დინორეშა გინულა

უნგრეთი

რსხილეფიშ რედაქტირაფა
ვიკიპედიაშე
უნგრ. Magyarország
უნგრეთი
უნგრეთიშ
ჰიმნი: უნგრ. „Himnusz“[1]
(მარგ. „ჰიმნი“)
უნგრეთიშ ორენი
ნანანოღა
(დო უკაბეტაში ნოღა) 		ბუდაპეშტი

47°26′ ოორ. გ. 19°15′ ელ. გ. / 

ოფიციალური ნინა(ეფი) უნგრული
რელიგია (2022)[2]
თარობა უნიტარული საპარლამენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი თამაშ შუიოკი
 -  პრემიერ-მინისტრი ვიქტორ ორბანი
ფართობი
 -  გვალო 93,030 კმ2 (108-ო)
 -  წყარი (%) 3.7
მახორობა
 -  2024 ფასებათ 9,603,634[3] (95-ა)
ედპ (ჸუპ) 2025 ფასებათ
 -  გვალო $469.647 მილიარდი[4] (53-ა)
 -  ართ მახორუშე $49,147[4] (43-ა)
აგი (2023) 0.870 (46-ა)
ვალუტა ფორინტი (HUF)
ბორჯიშ ორტყაფუ UTC+1
 -  ზარხულიშ (DST) +2 (UTC)
ქიანაშ კოდი HU
Internet TLD .hu
ოტელეფონე კოდი +36

უნგრეთი (უნგრ. Magyarországⓘ) — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო ცენტრალურ ევროპას.[5] ქიანაშ ტერიოტრიაშ იკათუანს შქა დუნაიშ რზენიშ უმენტაშობას, ოორუეშე უხურგანს სლოვაკეთი, ოორუე-ბჟაეიოლშე — უკრაინა, ბჟაეიოლშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — რუმინეთი, ობჟათეშე — სერბეთი, ბჟადალშე — ავსტრია, ობჟათე-ბჟადალშე — ხორვატია დო სლოვენია. უნგრეთი იდვალუაფუ წყარმალუ დუნაიშ გოყორს დო თიშ ტერიტორიას უმენტაშო რე თოლუჭირინაფუ რზენეფი. ქიანაშ მხორობა 9.6 მილიონ ადამიერს აკმადგინანს, ნამუეფიშ უმენტაშობა ეთნიკურო უნგრალეფი (მადიარეფი) რენა, თაშნეშე ოხორანს შანულამი ჩაჩანი უჭიჭაშობა. უნგრული რე ოფიციალური ნინა დო ართ-ართი რე ევროპას, ნამუთ ვა რე ინდოევროპული ფანიაშ ნორთი.[6] ბუდაპეშტი — ქიანაშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა, შანულამი კულტურული დო ეკონომიკური ცენტრი.[7][8]

Map
უნგრეთიშ რუკა

უნგრეთიშ სახენწფოშ გჷმოქიმინუაშახ თეხანური უნგრეთიშ ტერიტორიას შხვადოშხვა კათა ოხორანდჷ, თინეფს შქას კელტეფი, რომაალეფი, ჰუნეფი, გერმანალი კათეფი, ავარეფი დო სლავეფი. უნგრეთიშ სახენწჷფობურობას გაჭყაფური უღჷ უნგრეთიშ სათაროშე, ნამუქჷთ დარსხუეს IX ოშწანურაშ დალიას ალმოშიქ დო თიში ქომოლსქუა არპადიქ შქა დუნიაშ რზენიშ დოჸუნაფათ.[9][10] 1000 წანას ხვისტა დეკჷ მაფა იშტვან I-ქ დო მუში ომაფე ქირსიანული ომაფეთ გჷნართინუ. შქაოშწანურეფიშ უნგრეთიშ ომაფე რდჷ ევროპული სახენწჷფო, ნამუქჷთ მუში კონკას მიოჭირინჷ გვიან შქაოშწანურეფს.[11]

განწეხანიშ ოსმალეთიშ ლჷმეფიშ უკული, 1526 წანას უნგრეთიშ ჯარქ დემარცხჷ მოჰაჩიშ ბურჯაფის დო 1541 წანას ნანანოღა ბუდა გეჭოფეს ოსმალეფქ, ნამუშით დიჭყჷ 150 წანაშე უმოსი ხანიშ განწეობაქ, მუჟანსჷთ ქიანა დორთილი რდჷ სუმი ნორთო:უნგრეთიშ ომაფე (ჰაბსბურგეფიშ ართგური), ოსმალეთიშ უნგრეთი დო გვერდო დუდიშული ტრანსილვანიაშ სათარო. ოსმალეფქ აღიარეს ოსმალთიშ უნგრეთიშ დინაფა 1699 წანაშ კარლოვიციშ ზეთ. უნგრეთიშ უმენტაში ნორთიქ აკიდგინჷ დო XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს ჰაბსბურგეფიშ გამაგალაშა გეგნორთჷ.

ზოხორინალაშ ლჷმეფქ ჰაბსბურგეფიშ მეხჷ, 1703–1711 დო 1848–1849 წანეფს, გჷმიჭანუ კომპრომისი, ნამუშით 1867 წანას დირსხჷ ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერიაქ, ნამუქჷთ XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს ჸონიერ ჟისახენწჷფოთ გჷნირთუ.[12] პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული ავსტრია-უნგრეთიქ აკოციუ დო გემაჸვენჯი 1920 წანაშ ტრიანონიშ ზეთ დიდგინჷ უნგრეთიშ ასეიანი ხურგეფქ, ნამუშ შედეგო მედინჷ ისტორიული ტერიტორიეფიშ 71%-ქ, ეკონომიკაშ უმენტაშობაქ, მახორობაშ 58%-ქ დო ეთნიკურო უნგრალეფიშ 32%-ქ.[13][14][15]

ლჷმაშ შედეგეფშე გიშულაშის, უნგრეთიქ გჷნიღჷ ბიჭიკეფი ლჷმეფიშ ორდოიან განწეხანს, ნამუეფიშ საბოლა რდჷ რეგენტი გამაგე მიკლოშ ჰორტიშ ნაციონალ-კონსერვატიული რეჟიმი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშის უნგრეთიქ ქაკათჷ ფაშისტური სახენწჷფოეფიშ ალიანსის, ნამუქჷთ შანულამი ღამაკი დო გავალი მიორინუ.[16][17] ქიანა ოკუპირებული რდჷ სხუნუეფიშ რსხუშით, ნამუქჷთ გაჭყჷ უნგრეთიშ ოკათე რესპუბლიკა მუჭოთ სატელიტური სახენწჷფო. 1956 წანაშ უმწუძინუ რევოლუციაშ შედეგო უნგრეთიქ ელაზჷმაფათ დუდიშულო გჷნირთუ, მარა ქუდოსქიდჷ სოციალისტური კარეშ რეპრესირებულ მაკათურო. 1989 წანაშ რევოლუციეფიშ შედეგო უნგრეთიქ თინჩალას გეგნორთჷ დემოკრატიული საპარლამენტო რესპუბლიკაშა.[18] 2004 წანას, ევროპაშ რსხუშ მაკათურო გჷნრითუ, 2007 წანაშე — შენგენიშ ზონას.

უნგრეთი რე მაღალმიშნაველამი ქიანა, საარძო ჭყანთხილუათ დო უფასე შქაფონი გონათუათ.[19][20] უნგრეთის ქვერსემი განწეობაშ ისტორია უღჷ ხელუანობაშა, მუსიკაშა, ლიტერატურაშა, სპორტიშა, მენცარობაშა დო ტექნიკაშა მიშნაღელი თიაშჸურე.[21][22][23][24] ქიანა რე პოპულარული ტურისტული მეკონჭაფუ ევროპას, ნამუსჷთ 2019 წანას 24,5 მილიონი შხვაშ თური ტურისტიქ ესურჷნ.[25] უნგრეთი ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათური რე, თინეფს შქას: ევროპაშ სხუნუ, ევროპაშ რსხუ, ნატო, გოერო, მოსოფელიშ ჭყანთხილუაშ ორგანიზაცია, მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია, მოსოფელიშ ბანკი, აზიაშ ინფრასტრუქტურაშ საინვესტიციო ბანკი დო ვიშეგრადიშ ბუნა.[26]

  • ოფიციალური: უნგრეთიშ რესპუბლიკა.
  • ოდაბადური: Magyarország; Magyar Köztársaság.

ქიანა იდვალუაფუ ბჟაეიოლ ევროპას. ომძღჷ ქიანეფი: ავსტრია, სლოვაკეთი, უკრაინა, რუმინეთი, სერბეთი, ხორვატია, სლოვენია.

  • ფართობი - 93.030 კვ.კმ.
  • ორთა: უდიდაში ტობა — ბალატონი, უდიდაში წყარმალუეფი — დუნაი დო ტისა. უმაღალაში კონკა — კეკეში (1,015 მ).
  • სახენწჷფოშ მადუდური: პრეზიდენტი ლასლო შოლიომი.
  • თარობაშ დუდმახვენჯი: პრემიერ-მინისტრი.
  • კანონიშდუმადვალუ ორგანო: ართპალატამი პარლამენტი — სახენწჷფო კათუა (386 მაკათური).
  • ადმინისტრაციული დორთუალა: 19 ოლქი, 20 ონოღე ტერიტორია დო ნანანოღა, ნანანოღას გჷშაკერძაფილი სტატუსი უღჷ.

რესურსეფი ინტერნეტის

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  1. ↑ The Story Behind the Hungarian National Anthem. Jules S. Vállay. კითხირიშ თარიღი: 8 May 2017.
  2. ↑ A népesség vallás, felekezet és nemek szerint: népszámlálások 1930, 1949, 2001, 2011, 2022 (XLSX file). Hungarian Central Statistical Office (26 September 2023).
  3. ↑ 2022 Hungarian census. Hungarian Central Statistical Office (KSH) (7 December 2023). კითხირიშ თარიღი: 26 October 2024.
  4. 1 2 World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Hungary). International Monetary Fund (22 October 2024). კითხირიშ თარიღი: 26 October 2024.
  5. ↑ The Fundamental Law of Hungary. Hungarian State. კითხირიშ თარიღი: 8 May 2017.
  6. ↑ Hungary | History, Map, Flag, Population, Currency, & Facts | Britannica (en) (2024-12-22). კითხირიშ თარიღი: 2024-12-24.
  7. ↑ Hungary - Rivers, Plains, Soils | Britannica (en) (2024-12-22). კითხირიშ თარიღი: 2024-12-24.
  8. ↑ Péter, László. Budapest.
  9. ↑ Hungary in the Carpathian Basin. Lajos Gubcsi (6 June 2017). კითხირიშ თარიღი: 6 June 2017.
  10. ↑ (1982) Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae. Magyar Tudományos Akadémia (Hungarian Academy of Sciences), ხს. 419. 
  11. ↑ Kristó Gyula – Barta János – Gergely Jenő: Magyarország története előidőktől 2000-ig (History of Hungary from the prehistory to 2000), Pannonica Kiadó, Budapest, 2002, ISBN 963-9252-56-5, p. 687, pp. 37, pp. 113 ("Magyarország a 12. század második felére jelentős európai tényezővé, középhatalommá vált"/"By the 12th century Hungary became an important European constituent, became a middle power", "A Nyugat részévé vált Magyarország ... /Hungary became part of the West"), pp. 616–644
  12. ↑ "Austria-Hungary, HISTORICAL EMPIRE, EUROPE". Encyclopædia Britannica. 6 June 2017. https://www.britannica.com/place/Austria-Hungaryაკითხულია: 6 June 2017.
  13. ↑ Richard C. Frucht (31 December 2004). Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture. ABC-CLIO, ხს. 360. ISBN 978-1-57607-800-6. 
  14. ↑ "Trianon, Treaty of". The Columbia Encyclopedia. 2009. http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-TrianonTr.html.
  15. ↑ Text of the Treaty, Treaty of Peace Between The Allied and Associated Powers and Hungary And Protocol and Declaration, Signed at Trianon June 4, 1920. კითხირიშ თარიღი: 10 June 2009.
  16. ↑ Hungary: The Unwilling Satellite Archived 16 February 2007 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. John F. Montgomery, Hungary: The Unwilling Satellite. Devin-Adair Company, New York, 1947. Reprint: Simon Publications, 2002.
  17. ↑ Thomas, The Royal Hungarian Army in World War II, pg. 11
  18. ↑ (23 October 1989) „1989. évi XXXI. törvény az Alkotmány módosításáról“ (hu). Magyar Közlöny 44 (74). 
  19. ↑ OECD (27 June 2013). „OECD Health Data: Social protection“. OECD Health Statistics (Database). DOI:10.1787/data-00544-en. 
  20. ↑ Eurydice. Compulsory Education in Europe 2013/2014. European commission. კითხირიშ თარიღი: 19 May 2014.
  21. ↑ “Hungary's Nobel Prize Winners, 13 Hungarian win Nobel Prize yet“, Hungarian Academy of Sciences. კითხირიშ თარიღი: 2 April 2022. 
  22. ↑ “Population per Gold Medal. Hungary has the second highest gold medal per capita in the world. All together it has 175 gold medal until 2016.“, medalspercapita.com. კითხირიშ თარიღი: 18 June 2017. 
  23. ↑ Hungarian literature – ”Popular poetry is the only real poetry was the opinion of Sándor Petőfi, one of the greatest Hungarian poets, whose best poems rank among the masterpieces of world literature”., Encyclopædia Britannica, 2012 edition
  24. ↑ Szalipszki, pg.12
    Refers to the country as "widely considered" to be a "home of music".
  25. ↑ STADAT – 4.5.3. The number of inbound trips to Hungary and the related expenditures by motivation (2009–). კითხირიშ თარიღი: 2022-06-02.
  26. ↑ International organizations in Hungary. Ministry of Foreign Affairs. კითხირიშ თარიღი: 20 November 2016.
გორილი რე "https://xmf.wikipedia.org/w/index.php?title=უნგრეთი&oldid=241656"-შე