დინორეშა გინულა

ლუქსემბურგი

რსხილეფიშ რედაქტირაფა
ვიკიპედიაშე
ლუქსემბურგიშ კაბეტ საჰერცოგო

ლუქსემბურგი
ლუქსემბურგიშ
დევიზი: "Mir wëlle bleiwe wat mir sinn"
„ჩქი მონებჷნა დობსქიდათ თინერეფ მუნერეფით ვორეთჷნ“
ჰიმნი: "Ons Heemecht"
(„ჩქინი ოდაბადე“)
ლუქსემბურგიშ ორენი
ნანანოღა
(დო უკაბეტაშ ნოღა) 		ლუქსემბურგი[1]
ოფიციალურ ნინა(ეფი) ერუანული ნინა:
ლუქსემბურგული
ადმინისტრაციული ნინეფი:
რელიგია 
  • 38% ვა რელიგიური
  • 9% შხვა
თარობა უნიტარულ საპარლამენტო კონსტიტუციურ მონარქია
 -  კაბეტ ჰერცოგი გიიომ V
 -  პრემეირ-მინისტრი ლუკ ფრიდენი
ფართობი
 -  გვალო 2,586.4 კმ2 (168-ო)
 -  წყარი (%) 0.23 (2015)[2]
მახორობა
 -  2025 ფასებათ 681,973[3] (163-ა)
 -  მეჭედალა 264 ად/კმ2 (53-ა)
ედპ (ჸუპ) 2025 ფასებათ
 -  გვალო $106.505 მილიარდი[4] (100-ა)
 -  ართ მახორუშე $154,914[4] (1-ლი)
აგი (2023) 0.922 (25-ა)
ვალუტა ევრო (€) (EUR)
ბორჯიშ ორტყაფუ CET+1
 -  ზარხულიშ (DST) CEST+2 (UTC)
ქიანაშ კოდი LU
Internet TLD .lu
ოტელეფონე კოდი +352
Map
ლუქსემბურგიშ ინტერაქტიულ რუკა

ლუქსემბურგი (ლუქს. Lëtzebuergⓘ, გერმ. Luxemburgⓘ, ფრანგ. Luxembourgⓘ), ოფიციალურო ლუქსემბურგიშ კაბეტ საჰერცოგო (ლუქს. Grousherzog dem Letzebuerg, გერმ. Großherzogtum Luxemburgⓘ, ფრანგ. Grand-Duché de Luxembourgⓘ) — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ სახენწჷფო ბჟადალ ევროპას. ბჟადალშე დო ოორუეშე უხურგანს ბელგია, ბჟაეიოლშე — გერმანია, ობჟათეშე — საფრანგეთი. ქიანაშ ნანანოღა დო უკაბეტაშ ნოღა რე ლუქსემბურგი,[5] ევროპაშ რსხუშ ოთხ ინსტიტუციურ ორენშე ართ-ართ რე [კომ. 1] დო მენძელენს ევროპაშ რსხუშ მუზმარენ ინსტიტუტის, თინეფს შქას ევროპაშ რსხუშ უმაღალაშ სასამართალო ინსტიტუტის, ევროპაშ რსხუშ სასამარალოს.[6][7]

მუჭოთ დაბალ დიხეფიშ ნორთისჷნ, ლუქსემბურგის მეჭედელ პოლიტიკურ დო კულტურულ ურთიართობეფ უღჷ ბელგია დო ნიდერლანდეფწკჷმა. ლუქსემბურგიშ კულტურაშა, კათაშა დო ნინეფშა ქვერსემ გაულა უღჷნა გერმანიას დო საფრანგეთის: გერმანიკულ ნინაშ ბუნაშ ლუქსემბურგულ ნინა, ლუქსემბურგალეფიშ დო ლუქსემბუეგიშ კაბეტ საჰერცოგოშ აკა აღიარაფილჷ ერუანულ ნინა რე;[8][9] ფრანგულ რე აკა კანონმადვალუ ნინა; გერმანულ ნინაწკჷმა ართო, ჟირხოლო გჷმირინაუფუ ადმინისტრაციულ ოკითხირეეფს.[8]

ლუქსემბურგიშ ფართობ რე 2.586კმ2 დო თე მაძირაფალით ევროპაშ მაშკვითა უჭიჭაშ ქიანა რე.[10] 2025 წანას, ქიანაშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 681 973 ადამიერს, ნამუშით თინა ევროპაშ ართ-ართ არძაშე მერკეთ დოხორელ ქიანა რე,[3] მარა მახორობაშ ძინაშ არძაშე მაღალ ტემპით;[11] შხვაშ თურ ქიანაშ მენმოღალეეფიშ მახორობაშ დახე გვერდის აკმადგინანს.[12] ლუქსემბურგი რე წჷმმარინაფონ დემოკრატია, ნამუსჷთ დუდენს კონსტიტუციურ მონარქი, კაბეტ ჰერცოგ გიიომ, ნამუთ მოსოფელს აკა სუვერენულ კაბეტ ჰერცოგ რე.

XI ოშწანურას დირსხჷ ლუქსემბურგიშ საგრაფოქ მუჭოთ სახენწჷფოქ საღორონთო რომიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას. სახენწჷფოშ გოპეულუაშ კონკა რდჷ, მუჟანსჷთ XIV ოშწანურას თიშ მონარქი ჰაინრიხ VII-ქ საღორონთო რომიშ იმპერატორიშ ხვისტა დიკჷნ. XV ოშწანურას ლუქსემბურგიქ გეგნორთჷ ჰაბსბურგეფიშ გამაგალაშა, XVIII ოშეწანურას საფრანგეთიქ თიშ ანექსია იქჷ. ლუქსემბურგი სუმშა რდჷ დორთილ დო თიშ ტერიტორიაქ დეჭიჭარჷ. 1815 წანას, კჷნე აკიდგინჷ ნაპოლეონიშ მარცხებაშ უკული, 1867 წანას კჷნე დირთინუ ზოხორინალა ლუქსემბურგიშ კრიზისიშ უკული.

ლუქსემბურგი რე წუმოძინელ ქიანა სადიო ეკონომიკათ, ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდიშ დო მოსოფელიშ ბანკიშ მეჯინათ, ედპ-შ ართ შურ მახორუშა მოსოფელს ართ-ართ არძაშე უმაღალაშ მაძირაფალით. თაშნეშე ქიანა მაღალ რეიტინგის იკენს თელარაშ გენწეხანობაშ, ადამიერიშ წუმოძინაშ დო ადამიერიშ ნებეფიშ თოლწონუათ.[13][14] 1994 წანას, იუნესკოქ ისტორიულ ნოღა ლუქსემბურგი მონძალაშ ძეგლო გეგმაცხადჷ თიშ ქვერსემ ჯიხაზურგეფიშ დო ისტორიულ კვარტალეფიშ გიშაკერზაფილ ასქილადაფაშენ.[15] ლუქსემბურგი ევროპაშ რსხუშ,[16] ეკონომიკური წოროხანდაშ დო წუმოძინაშ ორგანიზაციაშ, გოეროშ, ნატო-შ დო ბენილუქსიშ დჷმარსხუაფალ მაკათურ რე.[17][18] 2013 დო 2014 წანეფს ლუქსემბურგიქ პირველაშე აკათჷ გოეროშ უშქურანჯალაშ სხუნუშ აკოდგინალუას.[19]


ჯოხოდვალა

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  • ოფიციალურო: ლუქსემბურგიშ კაბეტ საჰერცოგო.
  • ლუქსემბურგულო - Grousherzog dem Letzebuerg ფრანგულო - Grand-Duche de Luxembourg; გერმანულო - Grossherzogtum Luxemburg.
  • ეტიმოლოგია: ლუქსემბურგი დუდშე ჯოხოდჷ მორჩილ ჯიხას (lucilemburrugh, კელტურო Lucilem - „მორჩილი“, გერმანულო burg - „ჯიხა“, უკული ქიგიადუ ედომუშამ ქიანას).

გეოგრაფია

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ლუქსემბურგი იდვალუაფუ ბჟადალ ევროპას. ომძღჷ ქიანეფი: საფრანგეთი, ბელგია, გერმანია. ფართობი - 2.600 კვ.კმ.

სახენწჷფო

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  • პოლიტიკური სისტემა - კონსტიტუციური მონარქია.
  • სახენწჷფოშ მადუდური - დიდი ჰერცოგი ანრი (ნასაუშ დინასტიაშე).
  • თარობაშ დუდმახვენჯი - პრემიერ-მინისტრი.
  • კანონიშდუმადვალუ ორგანო - ართპალატამი პარლამენტი (60 მაკათური).
  • ადმინისტრაციული გორთუალა - 3 ოლქი (district) დო 12 კანტონი (canton).

დემოგრაფია

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ნოღეფი (ვითოში) - ლუქსემბურგი (79), ეშ-ალზეტი (28), დიუდელანჟი (18).

რესურსეფი ინტერნეტის

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

კომენტარეფი

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  1. ↑ ბრიუსელი, ფრანკფურტი დო სტრასბურგწკჷმა ართო.

სქოლიო

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  1. ↑ The World Factbook (en). Central Intelligence Agency (24 November 2020). კითხირიშ თარიღი: 11 December 2020.
  2. ↑ Surface water and surface water change. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). კითხირიშ თარიღი: 11 October 2020.
  3. 1 2 En 2024, une croissance démographique ralentie par une faible fécondité et un recul de l'immigration (fr) (13 May 2025). კითხირიშ თარიღი: 13 May 2025.
  4. 1 2 World Economic Outlook Database, October 2024 (en). International Monetary Fund. კითხირიშ თარიღი: 17 February 2025.
  5. ↑ Europe :: Luxembourg — The World Factbook – Central Intelligence Agency. კითხირიშ თარიღი: 12 December 2020.
  6. ↑ Decision of the Representatives of the Governments of the Member States on the location of the seats of the institutions (12 December 1992) (2014). კითხირიშ თარიღი: 24 October 2017.
  7. ↑ Luxembourg | national capital, Luxembourg (en). კითხირიშ თარიღი: 12 December 2020.
  8. 1 2 Loi du 24 février 1984 sur le régime des langues (fr). კითხირიშ თარიღი: 18 January 2025.
  9. ↑ (2023) Constitution du Grand Duché de Luxembourg (fr, lb, de). Brochure distribuée par la chambre des députés (48 pages). 
  10. ↑ Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table. Epp.eurostat.ec.europa.eu. კითხირიშ თარიღი: 21 February 2010.
  11. ↑ Country comparison :: POPULATION growth rate. The World Factbook. კითხირიშ თარიღი: 16 April 2017.
  12. ↑ Krouse, Sarah. “Piping Hot Gromperekichelcher, Only if You Pass the Sproochentest“, The Wall Street Journal, 1 January 2018, p. 1. 
  13. ↑ Country Ranking – Rainbow Europe. კითხირიშ თარიღი: 28 October 2021.
  14. ↑ Human Development Report 2021/2022 (en). United Nations Development Programme (8 September 2022). კითხირიშ თარიღი: 8 September 2022.
  15. ↑ City of Luxembourg: its Old Quarters and Fortifications. World Heritage List. UNESCO, World Heritage Convention. კითხირიშ თარიღი: 16 April 2017.
  16. ↑ European Union | Definition, Purpose, History, & Members. კითხირიშ თარიღი: 12 December 2020.
  17. ↑ Timeline: Luxembourg – A chronology of key events BBC News Online, 9 September 2006. Retrieved 8 October 2006.
  18. ↑ Independent Luxembourg. კითხირიშ თარიღი: 12 December 2020.
  19. ↑ Asselborn's final Security Council meeting. Luxemburger Wort (19 December 2014). კითხირიშ თარიღი: 2 April 2015.
გორილი რე "https://xmf.wikipedia.org/w/index.php?title=ლუქსემბურგი&oldid=242543"-შე