ბულგარეთი

ბულგარეთიშ რესპუბლიკა ბულგ. Република България Republika Bŭlgariya ბულგარეთი
შილა
დევიზი: Съединението прави силата Sŭedinenieto pravi silata („ართობა გუთმაჭყანს ჭყანას“)
ჰიმნი: Мила Родино „Mila Rodino“ („ანდაღებული ოდაბადე“)
ბულგარეთიშ ორენი
ნანანოღა (დო უკაბეტაშ ნოღა)		სოფია 42.683333,23.31666742°41′ ოორ. გ. 23°19′ ელ. გ.
ოფიციალურ ნინა(ეფი)		ბულგარული
რელიგია		64.7% ქირსიანობა 62.7% ბულგარული მართმადიდებელობა 2.0% შხვა ქირსიანეფი 15.9% ვა რელიგიური 9.8% ისლამი 0.1% შხვა 9.5% უგამუ
თარობა		უნიტარული საპარლამენტო რესპუბლიკა
-	პრეზიდენტი	ილიანა იოტოვა
-	პრემიერ-მინისტრი	როსენ ჟელიაზკოვი
ფართობი
-	გვალო	110,993.6 კმ2 (103-ა)
-	წყარი (%)	2.16
მახორობა
-	2021 ფასებათ	6,519,789 (154-ა)
ედპ (ჸუპ)		2025 ფასებათ
-	გვალო	$264.699 მილიარდი (73-ა)
-	ართ მახორუშე	$41,901 (55-ა)
აგი (2023)		0.845 (55-ა)
ვალუტა		ევრო (EUR)
ბორჯიშ ორტყაფუ		UTC+2
-	ზარხულიშ (DST)	UTC+3 (UTC)
ქიანაშ კოდი		BG
Internet TLD		.bg .бг
ოტელეფონე კოდი		+359

ბულგარეთი (ბულგ. България^ⓘ), ოფიციალურო ბულგარეთიშ რესპუბლიკა (ბულგ. Република България) — სახენწჷფო ევროპაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. იდვალუაფუ ბალკანეთიშ ჩქონიშ ბჟაეიოლშე, წყარმალუ დუნაიშ ობჟათეშე დო უჩა ზუღაშ ბჟადალშე. ბულგარეთის ობჟათეშე უხურგანს საბერძნეთი დო თურქეთი, ბჟადალშე — სერბეთი დო ოორუე მაკედონია, ოორუეშე — რუმინეთი. ქიანაშ ტერიტორიაშ ფართობი რე 110,994კმ² დო ევროპაშ რსხუს მავითა დო ედომუშამი ევროპას მავითაამშვა უკაბეტაში ქიანა რე. უკაბეტაში ნოღა დო ნანანოღა რე სოფია; შხვა კაბეტი ნოღეფი რე: ბურგასი, პლოვდივი დო ვარნა.

თეხანური ბულგარეთიშ ტერიტორიას ართ-ართი უჯვეშაში ჯარალუა რდჷ კარანოვოშ კულტურა (ჯვ. წ. 6,500 წანა). ჯვ. წ. VI–III ოშწანურეფს თე რეგიონს მიშჷ ბურჯაფეფი ჯვეში თრაკიალეფიშ, სპარსალეფიშ, კელტეფიშ დო მაკედონალეფს შქას; სიტუაციაქ დესტაბილურჷ, მუჟანსჷთ 45 წანას რომიშ იმპერიაქ რეგიონი ქიდიჸუნჷნ. რომიშ სახენწჷფოშ აკოცჷმაშ უკული თურული მინოკათუეფქ მიახალჷ. მეხოლაფირო VI ოშწანურას თე ტერიტორიტორიეფს ქიდიხორეს ორდოიანი სლავეფქ. ბულგარეფქ ასპარუხიშ დუდალათ, ჯვეში კაბეტი ბულგარეთიშ დიხეფშე გენშაბურსეს თეხანური ბულგარეთიშ ტერიტორიაშა დო VII ოშწანურაშ დალიაშო საბოლათ გემნაკათეს ბალკანეთიშ ჩქონს. თინეფქ გაჭყეს ბულგარეთიშ პირველი იმპერია, ნამუთ გომორძგუათ აღიარჷ ბიზანრიაშ იმპერიაქ 681 წანაშ ხეკულუათ. ბულგარეთიშ პირველი იმპერია დომინირენდჷ ბალკანეთიშ უმენტაში ნორთიშა დო შანულამი გაულა იღვენუ სლავურ კულტურეფშა კირილიცაშ ჭარალუაშ შემუშებათ. კრუმიშ დინასტიაშ გამაგალაშის ქიანაქ მიოჭირინუ ჸონიერი იმპერიაშ დო კაბეტი სახენწჷდოშ სტატუსის. ბულგარეთიშ პირველი იმპერიაქ XI ოშწანურაშ დაჭყაფუს აკოცჷ, მუჟანსჷთ ბიზანტიაშ იმპერატორი ბასილი II-ქ ქიდიჸუნუ დო აკარღჷნ. 1185 წანაშ წუმოძინელი ბულგარული ებუძოლიშ ჭყოლოფუათ გიჭყჷ ბულგარეთიშ მაჟირა იმპერიაქ, ნამუქჷთ მუში ხემანჭყუაფაშ კონკის მიოჭირინ ივან ასენ II-შ (1218–1241) ბორჯის. ანდა მუმაქიონაფალი ლჷმეფიშ დო ფეოდალური აწორინაფეფიშ უკული იმპერიაქ აკოცჷ დო 1396 წანას, დახე ხუთი ოშწანურაშ განწეხანს ოსმალეთიშ გამაგალაშ გიმე რდჷ.

1877-78 წანეფიშ რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმაქ გჷმიჭანუ მასუმა დო თეხანური ბულგარული სახრენწჷფოშ გიმოქიმინუა, ნამუქჷთ 1908 წანას გჷმაცხადუ ზოხორინალა ოსმალეთიშ იმპერიაშე. ბრელი ეთნიკური ბულგარალქ ახალი სახენწჷფოშ ხურგეფიშ გალე ქუდოსქიდჷ, ნამუქჷთ ირედენტისტული გენწყუაფეფი გარჩქინუ დო მეძობელეფწკჷმა მუსხირენი კონფლიქტი დო გერმანიაწკჷმა ალიანსი გჷმიჭანუ ჟირხოლო მოსოფელიშ ლჷმას. 1946 წანას ბულგარეთიქ სხუნუეფიშ რსხუშით ნადუდებუ ბჟაეიოლიშ ბლოკის ქაკათჷ დო სოციალისტური სახენწჷფოთ გჷნირთუ. გამაგე კომუნისტური პარტიაქ 1989 წანაშ რევოლუციეფიშ უკული ხეშუულებაშა მონოპოლიას გამასქიდჷ დო ანდაპარტიულ გიშაგორუეფს ალობა მეჩჷ. უკული ბულგარეთიქ დემოკრატიულ სახენწჷფოთ გეგნიქიმინჷ.

1991 წანას დემოკრატიული კონსტიტუციაშ მეღებაშ უკული, ბულგარეთი წჷმარინუანს საპარლამენტო რესპუბლიკას, ნამუთ აკმოდირთუ 28 ოლქიშე, პოლიტიკური, ადმინისტრაციული დო ეკონომიკური ცენტრალიზაციაშ მაღალი ხარისხით. ქიანაშ მაღალმიშნაველამი ეკონომიკა ევროპაშ ართამი ბაზარიშ ნორთი რე დო გერსხუ ნინალას, ნამუსჷთ გეჸუნს წარმება, გვალამოპალური ხერეჭუა დო ოფუტეშ მეურნობა. ბულგარეთშა გაულას იღვენუანს თიში, მუჭოთ ორთაშობური გაზიშ დო ნაფთოულური სატრანზიტო ქიანაშ როლი, თაშნეშე თიში სტრატეგიული ორენი უჩა ზუღას. ქიანაშ გალენური ურთიართობეფს გუთმოთანჷნს თიში გეოგრაფიული ორენი დო ევროპაშ რსხუშ, შენგენიშ ზონაშ დო ნატო-შ ასეიანი მაკათურობა.

ეტიმოლოგია

ჯოხოდვალა ბულგარეთი მოურს ბულგარეფიშე, თურქული გოჭყაფაშ თურშე, ნამუქჷთ დარსხუ ბულგარეთიშ პირველი იმპერია. თინეფიშ ჯოხო ბოლოშა ვა რე გაგებული დო ძნელი რე თიში გოჭყაფაშ დოდგინა ჩქინი წანეფიშეჭარუაშ IV ოშწანურაშე კინოხ; მარა, შილებე მიშარს პროტოთურქულ ზიტყვაშე ბულღა („წყორუა“, „თახუა“, „ეფაჩაფა“) დო თიშე გიშნაველი ზიტყვაშე ბულგაკი („ებუძოლი“, „არულობა“). შანულობა შილებე ხოლო უმოსი გიძინას დო იკათუას „ებუძოლს“, „არულობაშ გიმოჭანაფას“ ვარ-და „არულობაშ გოჭყაფას“, დო თეშნერო გიშულირი ზიტყვაშა „მაშონთეეფშა“. დინოხოლენი აზიას ფონოლოგიურო მოგვენი ჯოხოეფიშ მოღვენი თურული ბუნეფი შხირას ეჭარილი რდჷ მოგვენი ტერმინეფით, მუჭოთ ბულუოჯეფი, „ხუთი ბარბაროსული“ ბუნაშ კომპონენტი, ნამუეფჷთ IV ოშწანურას ეხანტილი რდეს მუჭოთ: „ესვარილი რასა“ დო „პრობლემეფიშ გჷმაჭყაფალეფო“.

ისტორია

ქიანა დზოხორინელი რე თურქეთშე 1908 წანაშე. 1944 წანას სხუნუეფიშ ჯარეფქ მიშელეს ბულგარეთშა, კონსტიტუციური მონარქია გაგთარაგვეს დო თარობაშა ქჷმორთჷ კომუნისტური ორიენტაციაშ საკათო თარობაქ. მაართა დემოკრატიულ ეშაგორუეფქ იტარჷ 1987 წანას. 1991 წანას მეღებულქ იჸუ ახალ კონსტიტუციაქ. მაართა ვა კომუნისტურ თარობაშ მადუდური რდჷ ფილიპ დიმიტროვი.

დემოგრაფია

• მახორობა: 7.365 ვითოში (2011), თენეფშე ბულგარალეფი 85%, თურქეფი 9%, ჩაჩანეფი 5%.
• ოფიციალური ნინა: ბულგარული.
• ნანანოღა: სოფია (1.089, აგლ. 1,183 ვითოში).
• ნოღეფი: პლოვდივი (338 ვითოში), ვარნა (312), ბურგასი (192), რუსე (161), სტარა ზაგორა (143).

მონძალა

• სოფია - ჯგ. სოფიაშ (VI ოშწ.), ალექსანდრე ნეველიშ (XIX ოშწ.), ბოიანაშ (XIII ოშწ.) ოხვამეეფი, არქეოლოგიური მუზეუმი;
• კაზანლაკიშ დო სვეჩტარიშ თრაკიული საფულეეფი;
• მადარა ჰორსემანი
• ნესებარი - ჯვეში ნოღა (V ოშწ.);
• პირინიშ ერუანული პარკი;
• რილაშ მონასტერი (XIX ოშწ.);
• სრებარნაშ ტყაჩირი;
• ბაჩკოვო - პეტრიწონიშ მონასტერი;
• რუსულ-ბულგარული მაჸალეობაშ მონუმენტი (XIX ოშწ.).

ჩინებული ბულგარალეფი

• ჭარუ - ივან ვაზოვი
• მობირეეფი - ლილი ივანოვა, ფილიპ კირკოროვი;
• სპორტსმენეფი - ხრისტო სტოიჩკოვი (კუჩხბურთი), მაგდალინა მალეევა (ჩოგბურთი);
• პოლიტიკოსეფი - ხრისტო ბოტევი, გიორგი დიმიტროვი, ტოდორ ჟივკოვი;

რესურსეფი ინტერნეტის

• Bulgaria