დინორეშა გინულა

ლიხტენშტაინი

რსხილეფიშ რედაქტირაფა
ვიკიპედიაშე
ათე ხასჷლა რე ცენტრალურ ევროპას მადვალუ ჯუკუ სახენწჷფოშ გეშა. შხვა შანულობეფიშ გეშა, ქძ. ლიხტენშტაინი (მიარეშანულამი).
ლიხტენშტაინიშ სათარო
გერმ. Fürstentum Liechtenstein
ლიხტენშტაინი
ლიხტენშტაინიშ
შილა
დევიზი: „Für Gott, Fürst und Vaterland”
„ღორონთიშო, თარიშო დო ოდაბადეშო”
ჰიმნი: 
ლიხტენშტაინიშ ორენი
ნანანოღავადუცი

47°09′ ოორ. გ. 9°33′ ელ. გ. / 

უკაბეტაშ ნოღა შაანი[კომ. 1]
ოფიციალურ ნინა(ეფი) გერმანული
რელიგია 
თარობა უნიტარულ საპარლამენტო გვერდო-კონსტიტუციურ მონარქია ბონ დემოკრატიაშ ელემენტეფით
 -  მონარქი ჰანს-ადამ II
 -  რეგენტი ალოიზი
 -  პრემიერ-მინისტრი ბრიგიტა ჰაასი
ფართობი
 -  გვალო 160.50[3] კმ2 (190-ა)
 -  წყარი (%) 2.7[4]
მახორობა
 -  2023 ფასებათ 41,232[5] (189-ა)
 -  მეჭედალა 249 ად/კმ2 (56-ა)
ედპ (ჸუპ) 2024 ფასებათ
 -  გვალო $7.172 მილიარდი[6] (169-ა)
 -  ართ მახორუშე $210,600[6] 
აგი (2023) 0.938 (17-ო)
ვალუტა შვეიცარიული ფრანკი (CHF)
ბორჯიშ ორტყაფუ UTC+1
 -  ზარხულიშ (DST) UTC+2 (UTC)
ქიანაშ კოდი LI
Internet TLD .li
ოტელეფონე კოდი +423
Map
ლიხტენშტაინიშ ინტერაქტიულ რუკა

ლიხტენშტაინი[კომ. 2] (გერმ. Liechtensteinⓘ [ˈlɪçtn̩ʃtaɪn]); ალემან-გერმ. Liachtaschta; ოფიციალურ ჯოხოდვალა — ლიხტენშტაინიშ სათარო (გერმ. Fürstentum Liechtensteinⓘ[კომ. 3][12] [ˈfʏʁstn̩tuːm ˈlɪçtn̩ˌʃtaɪ̯n]) — ჟირფათ ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ გერმანულნინამ ჯუკუ სახენწჷფო ცენტრალურ ევროპულ ალპეფს, ნამუსჷთ ბჟაეიოლშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს ავსტრია, ოორუე-ბჟადალშე, ბჟადალშე დო ობჟათეშე — შვეიცარია.[13] ლიხტენშტაინი რე გვერდო-კონსტიტუციურ მონარქია, ნამუსჷთ დუდენს ლიხტენშატინიშ თარი ლიხტენშტაინეფიშ დინასტიაშე, ასეიან მონარქ რე ჰანს-ადამ II. სახენწჷფო რე ევროპაშ მაანთხა სახენწჷფო ფართობიშ მეჯინათ, ნამუშ ტერიტორია 160 კმ2-შე ონდეთ უმოსის აკმადგინსჷნ, მახორობა — 40 023 ადამიერ.[14] ლიხტენშტაინ რე მოსოფელიშ არძაშე უჭიჭაშ ქიანა, ნამუთ ჟირ ქიანას უხურგანსჷნ[15] დო ართ-ართ რე თი აკაკა ქიანეფს შქას, ნამუეფსჷთ ვალ ვაუღჷნან.[16]

ლიხტენშტაინი 11 მუნიციპალიტეტო ირთჷ. ქიანაშ ნანანოღა რე ვადუცი, უკაბეტაშ მუნიციპალიტეტ — შაანი. გოეროშ, ევროპაშ დუდიშულ ვაჭუაშ ასოციაციაშ დო ევროპაშ სხუნუშ მაკათური რე. ვა რე ევროპაშ რსხუშ მაკათური სახენწჷფო, მარა ოკათჷ მუჭოთ შენგენიშ ზონასჷნ, თეშ ევროპაშ ეკონომიკურ ზონას. ქიანას უღჷ საბაჟო დო სავალუტო რსხუ შვეიცარიაწკჷმა, შვეიცარიული ფრანკიშ გჷმორინაფათ. პოლიტიკურო, 2003 წანას მანჯებულჷ საკონსტიტუციო რეფერენდუმქ მონარქის უმოსი მეტ ხემანჭუობეფ მეჩჷ, თიშ უკულ, მუთ თიქ რეფერენდუმიშ აკორცუაფაშ შვანს ქიანაშ დოტებათ დირცქინჷნ. თე ხემანჭუოფეფშა მიშმურს თარობაშ გინორინაფაშ, მოსამართალეფიშ დორინაფაშ დო კანონდვალაუშა ვეტო გედვალაშ ნება.[17]

ეკონომიკურო, ლიხტენშტაინს ართ შურ მახორუშა ართ-ართ არძაშე მაღალ ედპ უღჷ მოსოფელს, ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტიშ გოთოლწონუათ.[18] ქიანას უღჷ ჸონიერ ფინანსურ სექტორი, ნამუშ ცენტრ ვადუცის რე. ქიანა ნამდგარდია ბორჯის მილიარდერეფიშ ოგინაგაფუე ხვაშიათ რდჷ ჩინებული, ნამუქჷთ 2008 წანას ოგინოგაფუე სკანდალით გეთჷ, მარა თიშ უკულ სათაროქ შანულამო გიახანდჷ თე რეპუტაციაშ ჩათხინაფალო. ლიხტენშტაინი, ნამუთ ალპურ ქიანა რენ, გვალამი რე, ნამუსჷთ ქიანას ზოთონჯიშ სპორტულ მეკონაჭაფო გჷნმართინუანს.

ეტიმოლოგია

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  • ოფიციალური — ლიხტენშტაინიშ სათარო.
  • ოდაბადური — Liechtenstein; Furstentum Liechtenstein.
  • ეტიმოლოგია. ჯოხოდვალა შანენს ქექე ქუას დო გიადჷ ლიხტენშტაინიშ დინასტიაშ მეჯინათ, ნამუეფქჷთ მიძინეს დო აკაშქვეს შელენბერგიშ დო ვადუციშ საგრაფოეფიშ ტერიტორიეფინ.
ლიხტენშტაინი

ისტორია

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
ჯინჯიერ სტატია: ლიხტენშტაინიშ ისტორია

ორდოიან ისტორია

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
გუტენბერგიშ ჯიხა, ბალზერსი, ლიხტენშტაინი
ვადუციშ ჯიხა, მიოჯინით ნანანოღაშა, სოდე ოხორანს ლიხტენშტაინშ თარ ჰანს-ადამ II.
1805-1806 დო 1814-1836 წწ. ლიხტენშტაინიშ თარ იოჰან I ფონ ლიხტენშტაინიშ სურათი, იოჰან ბაპტისტ ლამპი უნჩაშიშ ნახანტა. ლიხტენშტაინიშ მუზეუმი, ვენა

ლიხტენშტაინიშ ტერიტორიას ადამიერეფიშ რინაშ პირველ ნოქურ შქა პალეოლითიშ ხანას ორხველჷ[19]. თენა თიშა მიოწურუანს, ნამჷ-და ადამიერეფ ალპეფიშ თე ნორთის დიო ხოლო უჯვეშაშ ბორჯის ოხორანდესჷნ. ჯვ. წ. 5300 წანაშო, ლეხერეფს გეგმორჩქინდჷ ნეოლითურ დიხაშხანდურ ხორუეფქ. თე ბორჯშე ადამიერეფქ: ქჷდიჭყეს დიხაშ დამუშება, აკაგეს პირველ იროიან ხორუეფი, ქჷდიჭყეს ჩხოლარეფიშ დოჭყანაფა. ლიხტენშტაინიშ ტერიტორიას ნეოლითური ხორუეფიშ მეგრაფა ძალამ შანულამ რე, ანდანდე თენა ოძირანს, ნამჷ-და თე რეგიონიშ უკაჭულ რელიეფიშ უმკუჯინალო, ადამიერეფს 5000 წანაშ წოხოლეთ შეულებუდეს ალპურ ლეხერეფს წჷმოძინელ ოფუტეშ მეურნობაშ დოჭყაფა.

ლიხტენშტაინიშ ტერიტორიას გვიან რკინაშ ხანას (ჯვ. წ. 450 წანაშე) ჰალშტატიშ დო ლა-ტენიშ კულტურეფ პეულანდეს. მერჩქინელ რე, ნამჷ-და თე კულტურეფს ჯვეშ ბერძენულ დო ეტრუსკულ ცივილიზაციეფიშ გაულა უღუდესჷნ. რკინაშ ხანაშ განწეხანს დო რომაულ ეპოქაშა, ალპურ რაინიშ ლეხერს აბორიგენულ თური — ვენონეფი ოხორანდჷ. თე რეგიონიშ რომაულ ანექსია ეტაპობურო მიშჷ, ჯვ. წ. 58 წანა: იულიუს კეისარქ ბიბრაქტეშ ლჷმას დამარცხჷ ალპურ თურეფი, ნამუშით რეგიონქ რომიშ გაულაშა გენშართჷ. ჯვ. წ. 15 წანა: იმპერატორ ავგუსტუსიშ სქუაჸონერეფქ — ტიბერიუსიქ (მუმალს რომიშ მაჟირა იმპერატორქ) დო დრუზუსიქ საბოლათ ქჷდიჸუნუეს ედომუშამ ალპურ ოფირჩა[20].

თი დიხეფქ, ნამუეფჷთ მოგვიანეთ ლიხტენშტაინიშ ჯოხოთ გინირთჷნ, რომიშ პროვინცია რეციაშ (Raetia) ნორთო გინირთჷ. ათე არანს რომიშ არმია აკონტროლენდჷ, ნამუსჷთ კაბეტ ლეგიონერულ კარეეფ უღუდჷ ბრიგანტიუმს (Bregenz, ავსტრია), ბოდენიშ ტობაშ გოხოლუას დო მაგიას (Maienfeld, შვეიცარია). რომაალეფქ აკაგეს დო ულუანდეს შარეფს, ნამუთ თე ტერიტორიას გიშმეშჷნ. მეხოლაფირო ახ. წ. 260 წანას ბრიგანტიუმი ალემანეფქ აკორაბადეს — თენა რდჷ გერმანულ თური, ნამუქჷთ მოგვიანეთ, 450 წანაშო, თე დიხეფს ქჷდიხორესჷნ.[20]

ორდოიან შქა ოშწანურეფს, ალემანეფქ V ოშწანურაშო ბჟაეიოლ შვეიცარიაშ გაბარს ქჷდიხორეს, VIII ოშწანურაშ დათებუშო — ალპეფიშ ლეხერეფს. ტერიტორია, ნამუთ მოგვიანეთ ლიხტენშტაინიშ ჯოხოთ იჸუაფუდჷ ჩინებულინ, ალემანიაშ ბჟაეიოლ კირდეს იდვალუაფუდჷ. VI ოშწანურას, ათე არანქ ფრანკეფიშ იმპერიაშ ნორთო გინირთჷ თიშ უკული, მუთ ხლოდვიგ I-ქ 504 წანას ტოლბიაკწკჷმა ალემანეფს გიორჯგინჷნ.[21][22]

ტერიტორია, ნამუქჷთ მოგვიანეთ ლიხტენშტაინიშ ჯოხოთ გინირთჷნ, ფრანკეფიშ ჰეგემონიაშ (მეროვინგეფიშ დო კაროლინგეფიშ დინასტიეფი) თუდო სქიდუდჷ 843 წანაშახ, სოიშა ვერდენიშ აპიჯალაქ კაროლინგეფიშ იმპერია ვაგორთჷნ; თექ მოხვადჷ 814 წანას კარლოს დიდიშ ღურაშ უკული.[19] ტერიტორია, ნამუთ მოგვიანეთ ლიხტენშტაინო გინირთჷნ, ბჟაეიოლ ფრანკეფიშ ომაფეშ (East Francia) ნორთ რდჷ, მოგვიანეთ — მეხოლაფირო 1000 წანაშო, კჷნე აკიკათეს შქა ფრანკეფიშ ომაფეწკჷმა საღორონთო რომიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას.[19] მეხოლაფირო 1100 წანაშა, თე არანს თარ ენა რეტორომანულ (Romansch) რდჷ; თეშ უკული, ტერიტორიას გერმანულ ნინაქ ქჷდიჭყუ მოდვალა. 1300 წანას, რეგიონს ქაკათჷ დო ქჷდიხორუ ხოლო ართ ალემანურ მახორობაქ — ვალზერეფქ, ნამუეფჷთ გოჭყაფათ ვალეშე (Valais) რდეს; მაღალგვალამ ოფუტე ტრიზენბერგი ამდღარშათ ეთმისქილიდუანს ვალზერულ დიალექტიშ მახასიათებელეფს.[23]

1200 წანაშო, ალპური გაბარიშ ედომუშამ დომინიონეფს (დიხეფს) სავოიაშ, ცერინგენიშ, ჰაბსბურგიშ დო კიბურგიშ გვარიშეფი აკონტროლენდეს. შხვა რეგიონეფს იმპერიულ დუდიშულიშ სტატუსიქ მიაჩესჷნ, ნამუთ იმპერიას გვალაშ გინაულარეფშა ბონ კონტროლიშ მეშქაშობას არზენდჷ. მუჟანსჷთ 1264 წანას კიბურგიშ დინასტიაქ აკოცუნ, ჰაბსბურგეფქ, მაფა რუდოლფ I-იშ (ნამუქჷთ 1273 წანას საღორონთო რომიშ იმპერატორო გინირთჷნ) ხემანჯღვერალათ, მუნეფიშ ტერიტორიეფს ბჟაეიოლ ალპურ გაბარშახ გუძინეს.[21] 1396 წანას, ვადუციქ, ნამუთ მოგვიანეთ ლიხტენშტაინიშ ობჟათე რეგიონო გინირთჷნ, იმპერიულ დუდიშულ სტატუს მიპალუ; თენა შანენდჷ თის, ნამჷ-და თინა ხვალე საღორონთო რომიშ იმპერატორს დუთმოჸუნდჷნ.[24]

დინასტიაშ გოჭყაფა

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

საგვარო, ნამუშეთ ჯოხოდვალა ლიხტენშტაინი მოურსჷნ, გოჭყაფათ ვენაშ ობჟათეშე, თუდოლენ ავსტრიას მადვალუ ლიხტენშტაინიშ ჯიხაზურგა-შე რდჷ. თე ჯიხაზურგა თინეფ არძაშ უკულაშ 1140 წანაშე XIII ოშწანურაშა აპალჷდეს დო კჷნე 1807 წანაშე მოჸუნაფილ ასეშა. ლიხტენშტაინარეფქ დიხეფ ქიჸიდეს, თარო მორავიას, თუდონ ავსტრიას, სილეზიას დო შტირიაშ საჰერცოგოს. რახანსუნ თე ტერიტორიეფ ფეოდალურ ოპალუეს (ფეოდი) რდჷ დო უმოს მაღალ რანგის ფეოდალეფს, გიშაკერზაფილო ჰაბსბურგეფიშ შხვადოშხვა შტოშ მინჯალას რდჷნ, კერზოთ, ლიხტენშტეინიშ დინასტიაქ ვეშალებუ იმპერიულ პარლამენტშა (საიმპერატორო დიეტშა) აბანიშ მოპალუაშო თარ მოთხირიშ რსულებაქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ლიხტენშტეინიშ მუზმარენ თარ ჰაბსბურგეფიშ მუსხირენ გამაგეშ არხო ელმაჩამალო მოღალენდესჷნ, იმპერიულ ხვისტაშ ბონ კონტროლიშ გიმე მარენჯ ტერიტორიეფიშ უმუშო, თინეფს მორჩილ ხემანჭუაფა უღუდეს საღორონთო რომის იმპერიას.

ათე სამანჯელით, ფანია ოცადუდჷ საღორონთო რომიშ იმპერიაშ იმპერატორშე ქიჸიდუკო თიცალ დიხეფი, ნამუეფჷთ მირჩქინუაფუდჷ მუჭოთ იმპერიულ დუდიშულაშ მოღვენჯი, ანუ ნამუეფჷთ შქამალ ფეოდალურ დოჸუნალობაშ უმუშო რდესჷნ. XVII ოშწანურაშ დაჭყაფუს, კარლ I ლიხტენშტაინს საღორონთო რომიშ იმპერატორ მათექ თავადიშ (Fürst) ტიტულ მეჩჷ, მუჟანსჷთ კარლქ პოლიტიკურ ბურჯაფის თიშ ხუჯ ქუდეკინჷნ.[25][26] მოგვიანეთ, ჰანს-ადამ I-ს ნება ქიმეჩეს ჰოჰენემსეფშე ქიჸიდუკონ მორჩილ შელენბერგიშ ოპალუე (1699 წანას) დო ვადუციშ საგრაფო (1712 წანას). ათე მორჩილ ტერიტორიეფს ზუსტას თი პოლიტიკურ სტატუსი უღუდეს, მუთ ოხვილურ რდჷნ: იმპერატორიშ მოხ, თინეფს შხვა ნამთინე ფეოდალ უჟინაშ გამაგე (სიუზერენი) ვაჸუნდეს.[25]

ლიხტენშტაინიშ სათარო

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
ლიხტენშტაინიშ ჰერცოგიშ ქუდი

1719 წანაშ 23 ღურთუთას,[27] თიშ უკული, მუთ დიხეფ ქიჸიდესჷნ, საღორონთო რომიშ იმპერატორ კარლ VI-ქ გიშაშქჷ ზოჯუა, ნამუშ ნძალათ ვადუც დო შელენბერგ აკოკათეს დო ახალო გოჭყაფილ ტერიტორიას რაიხსფურსტენტუმიშ (გერმ. Reichsfürstentum — იმპერიულ სათარო) სტატუს ქიმეჩჷ. იმპერატორქ სათაროს ჯოხო „ლიხტენშტაინი“ მუშ „ართგურ მაინალეშ“, ანტონ ფლორიან ლიხტენშტაინარიშ პატიოცემელო ქეგიოდჷ. ზუსტას თე თარიღშე, ლიხტენშტაინქ გინირთჷ საღორონთო რომიშ იმპერიაშ სუვერენულ დო იმპერიულ დუდიშულაშ მოღვენ მაკათურ სახენწჷფოთ.[27]

XIX ოშწანურაშ დაჭყაფუს, ევროპას ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ შედეგო, საღორონთო რომიშ იმპერიაქ საფრანგეთიშ ფაქტობურ კონტროლიშ თუდო ქუმოხვადჷ; თეს წჷმი აწოჸუნდჷ, 1805 წანას, აუსტერლიცწკჷმა ნაპოლეონიშით მორინელ მონკა მარცხი. 1806 წანას, იმპერატორ ფრანც II-ქ ხვისტაშე გეგნოდირთჷ დო საღორონთო რომიშ იმპერიაქ აკოცჷ, ნამუშით 960 ხანერობაშ ფეოდალურ გამაგალაშ ხანაქ გეთუ. ნაპოლეონქ იმპერიაშ კაბეტ ნორთ რაინიშ რსხუთ (Confederation of the Rhine) გეგნოქიმინჷ. ათე პოლიტიკურ რესტრუქტურიზაციას ლიხტენშტაინშო ფართო შედეგეფ მაჸუნჷ: ისტორიულ იმპერიული, სამართლებურ დო პოლიტიკურ ინსტიტუტეფქ აკოცჷ. სახენწჷფოქ მიოტუ ირნერ ვალდვალუა ნამთინე ფეოდალ უჟინაშიშ წჷმი, ნამუთ თიშ ხურგეფიშ გალე რდჷნ.[27]

ათე მოლინეფი შედეგო, ლიხტენშტაინიშ თარქ მიოტუ ირინერ ვალდვალუა ნამთინე სიუზერენიშ წჷმი. 1806 წანაშ 25 კვირკვეშე, მუჟანსჷთ რაინიშ რსხუქ დირსხჷნ, ლიხტენშტაინიშ თარ თიშ მაკათური, ფაქტობურო — ვასალ რდჷ თიშ ჰეგემონიშ, ნამუსჷთ „პროტექტორიშ“ ტიტულ უღუდჷნ — საფრანგეთიშ იმპერატორ ნაპოლეონ I-იშ, 1813 წანაშ 19 გჷმათუთას, რსხუშ აკოცჷმაშა. მალას თეშ უკული, ლიხტენშტაინქ ქაკათჷ გერმანიაშ რსხუს (1815 წანაშ 20 მანგი — 1866 წანაშ 23 მარაშინათუთა), ნამუსჷთ ავსტრიაშ იმპერატორი დუდმახვენჯენდჷ.

1818 წანას, თარ იოჰან I-ქ ტერიტორიას გოხურგელ კონსტიტუცია ქიმეჩჷ. ზუსტას თე წანას, თარ ალოის II-ქ გინირთჷ ლიხტენშტაინეფიშ საგვაროშ პირველ მაკათურო, ნამუქჷთ ფეხი ქეგიოდჷ თინეფიშ ჯოხოშ მაღვენჯი სათაროშა. გეჸვენჯი ვიზიტიქ ხვალე 1842 წანას მოხვადჷ. 1866 წანას, გერმანიაშ რსხუ აკოცჷმაშ უკული, ლიხტენშტაინქ ედუმუშამო ზოხორინელო გინირთჷ.[28] ლიხტენშტაინიშ არმიაქ ფინანსურ სამანჯელიშ გეშა[29] 1868 წანაშ ფურთუთას გაუქვუ.[30]

XIX ოშწანურას ორხველჷ გეჸვენჯ მოლინეფი:

  • 1872 წანა: შვეიცარიას დო ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერიას შქას რკინაშარაშ ღოზიქ იჸუ გოჸუნაფილქ, ნამუქჷთ ლიხტენშტაინიშ ტერიტორიაშა გიშართჷ. თეთ ქიანაქ ევროპაშ სატრანსპორტო სისტემას ქაკათჷ.
  • 1884 წანა: თარ იოჰან II-ქ ავსტრიალ არისტოკრატ კარლ ფონ ინ დერ მაური ლიხტენშტაინიშ გუბერნატორო (Landesverweser — თარობაშ მადუდეთ) ქჷდარინუ. თინა ქიანაშ ისტორიას ართ-ართ არძაშე გაულამ პოლიტიკურ ფიგურა რდჷ.
  • 1886 წანა: წყარმალუ რაინს შვეიცარიაშა გჷნალი ჟირ ახალ ხინჯ გოდგეს, ნამუქჷთ მეძობელ ქიანაწკჷმა ვაჭრუა დო ურთიართობა გალექინჷ.

XX დო XXI ოშწანურეფი

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშშ დათებუშო, ლიხტენშტაინი მეჭედელო რდჷ მერსხილ დიო ავსტრიაშ იმპერიაწკჷმა დო უკული — ავსტრია-უნგრეთწკჷმა; გამაგე თარეფი მუნეფიშ სიდინდრეს კჷნე ჰაბსბურგეფიშ ტერიტორიეფს მადვალუ მუმალონეფშე ღებულენდეს დო ქაინახანს ვენას, მუნეფიშ ჟირ დოხორეს მანჯენდეს. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ქიანა ოფიციალურო ნეიტრალურ რდჷ, მარა მეძობელეფშა რდჷ დოჸუნელი; კანკალეეფი, სამანგათ, მუჭოთ რდჷ მაფასქირ ჰენრიხ ფონ ლიხტენშტაინი, ავსტრია-უნგრეთიშ ოურდუმე სტრუქტურეფს მოღალენდჷ. ლჷმაშ მოღალუ ეკონომიკურ კატასტროფაქ აძვილჷ ქიანა, ნამჷ-და მეძობელ შვეიცარიაწკჷმა საბაჟო დო ფარაშურ რსხუ გუფორმებუდკონ.[31] თეწკჷმა ართო, ლჷმაშ ბორჯიშ ეკონომიკურ გაჭირებათ გჷმოჭანაფილ ხალხიშ გაჟღამებაქ 1918 წანას გერგობათუთაშ პუტჩ გიმიჭანჷ; ათე პროცესიქ 1921 წანას ახალი, კონსტიტუციური მონარქიაშა გერსხუაფილ კონსტიტუციაშ მეღება მუღჷ ქიანას.[32][33]

1929 წანას, 75 წანერ თარ ფრანც I-ქ ხვისტაშა გეშართჷ. თიქ თიწკჷმა ალმასქუთ ქეკიხუნჷ ელისაბედ ფონ გუტმანი, დინდარ ოსურ ვენაშე, ნამუშ მუმა მორავიალ ურია ბიზნესმენ რდჷ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ლიხტენშტაინს ოფიციალურ ნაცისტურ პარტია ვაუღუდჷნ, ნაცისტურ სიმპათიაშ ყარაფეფქ „ერუანულ რსხუშ“ (National Union) პარტიაშ დინოხოლე გეგმორჩქინდჷ. აბანობურ ლიხტენშტაინარ ნაცისტეფქ ელისაბედ ფონ გუტმანი მუნეფიშ ურიულ „პრობლემათ“ მირჩქინეს.[34][35] პრო-ნაცისტურ აგიტაცია ლიხტენშტაინს ედომუშამ 1930-იან წანეფს იგჷნძორებუდჷ.

1938 წანაშ მელახის, ნაცისტურ გერმანიაშით ავსტრიაშ ანექსიაშე ხათეშე, თარ ფრანციქ რეგენტო მუშ 31 წანერ ჯიმაშ მოთა დო მონძე, ფრანც იოზეფ II, ქჷდარინუ. მუშ ჯიმაშ მოთაშ რეგენტო დორინაფაშ უკული, ფრანციქ ფელდსბერგშა (ჩეხოსლოვაკია) გეგნორთჷ დო 25 კვირკვეს, მუშ ფანიაშ ართ-ართ ჯიხაზურგას, ფელდსბერგიშ დოხორეს დოღურჷ; ფრანც იოზეფიქ თინა ოფიციალურო დოთირუ მუჭოთ ლიხტენშტაინიშ თარი.[36] [37] [38] 1939 წანაშ მელახის, მუჟანსჷთ ფრანც იოზეფ II ოფიციალურ ვიზიტით ბერლინს რდჷნ, სახენწჷფო მინორთაშ (პუტჩიშ) ცადებაქ მოხვადჷ.[39][40]

ფრანც I ფონ ლიხტენშტაინი გამაგენდჷ 1929-1938 წანეფს
ფრანც იოზეფ II გამაგენდჷ 1938-1989 წანეფს

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ლიხტენშტაინ ოფიციალურო ნეიტრალურ ქიანათ სქიდუდჷ დო მოხვარაშ დო ხემანჯღვერალაშო უახოლაშ შვეიცარიას მეთმიოჯინედჷ; თე ბორჯის, დინასტიურ დიხეფშე დო ოპალუეფშე (ბოჰემია, მორავია დო სილეზია) ფანიაშ განძეულ ლიხტენშტაინშა გეგნიღის ოთხილარო. „ოპერაცია ტანენბაუმი“ (Operation Tannenbaum), ნაცისტეფიშ გეგმა შვეიცარიაშ ეიოჭოფალო, ლიხტენშტაინსჷთ ითოლწონენდჷ; ნაცისტურ „პანგერმანული“ სისმარი, ნამუთ რეიხის არძა გერმანულენინამ მახორობაშ აკოკათუას შანენდჷნ, ლიხტენშტაინსჷთ მიარზენდჷ. მარა 1944 წანას, ნაცისტეფქ თე გეგმაშ მანჯებაშენ ვარია თქუეს მორსხუეეფიშ საფრანგეთშა მიშაჭკირუაშ (ნორმანდიაშ დესანტიშ) უკული დო ლიხტენშტაინქ ნაცისტურ ოკუპაციას გინასქიდჷ.

კონფლიქტიშ დათებუს, ჩეხოსლოვაკიაქ დო პოლონეთიქ, ნამუეფჷთ თიწკჷმა ოცადუდეს თი ოპალუეფიშ ხეშა ეშაჸოთამას, ნამუეფსჷთ გერმანულ დორხველუათ მირჩქინანდესჷნ, ლიხტენშტაინიშ დინასტიაშ არძა ქონებაშ გილანწყუმა იქუეს თე სუმ რეგიონს.[41] ათე გილანწყუმილჷ ოპალუეფ (ნამუთ ამდღარშათ რე თეხანურ სამართლებურ ნირზიშ მეკონ კანონიერებაშ ერეფოშქაშე სასამართოს), იკათუანდჷ 1600 კმ²-შე უმოს ოფუტეშ მეურნობაშ დო ტყაშ დიხას (არძაშე უმოსო ჩინებულ რე იუნესკოშ ერკებულშა მიშაღალირ ლედნიცე-ვალტიცეშ კულტურულ ლანდშაფტი), თაშნეშე ფანიაშ მუსხირენ ჯიხაზურგას დო დოხორეს.

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებუშ უკული, ლიხტენშტაინ მონკა ფინანსურ დგომარობას რდჷ. ლიხტენშტაინეფ შხირას ფანიაშ ხანტურულ განძეულს გიმოჩანდჷ, თინეფს შქას ლეონარდო და ვინჩიშ პორტრეტის — „ჯინევრა დე ბენჩი“ (Ginevra de' Benci), ნამუთ 1967 წანას ააშ-იშ ხელუანობაშ ერუანულ გალერეაქ 5 მილიონ ააშ დოლარშა (ამდღარ კურსით მეხოლაფირო $45 მილიონი) ქიჸიდჷ;[42] თი ბორჯიშო თენა ნახანტაშა გინოგადაფილი რეკორდული ფასი რდჷ.[43]

რგილი ლჷმა-შ განწხანობას, ლიხტენშტაინიშ მენოღალეეფს აკრძალული აფუდეს ჩეხოსლოვაკია-შა მიშულა. დიპლომატიური კონფლიქტიქ, ნამუთ ოდონას (სადავო) მადვალუ ლჷმაშ შემდგომი ბენეშიშ დეკრეტეფი-შ მუკი-მუკი მიშჷნ, შედეგო მუღჷ თინა, ნამდა ლიხტენშტაინს ოგალე ურთიართობეფი ვაუღუდჷ ჩეხეთიშ რესპუბლიკა-წკჷმა ვარდა სლოვაკეთი-წკჷმა.

რგილი ლჷმაშ განწეხანს, ლიხტენშტაინიშ მენოღალეეფს ვეშულებუდეს ჩეხოსლოვაკიაშა მიშულა. ლჷმაშუკულიან ოდებელ ბენეშიშ დეკრეტეფიშ მუკი-მუკი წჷმოჭყაფილ დიპლომატიურ კონფლიქტიქ გჷმიჭანუ თინა, ნამჷ-და ლიხტენშტეინს ვაუღუდჷ ერეფოშქაშე ურთიართობეფ ჩეხეთიშ რესპუბლიკა დო სლოვაკეთწკჷმა. დიპლომატიურ ურთიართობეფ ლიხტენშტაინს დო ჩეხეთიშ რესპუბლიკას შქას 2009 წანაშ 13 კვირკვეს გიჭყჷ,[44][45][46] სლოვაკეთიწკჷმა — 2009 წანაშ 9 ქირსეთუთას.[47]

1990 წანაშ 20 ეკენიას, ლიხტენშტაინქ ქაკათჷ გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციას (გოერო), მუჭოთ 160-ა მაკათურ სახენწჷფონ. მუჭოთ გოეროშ გენერალურ ასამბლეაშ მაკათური, ათე ჯუკუ სახენწჷფო რე ართ-ართ თი უჭიჭაშობეფშე, ნამუეფჷთ ვარსულენს შანულამ როლს გაეროშ სპეციალიზებულ სააგენტოეფს.

ლიხტენშტაინიშ კონსტიტუციაქ 2003 წანაშ მელახის დითირჷ, ნამუშით მონარქის გოძინელ ხემანჭუაფაქ ქემიაჩჷ.[48] 2004 წანას, თარ ჰანს-ადამ II-ქ ირდღარ სათარობო მოვალეობეფ მუშ უნჩაშ სქუას, მონძე თარ ალოიზის, მუჭოთ რეგენტის თეშ გეგნოჩჷ; ზუსტას თეშ ქიმინჷ მუამუშიქჷთ 1984 წანას თიშო, ნამჷდა თარიშ პოსტიშო გუხაზირებუდჷკონ.[49]

2005 წანას, თარობაშ დავალებათ მანჯებულ გონაკვარუაქ ქაძირჷ, ნამჷ-და ურია ჭკორ მუშეფ შტრასჰოფიშ საკონცენტრაციო კარეშეშე, ნამუეფსჷთ SS-იქ უნარღელჸუენდჷნ, მუშენდეს ავსტრიას მადვალუ თი ოპალუეფს, ნამუეფჷთ ლიხტენშტაინიშ თარიშ ფანიას ორხველუდჷნ.[50] ანგარის მეწურაფილ რდჷ, ნამჷ-და თიშ უმკუჯინალო მუთუნნერ ნტკიცება ვარდჷ ნაძირეფუ თიშ, ნამჷ-და თარიშ ფანიას ინფორმაცია უღუდჷ ჭკორულ ხანდაშ გჷმორინაფაშ გეშან, გამამინჯალა იშენით თე ფანიას გეძუდჷ.[51]

2025 წანაშ პირელს, ლიხტენშტაინქ მუშ პირველ ოსურ პრემიერ-მინისტრი, ბრიგიტა ჰაასი, გეგშაგორჷ.

გეოგრაფია

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
ჯინჯიერ სტატია: ლიხტენშტაინიშ გეოგრაფია
ლიხტენშტაინიშ ტოპოგრაფიულ რუკა გერმანულ ნინაშა
ალპურ რაინიშ ხურგი ლიხტენშტაინ დო შვეიცარიაშ შქას (მიოჯინ შვეიცარიაშ ლაპეფშე)

ლიხტენშტაინიშ სათარო სუვერენულ ქიანა რე. იდვალუაფუ ავსტრია დო შვეიცარიაშ ოშქაშეთ, წყარმალუ რაინპიჯის. ლიხტენშტაინიშ ნანანოღა რე ვადუცი, უკაბეტაშ ნოღა — შაანი. ქიანას ვა უღჷ ზუღაშა გჷშალი, თეწკჷმა, ლიხტენშტაინი მოსოფელიშ თი ჟირ ქიანაშე ართ-ართ რე, ნამუეფსჷთ ვაუხურგანა ნამთინ ზუღაშ კარშა გიშალიშ მოღვენ ქიანან (მაჟირა რე უზბეკეთი). ლიხტენშტაინ ჯუკუ სახენწჷფო რე დო თიშ ფართობ რე 160,48 კვ. კმ. სანძღოეფიშ სიგჷნძა რე 76,6 კმ. ტერიტორიაშა მიშმურს მუჭოთ რზენი, თეშ - ალპეფი. არძაშე უმაღალაშ გვალა რე გრაუშპიცი — 2599 მ. ქიანას რე ჟირ წყარმალუ — რაინი დო ზამინა. ქიანაშ მაქსიმალურ სიგჷნძა რე 24,56 კმ, სიგანა — 12,36 კმ. ქიანას რე ხვალე ართ ტობა გამპრინერ ზეელე (გერმ. das Gampriner Seele), ნამუქუთ 1927 წანას წყარმალუ რაინიშ მოძინაშ უკულ გორჩქინდჷ.

სახენწჷფო

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ლიხტენშტაინს კონსტიტუციური მონარქია რე, მუთ გერსხუაფილი რე დემოკრატიულ პარლამენტიშა. ოფიციალური ნინა რე გერმანული, ვალუტა — შვეიცარიული ფრანკი. 1989 წანაშე სახენწჷფოშ მადუდე რე პატჷნი Hans Adam II. სახენწჷფო საქვარეფს 2004 წანაშე დუდენს მონძე პრინცი Alois von und zu Liechtenstein. კანონიშდუმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი ლიხტენშტაინიშ ლანდტაგი, აკმოდირთუ 25 მაკათურშე, ნამუსჷთ გიშმაგორუნს კათა 4 წანაშე ართშა. სასამართო ხეშუულობას რე 5 მოსამართე. 1868 წანაშე ქიანას ვა ჸუნს ჯარი. ქიანაშ დინოხოლენჲ უშქურანჯალას პოლიცია თხილანს. ლიხტენშტაინიშ საელჩო რე ვენას, ბერნის, ბერლინს, ბრიუსელს, სტრასბურგის, ვაშინგტონს დო ნიუ-იორკის (გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია). ადმინისტრაციულო ირთუ 2 ისტორიულ რეგიონო — ობერლანდი (ცენტრი ვადუცი) დო უნტერლანდი (ცენტრი შელენბერგი). თეშ მოხ, ქიანა 11 ოეპისკოპოსეთ ირთუ.

დემოგრაფია

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ქიანას ოხორანს 35,365 კოჩი. რელიგია რე კათოლიციზმი, ნანანოღა — ვადუცი.

ეკონომიკა

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ლიხტენშტაინიშ ჭიჭე ფართობიშ დო ღარჷბი რესურსეფიშ უმკუჯინუო, ეკონომიკაშ დონე გვალო მაღალი რე. ქიანას მახორუეფიშე უმოსი კომპანიეფი რე. ქიანას ირ წანას 1.786 მილიარდი ააშ დოლარიშ ღირებაშ პროდუქცია იწარმებუ დო ოშქაშეთ 25 000 დოლარი მოურს ართ შურ მახორუშე. ინდუსტრიულ სექტორს ჩინებული ფირმეფი რე Hilti (ობურღალი ტექნიკა); Ivoclar Vivadent (სტომატოლოგიური ტექნიკა); Hoval (გოტჷბაფაშ დო ვენტილაციაშ სისტემეფი); Ospelt-Gruppe დო Halicona (ოჭკომალი პროდუქტეფი); Neutrik (ელექტროტექნიკა).

მონძალა

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  • ოფოსტე მარკეფიშ მუზეუმი, ოთარეშ ჯიხაზურგა (XVI ოშწ.).
  • XIV ოშწანურაშ ოხვამე.

კომენტარეფი

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  1. ↑ შაანი დო ვადუცი ჟირ გინორთ მუნიციპალიტეტ რე ლიხტენშტაინს. ვადუცი რე ნანანოღა დო თარობაშ ორენი, ჩინებულ რე მუჭოთ ქიანაშ პოლიტიკური დო კულტურული ცენტრი. მუშჸურე შაანი მახორობაშ მეჯინათ რე არძაშ უკაბეტაშ მუნიციპალიტეტ, შანულამ ეკონომიკურ დო ოხორუე არან. მუჟანსჷთ ვადუცი ჩინებულ რე ადმინისტრაციულ შანულობათ, შაანს უმოსო წუმოძინელ რე ხერეჭუა დო კომერციულ საქვარეფ. ჟირხოლო ქიანაშ ცენტრის იდვალუაფუ, მარა ოინალჷნა შხვადოშხვა ფუნქციეფს[1][2]
  2. ↑ ჯოხოდვალა „ლიხტენშტაინი“ მოურს გერმანულნინამ გვარშე ლიხტენშტაინეფი, ნამუეფსჷთ ჯინჯ ავსტიაშე უღჷნა.[7] ფანიაქ რეგიონ XVIII ოშწანურას იჸიდჷ დო 1719 წანას ქუდარსხჷ ლიხტენშტაინიშ სათარო.[8]
  3. ↑ თეხანობას, Fürstentum Liechtenstein შანენს სათაროს, ნამუსჷთ გამაგენს კონსტიტუციურ მონარქია.[9][10] Fürst-ში (მაფასქირიშ) ტიტული უღჷ სახენწჷფოშ მადუდეს, ნამუთ ლიხტენშტაინეფიშ დინასტიაშ მაკათურ რე.[11]

რესურსეფი ინტერნეტის

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

სქოლიო

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  1. ↑ \"Liechtenstein.\" Encyclopædia Britannica, https://www.britannica.com/place/Liechtenstein
  2. ↑ Government of Liechtenstein, Official Portal, https://www.liechtenstein.li/en/
  3. ↑ Liechtenstein in Figures 2024. Liechtensteinische Landesverwaltung [de]. კითხირიშ თარიღი: 12 October 2024.
  4. ↑ Raum, Umwelt und Energie Archived 12 October 2011 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. Landesverwaltung Liechtenstein. Retrieved 2 October 2011.
  5. ↑ Bevölkerungsstand per 31. Dezember 2023. Liechtensteinische Landesverwaltung [de]. კითხირიშ თარიღი: 12 October 2024.
  6. 1 2 Liechtenstein. Central Intelligence Agency. კითხირიშ თარიღი: 13 September 2025.
  7. ↑ Liechtenstein's Historical Ties With Austria: A Complex Past. Ruqayyah Snyder. კითხირიშ თარიღი: 2025-05-20.
  8. ↑ 18th century: Das Fürstenhaus von Liechtenstein. კითხირიშ თარიღი: 2025-05-20.
  9. ↑ Fürstentum - Translation in English - Langenscheidt dictionary German-English. კითხირიშ თარიღი: 2025-05-20.
  10. ↑ The Monarchy (9 April 2021). კითხირიშ თარიღი: 2025-05-20.
  11. ↑ Princely House. კითხირიშ თარიღი: 2025-05-20.
  12. ↑ Duden Aussprachewörterbuch, s.v. "Liechtenstein[er]".
  13. ↑ (1992) „IGU regional conference on environment and quality of life in central Europe“. GeoJournal 28 (4). DOI:10.1007/BF00273120. 
  14. ↑ . Amt für Statistik. Liechtenstein. 30 June 2019
  15. ↑ The smallest countries in the world by area (en). კითხირიშ თარიღი: 3 July 2018.
  16. ↑ The World Factbook. Central Intelligence Agency. კითხირიშ თარიღი: 2017-05-07.
  17. ↑ European prince wins new powers (17 March 2003). კითხირიშ თარიღი: 20 March 2024.
  18. ↑ CIA – The World Factbook – Country Comparison :: GDP – per capita (PPP) Archived 24 April 2013 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. Cia.gov. Retrieved 24 December 2011.
  19. 1 2 3 History. swissworld.org. Retrieved 27 June 2009
  20. 1 2 Römerzeit – Historisches Lexikon (de). კითხირიშ თარიღი: 2023-01-05.
  21. 1 2 Switzerland history Nationsencyclopedia.com. Retrieved 27 November 2009
  22. ↑ History of Switzerland Nationsonline.org. Retrieved 27 November 2009.
  23. ↑ Klieger, P. Christiaan (29 November 2012). "Principality of Liechtenstein", The Microstates of Europe: Designer Nations in a Post-Modern World, Anthropology, political science. Lanham, Maryland: Lexington Books, ხს. 41. ISBN 978-0-7391-7427-2. „In 1300, the Walsers, a mountain-dwelling Alemannic speaking group from Valais in Switzerland, entered and inhabited the modern eastern Switzerland, Liechtenstein, and Vorarlberg, Austria. The mountain village of Triesenberg is a modern preserve of the Walser people and their dialect.“ 
  24. ↑ Eccardt, Thomas (2005). Secrets of the Seven Smallest States of Europe. Hippocrene Books, 176 ხს.. ISBN 978-0-7818-1032-6. 
  25. 1 2 Vaduz-Vienna, LIECHTENSTEIN The Princely Collections. Prince Karl I von Liechtenstein (en-gb). კითხირიშ თარიღი: 2025-04-19.
  26. ↑ 17th century | Das Fürstenhaus von Liechtenstein (en-US). კითხირიშ თარიღი: 2025-04-19.
  27. 1 2 3 History, creation of Liechtenstein. Liechtenstein Marketing. კითხირიშ თარიღი: 1 April 2017.
  28. ↑ Liechtenstein - The World Factbook. კითხირიშ თარიღი: November 12, 2025.
  29. ↑ ციტირაფაშ ჩილათა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის :9 არ არის მითითებული ტექსტი
  30. ↑ ციტირაფაშ ჩილათა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის :10 არ არის მითითებული ტექსტი
  31. ↑ ციტირაფაშ ჩილათა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Marxer არ არის მითითებული ტექსტი
  32. ↑ ციტირაფაშ ჩილათა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის :02 არ არის მითითებული ტექსტი
  33. ↑ ციტირაფაშ ჩილათა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის :1 არ არის მითითებული ტექსტი
  34. ↑ "Liechtenstein: Nazi Pressure?". 
  35. ↑ “NAZIS IN CABINET IN LIECHTENSTEIN; Prince Franz Joseph, the New Ruler, Names Them Though Pledging Independence HITLER MOVEMENT GAINS Its Growing Strength Was One Reason for Abdication of Franz 1, Old Sovereign“, The New York Times, 1 April 1938. კითხირიშ თარიღი: 16 May 2023. 
  36. ↑ ციტირაფაშ ჩილათა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის franz life არ არის მითითებული ტექსტი
  37. ↑ ციტირაფაშ ჩილათა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Daily News არ არის მითითებული ტექსტი
  38. ↑ ციტირაფაშ ჩილათა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Kenosha News არ არის მითითებული ტექსტი
  39. ↑ “Liechtenstein Jails Nazi For Attempt at Uprising“, The New York Times, 27 April 1939. კითხირიშ თარიღი: 18 May 2023. 
  40. ↑ Prince Franz Josef II visits Adolf Hitler in Berlin (de) (27 March 2019). კითხირიშ თარიღი: 17 May 2023.
  41. ↑ ციტირაფაშ ჩილათა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Prince Franz Josef II Collection არ არის მითითებული ტექსტი
  42. ↑ Congress, United States (1967). Congressional Record: Proceedings and Debates of the ... Congress (en). U.S. Government Printing Office. 
  43. ↑ (1972) Guinness Book of World Records (en). Sterling Publishing Company. 
  44. ↑ Liechtenstein and the Czech Republic establish diplomatic relations. Government Spokesperson's Office, the Principality of Liechtenstein (13 July 2009). კითხირიშ თარიღი: 6 August 2009.
  45. ↑ Navázání diplomatických styků České republiky s Knížectvím Lichtenštejnsko (cs). Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic (13 July 2009). კითხირიშ თარიღი: 28 October 2011.
  46. ↑ MINA Breaking News – Decades later, Liechtenstein and Czechs establish diplomatic ties. Macedoniaonline.eu (15 July 2009). კითხირიშ თარიღი: 6 June 2010.
  47. ↑ Liechtenstein and the Slovak Republic establish diplomatic relations. Government Spokesperson's Office, the Principality of Liechtenstein (9 December 2009). კითხირიშ თარიღი: 22 December 2009.
  48. ↑ “Liechtenstein profile - Overview“, BBC News, 8 March 2017. კითხირიშ თარიღი: 2023-09-03. (en-GB) 
  49. ↑ IFES Election Guide | Elections: Liechtenstein Parliamentary Mar 11 2005. კითხირიშ თარიღი: 2023-12-13.
  50. ↑ “Nazi crimes taint Liechtenstein“, BBC News, 14 April 2005. კითხირიშ თარიღი: 3 August 2017. 
  51. ↑ Nazi Camp Labor Used in Liechtenstein (14 April 2005).
გორილი რე "https://xmf.wikipedia.org/w/index.php?title=ლიხტენშტაინი&oldid=248763"-შე