამენტო რესპუბლიკა უპარტიე დემოკრატიათ[3] | |||||
| - | პრეზიდენტი | დევიდ ადეანგი | ||||
| - | ვიცე-პრეზიდენტი | ლიონელ აინგიმეა | ||||
| - | სპიკერი | მარკუს სტივენი | ||||
| ფართობი | ||||||
| - | გვალო | 21 კმ2 (193-ა) | ||||
| - | წყარი (%) | 0.57 | ||||
| მახორობა | ||||||
| - | 2025 ფასებათ | 12,025 (229-ა) | ||||
| - | census | 12,000[4] | ||||
| - | მეჭედალა | 480 ად/კმ2 (20-ა) | ||||
| ედპ (ჸუპ) | 2025 ფასებათ | |||||
| - | გვალო | $132 მილიონი[5] (192-ა) | ||||
| - | ართ მახორუშე | $10,962[5] (119-ა) | ||||
| აგი (2023) | 0.703 (ოშქაშე) (124-ა) | |||||
| ვალუტა | ავსტრალიურ დოლარი (AUD) |
|||||
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+12:00[6] | |||||
| ქიანაშ კოდი | NR | |||||
| Internet TLD | .nr | |||||
| ოტელეფონე კოდი | +674 | |||||
ნაურუ (ნაურ. Naoero), ოფიციალურო ნაოეროშ რესპუბლიკა (ნაურ. Repubrikin Naoero), უწოხ ჩინებულ მუჭოთ ჰამო კოკი (Pleasant Island) — ჯუკა კოკ ქიანა დო მიკროსახენწჷფო რჩქალ ოკიანეშ ობჟათეშე. იდვალუაფუ ოკიანეთიშ მიკრონეზიაშ სუბრეგიონს, ნამუშ უახოლაშ მოხურგე კოკ რე ბანაბა (კირიბატიშ ნორთი), ნამუთ ოორუე-ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 300 კილომეტრიშ მეძენას რე.[7]
21 კმ2 ფართობით, ნაურუ მუშ სიჭიჭარეთ მოსოფელიშ მასუმა ქიანა რე ფართობიშ მეჯინით, თაშნეშე ერეფიშ წორომაჸალობაშ არძაშე უჭიჭაშ მაკათურ სახენწჷფო მუჭოთ ფართობიშ, თეშ მახორობაშ მუდანობათ. ქიანაშ მახორობა დოხოლაფირო 12 000 ადამიერს აკმადგინანს, ნამუთ მოსოფელიშ მასუმა არძაშე უჭიჭაშ რე (კოლონიეფიშ დო ზუღაშმელენ ტერიტორიეფიშ უმუშო). ნაურუ რე გოეროშ, ერეფიშ წორომაჸალობაშ დო აფრიკაშ, კარიბიშ დო რჩქალ ოკიანეშ ქიანეფიშ ორგანიზაციაშ მაკათური.
დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1000 წანას მიკრონეზიალეფით დოხორელ ნაურუ, XIX ოშწანურაშ დალიას, გერმანიაშ იმპერიაქ გეჭოფჷ დო მუშ კოლონიათ გჷმაცხადუ. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ქიანა ავსტრალიაქ ქიდიჸუნჷ, უკულ — გჷნირთუ ერეფიშ ლიგაშ სამანდატოთ, ნამუსჷთ ავსტრალია გამაგენდჷ ახალ ზელანდია დო კაბეტ ბრიტანეთწკჷმა ართო, მუჭოთ წორომოგამიე. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, სუმ წანაშ გოძვენას, ნაურუ იაპონიაშ ოკუპაციაშ გიმე რდჷ, ლჷმაშ თებაშ უკულ გჷნირთუ გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორიათ. ნაურუქ ავსტრალიაშე ზოხორინალა მიპალჷ 1968 წანას. 2001 წანაშე მოჸუნაფილი, შხვადოშხვა ბორჯის ქიანაქ მიღჷ მოხვარა ავსტრალიაშ თარობაშე ნაურუშ რეგიონალურ გინომუშებაშ ცენტრის, ონირზებელ ავსტრალიურ ემიგრანტეფიშ დაკებაშ ცენტრის დორინაფაშ მანგიორო. ავსტრალიაშა ჸონიერ დოყუნალაშ გეშა, კანკალე წყუ ნაურუს ავსტრალიურ კლიენტურ სახენწჷფოთ მიშინუანს.[8]
ნაურუ რე ფოსფორიტულ კოკ, წყარჟიპიშ გოხოლუას მადვალუ დინდარ ობადეშეფით, ნამუშ გეშათ 1900 წანაშე მოჸუნაფილი, დოხოლაფირო ართ ოშწანურაშ გოძვენას, ქიანაშ დინოხოლენ ტერიტორიაშ უკაბეტაშ ნორთ სარგებელამო, მარა აკმარცუაფალო მიპალუანდჷ.[9] კოკის მოახალებაფონ ფოსფატიშ ოზირუექ გეთჷ 1990-იან წანეფს დო რესურსეფიშ ჭყალაშ კლასიკურ სამანგათ, მოპალერ სიდინდარეშ უწორწე გამაგალაქ 2000-იან წლეფს სერიოზულ ფინანსურ პრობლემეფ გჷმიჭანუ.[10] ნაურუშ ეკონომიკაქ ჭიე-ჭიეთ აკინწყუ 2010-იან წანეფს.
ეტიმოლოგია
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]ნაურუშ ჯოხოდვალა ნაურუულ ნინაშა რე Naoero. კოკიშ ჯოხოდვალაშ ეტიმოლოგია უჩინებუ რე.[11] გერმანალ ეთნოლოგ პაულ ჰამბრუჰი ვარაუდენდჷ, ნამჷ-და „ნაურუ“ რდჷ ნაურუულ ფრაზაშ — a-nuau-a-a-ororo-ს (ნამუთ საეგებიოთ შანენდჷ „პლაჟშა მეურქ“) დაკუნტარებულ ფორმა.[13] მარა, ალოის კაიზერს თენა ვაგრამატიკულო მიოჩქუდჷ დო ჰამბრუჰიშ ენწყუმა რდჷ ოკათე ეტიმოლოგია, ნამუქჷთ მიდჷ 1920 წანაშ „Deutsches Kolonial-Lexikon“-შა დინოღალაშ გეშა.[14]
კოლონიურ ბორჯის გჷმორინაფილ ორდოიან თინჭარუა იკათუანდჷ გეჸვენჯ ფორმეფს: Naura, Nauru, Nawodo დო Onawero. მუჟანსჷთ 1888 წანას გერმანიაშ პროტექტორატიქ გუმიცხადჷნ, რაიხსკომისარიშ ანგარიშის ოფიციალურ ჯოხოდვალათ მიღეს Nauru, ნამუქჷთ უკულ სტანდარტულ ოჭარალ ფორმათ გჷნირთუ მუჭოთ ინგლისურ, თეშ გერმანულ ნინეფს. ინგლისურ ნინაშა კოკის უწოხ „Pleasant Island“ (ჰამო კოკი) ჯოხოდჷ.[15] 1968 წანას ზოხორინალაშ მოპალუაშ უკული, ნაურუშ კონსტიტუციაქ ოფიციალურ ინგლისურ ჯოხოდვალათ „Republic of Nauru“ გეგმიცხადჷ. 2026 წანაშ მესის, მეღებულქ იჸუ საკონსტიტუციო თირუაქ, ნამუშ მეჯინათ ინგლისურ ჯოხოდვალაქ დითირჷ დო გინირთჷ „Republic of Naoero“-თ, ნამუთ ომანგუ ნაურუულ ნინას რინელ თინჭარუას.[16]
ისტორია
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
თეხანურ ნაურუს პირველაშე მიკრონეზიეალეფქ მინიმუმ 3000 წანაშ კინოხ დიხორეს დო პოლინეზიურ გაულაშ შილებუან შანეფით რე.[17] ნაურუშ პრეისტორიაშ გეშა ელაზჷმაფათ მერკეთ რე ჩინებული,[18] მარა იკოროცხუ, ნამჷ-და კოკის იზოლაციაშ განწეხანიშ ბორჯ უღუდჷ, ნამუთ ეინწყუმუაფუ მახორუეფს შქას წუმოძინელ გინორთელ ნინათ.[19] ტრადიციულო ნაურუს ვითოჟირ კლან ვარ-და თურ რდჷ, ნამუეფჷთ წჷმორინაფილ რენა ნაურუშ შილაშ ვითოჟირკუთხუამ მურიცხით.[20] ტრადიციულო, ნაურუალეფ მუნეფიშ წუმოულობას დიდაშ ღოზით გეჸუნა. მახორობა დაკებულ რდჷ აკვაკულტურათ: თინეფ ჭოფუნდეს ხანოსიშ (ბჟაშ ჩხომიშ) ციტუეფს (ნამუსჷთ ნაურუულო ibija ჯოხო), მიორჩქვანუანდეს ლიგე წყარს დო რდუნდეს ბუადაშ ლაგუნას, ნამუთ თინეფშო ოჭკომალიშ საიმენდო წყუს უნარღელჸენდჷ. თინეფიშ ოჭკომალიშ შხვა კომპონენტეფს წჷმარინუანდუ ქოქოს დო პანდანუსიშ გუმნაღელი.[21][22]
1798 წანას, ბრიტანალ მეზუღე ჯონ ფერნიქ, მუშ სავაჭრე ხვამარდით „ჰანტერი“ (300 ტონა), გინირთჷ მაართა ბჟადალარო, ნამუქჷთ ნაურუშ ძირაფაშენ გაცხადჷნ დო მეკონჭაფურ მეჯინაშ გეშა „ჰამო კოკი“ (Pleasant Island) გიოდჷნ.[23] არძაშ უკულაშ 1826 წანაშე, ნაურუალეფს რეგულარულ კონტაქტ უღჷდეს ევროპალეფწკჷმა, ნამუეფჷთ მუშენდეს ვერშაპჭოფ დო სავაჭრე ხვამარდეფს დო თხულენდეს ოჭკომალს დო სუფთა ოშუმალ წყარს. ეკონია ვერშაპჭოფუ ხვამარდიქ, ნამუთ ერქემამ ფლოტიშ ბორჯის რდჷნ, 1904 წანას ესურჷ.[24]
მეხოლაფირო თე ბორჯიშო, ევროპულ ხვამარდეფიშ დეზერტირ მეზუღეეფქ კოკის ქიდიხორეს. კოკიშ მახორობა ოჭკომალს თირანდჷ ალკოჰოლურ პალმაშ ღვინშა დო დაჩხირჸოთამ ანჯარშა.[25] ანჯარ გჷმირინუეს 1878 წანაშე დოჭყაფილ 10-წანიან ნაურუშ ომენოღალე ლჷმაშ ბორჯის.[26]
კაბეტ ბრიტანეთწკჷმა დოდვალირ აპიჯალაშ უკული, 1888 წანას გერმანიაქ ნაურუშ ოკუპაცია იქჷ დო ადმინისტრაციულ ღანკეფშო მარშალიშ კოკეფიშ პროტექტორატიშ აკოდგინალუაშა გემშეჸონუ.[27]გერმანალეფიშ მოულაქ ომენოღალე ლჷმა მაბოლჷ დო კოკიშ გამაგეფო მაფეფქ გეგმიცხადეს. არძაშე უმოსო ჩინებულ რდჷ მაფა აუვეიდა. გილბერტიშ კოკეფშე ქირსიან მისიონერეფქ 1888 წანას ქუმორთეს.[28]გერმანალეფ ნაურუს სუმ ვითწანურაშ გოძვენას გამაგენდეს. რობერტ რაში, გერმანალ ვაჭარი, ნამუქჷთ 15 წანერ ნაურუალ ცირაშა იგურგინუნჷ, მაართა ადმინისტრატორო გირთჷ დო თე პოსტ დეკინჷ 1890 წანას.[29]
1900 წანას, გორუ ალბერტ ფულერ ელისიქ ნაურუს ფოსფატის ქემიოგორუ. რჩქალ ოკიანეშ ფოსფატიშ კომპანია ქგერმანიაწკჷმა დოდვალირ აპიჯალათ 1906 წანას დიჭყჷ ოზირუეფიშ გჷმორინაფა დო მაართა პარტია ექსპორტშა 1907 წანას გეგნიღჷ.[30] 1914 წანას, პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ დოჭყაფაშ უკული, ნაურუ ავსტრალიურ ჯარეფქ ქიდიჸუნეს დო ოკუპაცია იქუეს. ვერსალიშ ხეკულუათ ნაურუ ერეფიშ ლიგაშ მანდატიშ თუდო ქუმოხვადჷ, ნამუქჷთ პერსონალურო მიაჩჷ მაფა ჯორჯ V-ს. 1919 წანას ავსტრალიაქ, ახალ ზელანდიაქ დო კაბეტ ბრიტანეთიქ ხე მაჭარეს ნაურუშ კოკიშ აპიჯალას, ნამუქჷთ უნარრელჸუ კოკიშ კჷნე გამაგალა ავსტრალიაშით დო ფოსფატიშ ობადეშეფიშ მოპალუა თარობეფოშქაშე ბრიტანეთიშ ფოსფატიშ კომისიაშით (BPC).[31] ერეფიშ ლიგაშ მანდატიშ პიჯალეფქ 1920 წანას იჸუ შემუშებულქ.
კოკის XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს მოხვადჷ გრიპიშ ეპიდემიაქ დო თიმ ბორჯის მიმალ კოლონიურ აწორინაფეფქ, სოდე აბორიგენ ნაურუალეფს შქას ღურალაშ მაძირაფალქ 18 პროცენტ აკადგინჷ.[32] 1923 წანას, ერეფიშ ლიგაქ ავსტრალიას გინოჩჷ მეგამუა მანდატ ნაურუშ გეშა, კაბეტ ბრიტანეთ დო ახალ ზელანდია წორომოგამიე რდეს.[33] 1940 წანაშ 6 დო 7 ქირსეთუთას, გერმანულ მოხვარე კრეისერეფქ — „კომეტი დო „ორიონქ“ — ნაურუშ გოხოლუას ხუთ მოხაზირე ხვამარდ დონწყვეს . უკულ „კომეტიქ დობომბჷ ნაურუშ ფოსფატიშ წარმებაშ ტერიტორიეფი, ნაფთობპროდუქტეფიშ ოჩუაშე ონწკარუეფ დო ხვამარდეფიშ მახარგალ კონსოლეფი.[34]

იაპონარ ჯარიშკოჩეფქ ნაურუ გეჭოფეს 1942 წანაშ 25 მარაშინათუთას. იაპონარეფქ აკაგეს ჟირ აეროდრომი, ნამუეფჷთ პირველაშე 1943 წანაშ 25 მელახის დობომბეს, ნამუქჷთ მონჩალჷ ნაურუშა ფურინჯეფით ოჭკომალიშ მეჭირინაფა.[35] იაპონარეფქ გეგნახორეს 1 200 ნაურუალ მუშეფო ჩუუკიშ კოკეფშა,[36] ნამუთ თაშნეშე ოკუპირაფილ რდჷ იაპონიაშით. ნაურუქ საბოლოათ იაპონიაშე 1945 წანაშ 13 ეკენიას გედუდიშლჷ, მუჟანსჷთ მადუდე ჰისაკი სოედაქ კოკ ავსტრალიაშ არმიაშ დო ომაფე ოურდუმე-ოზუღე ფლოტის ჩაბარჷ.[37] კაპიტულაცია მიღჷ ბრიგადირ ჯონ როულსტონ სტივენსონქ, ნამუთ წჷმარინუანდუ პირველ ავსტრალიურ არმიაშ მადუდეს, გენერალ-ლეიტენანტ ვერნონ სტარდის, ოურდუმე ხვამარდის HMAS Diamantina.[38] მეღებულქ იჸუ ზჷმეფქ ჩუუკშე თი 745 ნაურუალიშ ოდაბადეშა დართინაფალო, ნამუეფქჷთ თექ იაპონურ ჭკორალა გჷნიღესინ.[39] თინეფ ნაურუს BPC-იშ ხვამარდით „ტრიენცა“ 1946 წანაშ ღურთუთას დართინუეს.[40]
1947 წანას, გოეროშით მიშაღალირქ იჸუ მოგამურ ტერიტორია, ნამუშ მოგამეეფ რდეს ავსტრალია, ახალ ზელანდია დო გოართოიანაფილ ომაფე. თე აპიჯალაშ მეჯინათ, კაბეტ ბრიტანეთი, ავსტრალია დო ახალ ზელანდია წჷმარინუანდეს ართობურ გამაგე ორგანოს. ნაურუშ კოკიშ გეშა აპიჯალა ითთოლწონენდჷ, ნამჷ-და პირველ ადმინისტრატორს ხუთ წანაშ ხანით დარინუანდჷ ავსტრალია, ხოლო უკულიან დორინაფაშ ოკითხირეს სუმ თარობა ართობურო გეგნოჭყვიდუნდჷ. პრაქტიკას — ადმინისტრაციულ ხემანჭუაფას ხვალე ავსტრალია მანჯენდჷ.
1948 წანას ნაურუს რიეფქ მოხჷ, მუჟანსჷთ ჩინარ მემაღაროეფქ ხეშ ქირაშ დო სამუშა პიჯალეფიშ გეშა პროტესტ დიჭყეს. ავსტრალიურ ადმინისტრაციაქ გამაღურ დგომარობა გეგმაცხადჷ, ნამუშ ბორჯისჷთ მობილიზაფილ რდჷ აბანობურ პოლიცია, აბანობური დო ავსტრალიურ ოფიციალურ პიჯეფიშ აკოანჯარაფილ მოხალისეეფი. თე ნძალაქ, ნამუეფქჷთ ტვიაჸოთამ დო შხვა დაჩხირჸიოთამ ანჯარ გიმირინუეს, ტყვია ქაჸათეს ჩინარ მუშეფს, დოღურჷ ჟირ კოჩიქ დო დიჭყოლჷ — ვითაამშვიქ. ოჭოფეს დოხოლაფირო 50 მუშა; თინეფშე ჟირ ხვილიშას ხიშტეფით დოჸვილეს. პოლიციარი, ნამუქჷთ ჭოფილეფ ხიშტეფით ჸვილჷნ, ბრალეულქ იჸუ, მარა უკულ გამართეს თი არგუმენტით, ნამჷ-და „მარცხო რდეს“ ჭყოლირინ.[41] სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკეფიშ რსხუშ დო ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ თარობეფქ თე ინციდენტიშ გეშა ავსტრალიას ოფიციალურ ჩიულით მუკართეს გოეროს.[42]
ადმინისტრაციული მონწყუალა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
ნაურუშ რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ მონწყუალაშჸურე აკმოდირთუ 14 რაიონშე:
| № | რაიონი | ჯვეშ ოხორუე | ფართობი, კმ² | მახორობა, ად. (2005) | მეჭედალა, ად./კმ² | ოფუტეეფიშ მუდანობა |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | აივო | აიუე | 1,00 | 1092 | 1092,00 | 8 |
| 2 | ანაბარი | ანებვორი | 1,43 | 502 | 351,05 | 15 |
| 3 | ანეტანი | ანეტანი | 1,00 | 516 | 516,00 | 12 |
| 4 | ანიბარი | ენიბოდი | 3,14 | 160 | 50,96 | 17 |
| 5 | ბაიტი | ბაიდი | 1,23 | 572 | 465,04 | 15 |
| 6 | ბოე | ბოი | 0,66 | 795 | 1204,55 | 4 |
| 7 | ბუადა | არენიბოკი | 2,66 | 716 | 269,17 | 14 |
| 8 | დენიგომოდუ | დენიკომოტუ | 1,18 | 2827 | 2395,76 | 17 |
| 9 | ევა | ეუა | 1,17 | 318 | 271,79 | 12 |
| 10 | იუვი | იუბი | 1,12 | 303 | 270,54 | 13 |
| 11 | მენენგი | მენენი | 2,88 | 1830 | 635,42 | 18 |
| 12 | ნიბოკი | ენიბეკი | 1,36 | 432 | 317,65 | 11 |
| 13 | უაბო | უებოი | 0,97 | 335 | 345,36 | 6 |
| 14 | იარენი | მოკუა | 1,50 | 820 | 546,67 | 7 |
| ნაურუ | ნაოურო | 21,30 | 11 218 | 526,67 | 169 |
კომენტარეფი
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]რესურსეფი ინტერნეტის
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- ინფორმაცია ნაურუშ გეშა Archived 2008-06-29 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
- კ. ნაურუ
- ნაურუ (1998) Archived 2012-11-13 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
სქოლიო
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- ↑ (2018) International Directory of National Archives. Rowman & Littlefield, ხს. 263.
- ↑ (2013) Worldwide Government Directory with Intergovernmental Organizations. CQ Press, ხს. 1131.
- ↑ Nauru's Constitution of 1968 with Amendments through 2015. კითხირიშ თარიღი: 17 March 2023.
- ↑ National Report on Population ad Housing. Nauru Bureau of Statistics. დოარქივაფილი რე ორიგინალშე 24 September 2015-ს. კითხირიშ თარიღი: 9 June 2015.
- 1 2 Report for Selected Countries and Subjects. International Monetary Fund. კითხირიშ თარიღი: 1 October 2018.
- ↑ Nauru Standard Time Act 1978. Department of Justice and Border Control (21 December 1978). კითხირიშ თარიღი: 11 September 2020. Because of the peculiar way the legislation is worded the legal time is not GMT+12.
- ↑ Nauru and Ocean Island. II(8) Pacific Islands Monthly (15 March 1932). დოარქივაფილი რე ორიგინალშე 26 September 2021-ს. კითხირიშ თარიღი: 26 September 2021.
- ↑ Pacific correspondent Mike Field. Radio New Zealand (18 June 2015). დოარქივაფილი რე ორიგინალშე 10 December 2015-ს. კითხირიშ თარიღი: 8 December 2015.Nauru's former chief justice predicts legal break down. Special Broadcasting Service (13 March 2014). დოარქივაფილი რე ორიგინალშე 10 December 2015-ს. კითხირიშ თარიღი: 8 December 2015.Doherty, Ben (28 October 2015). This is Abyan's story, and it is Australia's story. The Guardian. დოარქივაფილი რე ორიგინალშე 26 February 2017-ს. კითხირიშ თარიღი: 12 December 2016.
- ↑ Hogan, C Michael (2011). "Phosphate". Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557აკითხულია: 17 June 2012.
- ↑ Pollock, Nancy (15 December 2014). „Nauru Phosphate History and the Resource Curse Narrative“. Journal de la Société des Océanistes: ხს. 107-120. Hitt, Jack. “The Billion-Dollar Shack“, 10 December 2000. კითხირიშ თარიღი: 29 January 2018. დოარქივაფილი რე ორიგინალშე 16 January 2018-ს.
- ↑ Kayser, Alois (1993). Nauru Grammar. Embassy of the Federal Republic of Germany, Australia. ISBN 064612854X.
- 1 2 Rensch 1993.
- ↑ [12]
- ↑ [12]
- ↑ Storr, Cait (2020). International Status in the Shadow of Empire: Nauru and the Histories of International Law. Cambridge University Press. DOI:10.1017/9781108682602. ISBN 9781108682602.
- ↑ “Nauru parliament signs off on country's name change, referendum to come“, 13 May 2026. კითხირიშ თარიღი: 17 May 2026.
- ↑ Nauru Department of Economic Development and Environment (2003). First National Report to the United Nations Convention to Combat Desertification. United Nations Convention to Combat Desertification. დოარქივაფილი რე ორიგინალშე 22 July 2011-ს. კითხირიშ თარიღი: 25 June 2012.
- ↑ Pollock, Nancy J. (27 April 2021). Nauru. დოარქივაფილი რე ორიგინალშე 13 January 2022-ს. კითხირიშ თარიღი: 13 January 2022.
- ↑ Nauru – History. დოარქივაფილი რე ორიგინალშე 16 April 2021-ს. კითხირიშ თარიღი: 12 January 2021.
- ↑ Whyte, Brendan (2007). „On Cartographic Vexillology“. Cartographica 42 (3): ხს. 251–262. DOI:10.3138/carto.42.3.251.
- ↑ Pollock, Nancy J (1995). "5: Social Fattening Patterns in the Pacific—the Positive Side of Obesity. A Nauru Case Study", Social Aspects of Obesity. Routledge, 87–111 ხს..
- ↑ Spennemann, Dirk HR (January 2002). „Traditional milkfish aquaculture in Nauru“. Aquaculture International 10 (6): ხს. 551–562. DOI:10.1023/A:1023900601000.
- ↑ (1985) The Phosphateers. Melbourne University Press, ხს. 11. ISBN 0-522-84302-6. (1935) Ocean Island and Nauru: Their Story. Angus and Robertson, ხს. 29. OCLC 3444055.
- ↑ Langdon, Robert (1984). Where the whalers went: an index to the Pacific ports and islands visited by American whalers (and some other ships) in the 19th century. Pacific Manuscripts Bureau, 180–182 ხს.. ISBN 086784471X.
- ↑ (January 1976) „Holy and Unholy Spirits: The Effects of Missionization on Alcohol Use in Eastern Micronesia“. Journal of Pacific History 11 (3): ხს. 135–166. DOI:10.1080/00223347608572299.
- ↑ Reyes, Ramon E. Jr (1996). „Nauru v. Australia“. New York Law School Journal of International and Comparative Law 16 (1–2).
- ↑ Roberts-Wray, Kenneth (1966). Commonwealth and Colonial Law. Stevens, ხს. 884. Firth, Stewart (January 1978). „German Labour Policy in Nauru and Angaur, 1906–1914“. The Journal of Pacific History 13 (1): ხს. 36–52. DOI:10.1080/00223347808572337.
- ↑ Ellis, AF (1935). Ocean Island and Nauru – their story. Angus and Robertson Limited, 29–39 ხს..
- ↑ <ref name="hill> (1986) "2: Progress Comes to Nauru", The Marcus Garvey and Universal Negro Improvement Association Papers. University of California Press. ISBN 978-0-520-05817-0.
- ↑ (May 1985) „Plant succession after phosphate mining on Nauru“. Australian Geographer 16 (3): ხს. 185–195. DOI:10.1080/00049188508702872. }
- ↑ (May 1999) „The Physical Destruction of Nauru“. Land Economics 75 (2): ხს. 333–338. DOI:10.2307/3147015.
- ↑ Shlomowitz, R (November 1990). „Differential mortality of Asians and Pacific Islanders in the Pacific labour trade“. Journal of the Australian Population Association 7 (2): ხს. 116–127. DOI:10.1007/bf03029360. PMID 12343016.
- ↑ Hudson, WJ (April 1965). „Australia's experience as a mandatory power“. Australian Outlook 19 (1): ხს. 35–46. DOI:10.1080/10357716508444191.
- ↑ Waters, SD (2008). German raiders in the Pacific, 3rd, Merriam Press, ხს. 39. ISBN 978-1-4357-5760-8. Bogart, Charles H (November 2008). „Death off Nauru“. CDSG Newsletter: ხს. 8–9. კითხირიშ თარიღი: 16 June 2012. How Nauru Took the Shelling. XI(7) Pacific Islands Monthly (14 February 1941). დოარქივაფილი რე ორიგინალშე 28 September 2021-ს. კითხირიშ თარიღი: 28 September 2021.
- ↑ [(https://web.archive.org/web/20230601062815/https://nla.gov.au/nla.obj-317564791/view?partId=nla.obj-317661362#page/n50/mode/1up) Interesting Sidelights on Jap Occupation of Nauru]. XVI(11) Pacific Islands Monthly (18 June 1946). დოარქივაფილი რე [(https://nla.gov.au/nla.obj-317564791/view?partId=nla.obj-317661362#page/n50/mode/1up) ორიგინალშე] 1 June 2023-ს. კითხირიშ თარიღი: 29 September 2021.
- ↑ Haden, JD (2000). „[(http://166.122.164.43/archive/2000/April/04-03-19.htm) Nauru: a middle ground in World War II]“. Pacific Magazine. კითხირიშ თარიღი: 16 June 2012.
- ↑ [(https://web.archive.org/web/20160106231303/http://www.dutcheastindies.webs.com/japan_garrison.html) Japanese garrisons on the by-passed Pacific Islands 1944–1945]. Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942 (1999–2000). დოარქივაფილი რე [(https://warfare.gq/dutcheastindies/japan_garrison.html) ორიგინალშე] 6 January 2016-ს. კითხირიშ თარიღი: 30 March 2021.
- ↑ The Times, 14 September 1945“[(https://web.archive.org/web/20210301084244/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/971354) Nauru Occupied by Australians; Jap Garrison and Natives Starving]“, 15 September 1945. კითხირიშ თარიღი: 30 December 2010. დოარქივაფილი რე [(http://nla.gov.au/nla.news-article971354) ორიგინალშე] 1 March 2021-ს. [(https://web.archive.org/web/20220730032111/https://nla.gov.au/nla.obj-317552084/view?partId=nla.obj-317560904#page/n7/mode/1up) Nauru Officials Murdered By Japs]. XVI(3) Pacific Islands Monthly (16 October 1945). დოარქივაფილი რე [(https://nla.gov.au/nla.obj-317552084/view?partId=nla.obj-317560904#page/n7/mode/1up) ორიგინალშე] 30 July 2022-ს. კითხირიშ თარიღი: 29 September 2021.
- ↑ [(https://web.archive.org/web/20220603055653/https://nla.gov.au/nla.obj-322270499/view?partId=nla.obj-322562760#page/n82/mode/1up) Only 745 Returned]. XX(10) Pacific Islands Monthly (1 May 1950). დოარქივაფილი რე [(https://nla.gov.au/nla.obj-322270499/view?partId=nla.obj-322562760#page/n82/mode/1up) ორიგინალშე] 3 June 2022-ს. კითხირიშ თარიღი: 30 September 2021.
- ↑ Garrett, J (1996). Island Exiles. Australian Broadcasting Corporation, 176–181 ხს.. ISBN 0-7333-0485-0.
- ↑ “[(https://web.archive.org/web/20210224013923/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/63066635) Nauru Riot]“, 2 July 1949, p. 1. კითხირიშ თარიღი: 17 February 2020. დოარქივაფილი რე [(http://nla.gov.au/nla.news-article63066635) ორიგინალშე] 24 February 2021-ს. (1949) „[(http://nla.gov.au/nla.obj-330063007) Chinese Lose Nauru and Manus Cases]“. Pacific Islands Monthly XIX (6). nla.obj-330063007. კითხირიშ თარიღი: 17 February 2020.
- ↑ “[(https://web.archive.org/web/20210224025521/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/49714695) Nauru, New Guinea]“, 5 October 1949, p. 4. კითხირიშ თარიღი: 17 February 2020. დოარქივაფილი რე [(http://nla.gov.au/nla.news-article49714695) ორიგინალშე] 24 February 2021-ს.
| ათე სტატია მერკე რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ. |
| |||||||
- ხასჷლა კუნტა ეჭარუათ
- Pages with script errors
- ხასჷლეფი, ნამუეფჷთ გჷმირინუანა ISBN magic რსხილეფს
- ხასჷლეფი PMID-შ ჯადური რსხილეფით
- მერკე სტატიეფი
- ხასჷლეფი, ნამუეფჷთ გჷმირინუანა დუბლიკატ არგუმენტეფს თანგეფიშ გიშაძახებაშო
- ერეფიშ წორომაჸალობაშ მაკათური ქიანეფი
- ინგლისურნინამი ქიანეფი
- ოკიანეთიშ ქიანეფი
- გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
- კოკი სახენწჷფოეფი

