დინორეშა გინულა

მოლდოვა

რსხილეფიშ რედაქტირაფა
ვიკიპედიაშე
მოლდოვაშ რესპუბლიკა
რუმ. Republica Moldova
მოლდოვა
მოლდოვაშ
ჰიმნი: რუმ. Limba noastră
„ჩქინი ნინა“
მოლდოვაშ ორენი
ნანანოღა
(დო უკაბეტაში ნოღა) 		კიშინიოვი

47°00′ ოორ. გ. 28°55′ ელ. გ. / 

ოფიციალური ნინა(ეფი) რუმინული
რელიგია
(2024; დნესტრიშპიჯეთიშ მოხ)
თარობა უნიტარული საპარლამენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი მაია სანდუ
 -  პრემიერ-მინისტრი დორინ რეჩანი
ფართობი
 -  გვალო 33,843 კმ2 (135-ა)
 -  წყარი (%) 1.4
მახორობა
 -  2025 ფასებათ 2,381,325[1][კომ. 1] (140-ა)
 -  მეჭედალა 78.5 ად/კმ2 
ედპ (ჸუპ) 2025 ფასებათ
 -  გვალო $46.365 მილიარდი[2][კომ. 1] (136-ა)
 -  ართ მახორუშე $19,678[2] (93-ა)
აგი (2023) 0.785 (86-ა)
ვალუტა მოლდავური ლეი (MDL)
ბორჯიშ ორტყაფუ UTC+2
 -  ზარხულიშ (DST) +3 (UTC)
ქიანაშ კოდი MD
Internet TLD .md
ოტელეფონე კოდი +373

მოლდოვა (რუმ. Moldova), ოფიციალურო მოლდოვაშ რესპუბლიკა (რუმ. Republica Moldova) — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო ბჟაეიოლი ევროპას, 33,843კმ2 ფართობით დო 2.38 მილიონი მახორობათ.[1] მოლდოვას ბჟადალაშე უხურგანს რუმინეთი, ოორუეშე, ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე — უკრაინა.[3] ვაღიარებული სეპარატისტული სახენწჷფო დნესტრიშპიჯეთი იდვალუაფუ წყარმალუ დნესტრიშ მაჟირა პიჯის, ქიანაშ ბჟადალი ხურგას უკრაინაწკჷმა. მოლდოვა რე უნიტარული საპარლამენტო წჷმმარინაფონი დემოკრატიული რესპუბლიკა. ქიანაშ უკაბეტაში ნოღა, ნანანოღა, თარი კულტურული დო ეკონომიკური ცენტრი რე კიშინიოვი.

Map
მოლდოვაშ რუკა

XIV ოშწანურაშე 1812 წანაშახ, მოლდოვაშ უმენტაში ტერიტორია მოლდოვაშ სათაროშ აკოდგინალაუშა მიშმეშჷ, მუჟანსჷთ რუსეთიშ იმპერიას დჷთმუ ოსმალეთიშ იმპერიაქ (ნამუშ ვასალური სახენწჷფო რდჷ მოლდოვა) დო ჩინებულო გჷნირთუ მუჭოთ ბესარაბია. 1856 წანას ობჟათე ბესარაბიაქ მოლდოვას დართჷ, ნამუქჷთ სუმი წანაშ უკული აკიკათჷ ვლახეთწკჷმა დო გიჭყჷ რუმინეთიქ. თეშ უმკუჯინალო, რუსეთიშ გამაგალაქ ედომუშამი რეგიონშა 1878 წანას აკიდგინჷ. 1917 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციაშ ბორჯის, ბესარაბიაქ ობორჯეთ ავტონომიური სახენწჷფოთ გჷნირთუ რუსეთიშ რესპუბლიკაშ აკოდგინალუას. 1918 წანაშ ფურთუთას, ზოხორინალა გეგმაცხადჷ დო თიმ წანასჷთ, ყარუაშ კალიშრღვაფაშ უკული, რუმინეთის ქაკათჷ. თე გინოჭყვიდირი სხუნუეფიშ რუსეთიქ გაპროტესტჷ, ნამუქჷთ 1924 წანას უკრაინაშ სსრ-შ ფარგანეფს გაჭყჷ თ.ჯ. მოლდოვეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა ბესარაბიაშ ბჟაეიოლშე, ნორთობურო მოლდოვარეფით დოხორელ ტერიტორიეფს. 1940 წანას, მოლოტოვ-რიბენტროპიშ პაქტიშ შედეგო, რუმინეთიქ აძვილებურქ იჸუ ბესარაბია დო ოორუე ბუკოვინა სხუნუეფიშ რსხუშა გეგნუჩამუდუკო, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ მოლდავეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკაშ (მოლდავეთიშ სსრ) გოჭყაფა.

1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშ მალობაშის მოლდავეთიშ სსრ-ქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ დო ჯოხოთ გიდჷ მოლდოვა.[4] მარა, დნესტრიშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ მოლდოვაშ ტერიტორიაშ ღოზი 1990 წანაშე დნესტრიშპიჯეთიშ სეპარატისტული თარობაშ დე ფაქტო კონტროლიშ გიმე რე.

1994 წანას ემღებულქ იჸუ მოლდოვაშ კონსტიტუციაქ დო ქიანაქ საპარლამენტო რესპუბლიკათ გჷნირთუ. სახნწჷფოშ მადუდე რე პრეზიდენტი, თარობაშ მადუდე — პრემიერ-მინისტრი.

2020 წანას, პრობჟადალური დო ანტიკორუფციული რეფორმეფიშ პაკეტით გიშაგორილი მაია სანდუშ პრეზიდენტალაშ ბორჯის, მოლდოვაქ ევროპაშ რსხუშა კათაფაშა ინჭაფუდჷ დო კანდიდატიშ სტატუსიქ 2022 წანაშ მანგის მიაჩჷ.[5] ევრორსხუშა კათაფაშენ მორაგადეფი 2023 წანაშ 13 ქირსეთუთას დიჭყჷ.[6] მაია სანდუქ მიარზუ მოლდოვაშ ოურდუმე ნეიტრალიტეტიშ კონსტიტუციური ვალდვალუაშ თებაშენ ნატოწკჷმა უმოსი ჭიჭიხელი ალიანსიშოთ. მაია სანდუქ კონწარო გადღანუ რუსეთიშ მინოკათუა მეძობელ უკრაინაშა.[7]

მოლდოვა ართ შური მახორუშა ოფიციალური ედპ-შ მეჯინათ ევროპას მაჟირა არძაშე უდაღარაში ქიანა რე უკრაინაშ უკული დო თიში ედპ-შ კაბეტი ნორთი ნინალუაშ სექტორშა მოურს.[8] ევროპას ართ-ართი არძაშე უდაბალაში ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი უღჷ, მოსოფელს 76-ა აბანს იკენს (2022).[9] 2024 წანაშ მუნაჩემეფით, მოლდოვა გლობალური ინოვაციეფიშ ინდექსით მოსოფელს 68-ა აბანს რე.[10] მოლდოვა გეჸვენჯი ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათური რე: გოერო, ევროპაშ სხუნუ, მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია, ევროპაშ უშქურანჯალაშ დო წოროხანდაშ ორგანიზაცია, დემოკრატიაშ დო ეკონომიკური წუმოძინაშ ორგანიზაცია, უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანზიაცია დო ასოციაციაშ ტრიოშ მაკათური სახენწჷფო რე.

  • ოფიციალური: მოლდოვაშ რესპუბლიკა.
  • ოდაბადური: Moldova; Republica Moldova.
  • ეტიმოლოგია: მოლდოვა ჯოხო მეძობელი რუმინეთიშ ართ-ართ უდიდაშ რეგიონს, ნამუქუთ ოეგებიეთ ჯოხო წყარმალშე მიღჷ. რე მოსაზრება, ნამდა თე წყარმალიშ ჯოხოდვალა ეინწყჷმუ მადანიშ (გერმანულო Molde) თი მიშნაკათეფეფით, ნამუთ თე წყარმალს მოუღუ.

მოლდოვა იდვალუაფუ ობჟათე-ბჟაეიოლ ევროპას. ბჟაეიოლშე ომძღჷ უკრაინა, ბჟადალშე - რუმინეთი. ქიანაშ ფართობი რე 33.700 კვ.კმ. რუმინეთიწკჷმა მოლდოვაშ სანძღოეფი მეჸუნს წყარმალეფს - პრუტის დო დუნაის. ქიანაშ უმაღალაში კონკა რე დეალულ ბელენეშტი - 430 მ.

  • სახენწჷფო სისტემა: გოვითარაფადი დემოკრატია.
  • სახენწჷფოშ მადუდე: პრეზიდენტი.
  • კანონიშდუმადვალუ ორგანო: ართპალატამი პარლამენტი (101 მაკათური).

ტერიტორიული მონწყილობა

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

მოლდოვაშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფი რე: 9 ოლქი (judetul), 1 ავტონომიური ტერიტორიული ართული (unitate teritoriala autonoma - გაგაუზია) და 1 ტერიტორიული ართული (unitate teritoriala - დნესტრიშპიჯეთი).

  • მახორობა: 2,998,235 (2014), თენეფშე 75.1% მოლდოვარი, 7% რუმინალი, 6.6% უკრაინალი, 4.6% გაგაუზი, 4.1% რუსი.
  • ოფიციალური ნინა - მოლდავური (რუმინული). შხვა ნინეფი - რუსული, უკრაინული, გაგაუზური.
  • რელიგია - მართლმადიდებლობა.
  • ნანანოღა: კიშინიოვი (772.000). შხვა დიდი ნოღეფი: ტირასპოლი (210 ვითოში), ბელცი (175 ვითოში), ტიგინა (145 ვითოში).

მოლდოვას მოხუჯური კლიმატური პიჯალეფი რე, მუთ ირზენს ოფუტეშ მეურნებაშ გოვითარაფაშ საშუალებას. თეშენი ქიანაშ ექსპორტიშ უმეტაშ თია უკინებუ კვებაშ პროდუქტეფს, დარანას (ღვინს), ტექსტილს, თუთუმს. უღუ ჭიჭე მუდანობათ მინერალური რესურსეფი - ფოსფორიტი, თაბაშირი, კირქუა. ენერგომატარებელეფს - გაზის, ნავთობის დო ქუანოშქერს უმოსო რუსეთიშე ღებულენს. მოლდოვაშ ვალუტა რე მოლდოვური ლეი (MDL).

1991 წანას მოლდოვაქ გაგმაცხადჷ ზოხორინელობა, მუსუთ მაჸუნუ სეპარატისტული ყარაფეფიშ გააქტიურებაქ ქიანაშ შხვადოშხვა რეგიონეფს. თიმ წანას დნესტრიშპიჯეთიშ სლავურ მახორობაქ გაგჷმაცხადჷ დნესტრიშპიჯეთიშ მოლდოვური რესპუბლიკა, ნამუშ სტატუსშეთ ამდღა ხოლო მეურს მორაგადაფეფი. 1994 წანას მოლდოვაშ პარლამენტიქ ქიმიღჷ კანონი გაგაუზიაშ ტერიტორიული ავტონომიაშე.

  1. 1 2 მუნაჩემეფი ვა რე დნესტრიშპიჯეთიშე.
  1. 1 2 Number of population - Number of usually resident population. მოლდოვაშ რესპუბლიკაშ სტატისტიკაშ ერუანული ბიურო (BNS) (7 July 2025). კითხირიშ თარიღი: 7 July 2025.
  2. 1 2 World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Moldova). International Monetary Fund (22 October 2024). კითხირიშ თარიღი: 9 November 2024.
  3. ↑ Moldova. CIA World Factbook. კითხირიშ თარიღი: 2 September 2015.
  4. ↑ "Wine Road" in Republic of Moldova. კითხირიშ თარიღი: 18 May 2019.
  5. ↑ “EU awards Ukraine and Moldova candidate status“, BBC News, 23 June 2022. კითხირიშ თარიღი: 16 August 2022. (en-GB) 
  6. ↑ EU greenlights accession talks with Ukraine and Moldova (en) (14 December 2023). კითხირიშ თარიღი: 14 December 2023.
  7. ↑ Lynch, Suzanne (20 January 2023). Time to join NATO? Moldova eyes joining 'a larger alliance' (en). კითხირიშ თარიღი: 2 August 2023.
  8. ↑ GDP per capita, PPP (current international $). კითხირიშ თარიღი: 27 July 2022.
  9. ↑ Human Development Report 2021/2022 (en). United Nations Development Programme (8 September 2022). კითხირიშ თარიღი: 8 September 2022.
  10. ↑ World Intellectual Property Organization (2024). Global Innovation Index 2024. Unlocking the Promise of Social Entrepreneurship. Geneva, ხს. 18. DOI:10.34667/tind.50062. ISBN 978-92-805-3681-2. 
გორილი რე "https://xmf.wikipedia.org/w/index.php?title=მოლდოვა&oldid=241605"-შე