ისლანდია

ვიკიპედია-შე
გეგნორთი: ნავიგაცია, გორუა
ისლანდია
Iceland
ისლანდია
ისლანდიაშ
ჰიმნი: "Lofsöngur"

ზოხორინალაშ თარიღი {{{ზოხორინალაშ თარიღი}}}
ნანანოღა
(დო უდიდაში ნოღა)
რეიკიავიკი

64°08′ ოორ. გ. 21°56′ ბჟად. გ. / 

ოფიციალური ნინა(ეფი) ისლანდიური
თარობა უნიტარული, საპარლამენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი გუდნი იოჰანესონი
 -  პრემიერ-მინისტრი სიგურდურ ინგი იოჰანესონი
ფართობი
 -  გვალო 102,775 კმ2 (108-ო)
 -  წყარი (%) 2,7
მახორობა
 -  2016 ფასებათ 332,529 (182-ა)
 -  მეჭედალა 3.2 ად/კმ2 (233-ა)
ედპ (ჸუპ) 2015 ფასებათ
 -  გვალო $14.488 მილიარდი (142-ა)
 -  ართ მახორუშე $44,575 (23-ა)
აგი (2014) 0.899 (ძალამ მაღალი) (16-ა)
ვალუტა ისლანდიური კრონი ((ISK)
ბორჯიშ ორტყაფუ UTC+0
ქიანაშ კოდი IS
Internet TLD .is
ოტელეფონე კოდი +354

ისლანდია[1] (ისლ: Ísland) — ევროპაშ, ატლანტიშ ოკიანეს შქა ატლანტიკურ ქჷნდჷრს დვალირი კოკამი ქიანა.[2] მახორობა აკმადგინანს დოხოლაფირო 320,000-ს დო ფართობი — 103000 კმ²-ს.[3] ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა რე რეიკიავიკი,[4] ნამუთ მუშ მუკი-მუკიშ ტერიტორიეფით აკმადგინანს მახორობაშ ჟირ ნასუმორს. კოკი წჷმარინუანს ვულკანურო დო გეოთერმულო აქტიურ რეგიონს.

ჯოხოდვლა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  • ოფიციალური - ისლანდიაშ რესპუბლიკა.
  • ოდაბადური – Island, Lydhveldidh. ჯოხოდვალა შანენს "ჸინუამ ქიანას". თაშ მიშინუანა შხვა ნინეფს ხოლო. გჷმჷნარკებუ რე ლათინური, სოდეთ ისლანდიას თულეს უძახჷნა. კინ თეჯგუა ტერმინი გჷმირინუაფუ გრენლანდიაშ ჸურე.
ისლანდია

გეოგრაფია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ქიანა მილარე ოორუეშ ზუღას. ფართობი - 103.000 კვ.კმ. ტერიტორიაშ უმენტაშ ნორთი იდვალუაფუ 400-800 მეტრაშ სიმაღალაშ პლატოს, კანკალე მასივიშ სიმაღალა 1000-1500 მეტრას ოჭირინდუანს. წყარპიჯის ზოლს რე დაბალი რზენეფი. კოკის 200-შახ ვულკანი დო გეიზერი რე. ვულკანეფშე არძაშე უმოს ჩინებული რე: ჰეკლა, ლაკი, ასკია დო ისლანდიაშ უმაღალაში კონკა ჰვანადალსჰნუკური - 2119 მ. რელიეფის იძირებე ჯვეში აკოჸინუეფიშ შანეფი.

ფლორა დო ფაუნა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ისლანდიას ეკონია აკოჸინუაშ პერიოდშე, ანუ სოდგარენ 10 000 წანაშ წოხოლენ პერიოდშე გვალო მუსხირენ გვარობაშ ორინჯ დო ჩანარქ მოხვადჷ, კანკალექ აბანობურო ეფალჷ. კოკის გვალო 1300 გვარობაშ მაჭანჯია რე, ნამუთ ძალამი დაბალი მაძირაფალი რე, მუშენდა ნთელ ქიანას ართ მილიონშე მეტი გვარობაშ მაჭანჯია ხე. მუ ბორჯისჷთ თაქ თაქ კათაქ დიხორჷ, ხვალე ართი ძუძმაწუ ძუძმაწუეფი არქტიკული მელა რდჷ, ნამუქჷთ ზუღაშ გინოკვათუთ მოხვადჷ კოკის აკოჸინუაშ ხანაშ დალიას. კოკის ვა ხე აბანობური რეპტილიეფი დო ამფიბიაშობურეფი.

ისლანდიური შხური[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ფიტოგეოგრაფიულო ისლანდია ორხველჷ ცირკუმბრიული რეგიონიშ არქიტიკულ პროვინციას ბორეიშ ომაფეშ ფარგალეფს. მოსოფელიშ ორთაშ ფონდიშ მუნაჩემეფით, კოკიშ ტერიტორია ბორეული ტყალეფიშ დო ალპურ ტუნდრაშ ეკორეგიონს ორხველჷ. ისლანდიაშ სოდგარენ სუმ პროცენტის წვანე ნარგეფი ვა ფხვადუნა. ჩანარული ოფორიშ დიდი ნორთი მინდორეფიშ სახეთ რე წჷმორინაფილი, ნამუსჷთ ორინჯიშ ოდიარეთ გჷმირინუანა. ისლანდიაშო არძაშე უმოსი აბანობური ჯა რე ოორუეშ გვალაში ბული Betula pubescens; გვალაში ბულქ ისლანდიაშ ტყას უმეტაშო "ვეხიწკჷმა" (Populus Tremola), "ჩვახაწკჷმა" (Sorbus Aucuparia) and დო "რჩქვანილურ ღვიაწკჷმა" (Juniperus communis) ართო იფორმირჷ, ჭიჭე ზომაშ ჯა-ბართვეფო ვაბკოროცხით-და.

კათაშ ირალ დოხორალეფქ დარღვიუ დაღარი ეკოსისიტემა, ვულკანური დიხეფი დო მიარეფერუანობას თეშით წჷრილი გვარობეფი აკობორკჷ. ვითოშწანუეფიშ მალობას ტყალეფი იჭვარუდჷ დო ოხორხეფუშა იჯღონუდჷ სანცხვარებელ ღანკეფშო. ჯა-ტყაშ კვათუაქ ეროზიაშ გეშა ნერჩიშ ჟინი ნორთიშ გოდინაფა გჷმიჭანუ, თექ ხოლო, მუშ განშე, გვალაშ ბული ჯალეფიშ ეშაჭყვიდუას ხე უნწყუ. ამდღა ხვალე მუსხირენი გვალაშ ბული ჯა ფალჷნს, თინა ხოლო, იზოლირაფილ ტყაჩირეფს. ახალ ტყალეფიშ გაშენებაქ ჯალეფიშ მუდანობა გამიარჷ, მარა დუდშეიან სახეშ ეკონწყუალაქ იშენ ვემიხუჯინჷ. ბოლო წანეფიშ განაშენიანებას ბრელ ახალი ჯიშიშ ჯათ აფხვადუნა.

ისლანდიაშ ორინჯეფიშ ოქიანუ იკათუანს ისლანდიურ შხურს, ორინჯის, წიწილას, თხას დო ძალიერ ისლანდიურ ცხენს, თეშ მოხ, ისლანდიურ მეშხურეს ხოლო. კოკიშ ელმოლს, ოკიანეშ წყარეფს, ჩხომიშ ანდანერი გვარობა ხე, თაურშე შილებე ითქუას, ქიანაშ ეკონომიკაშო ჩხომჭოფუა თარი დარგი რე დო ერუანული ექსპორტიშ გვერდის აკმადგინანს. ტყარ ორინჯეფშა მიშმურს არქტიკული მელა, წაულა, ჭუკეფი, ჸორჭუკეფი, ყურდგელეფი დო ოორუეშ ირემეფი. მაფურინჯეფი, გჷშაკერძაფილო ზუღაშ მაფურინჯეეფი ისლანდიაშ ოორინჯე ოქიანუშ უთარაში ნორთი რე. პოპულაციიაშ სიხშირეთ ქარიშხალეფი (მაფურინჯეშ ბუნა) დო მაზუღაშნერეფი გიშეგორუნა.

სახენწჷფო[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  • სახენწჷფო სისტემა — ოპარლამენტე რესპუბლიკა.
  • სახენწჷფოშ მადუდე — პრეზიდენტი ო.რ. გრიმსონი (Olafur Ragnar GRIMSSON, 1996-შე).
  • კანონმადვალუ ორგანო — ართპალატამი პარლამენტი (63 მაკათური, ალტინგი). თექ დირცხუ 930 წანას დო იკოროცხუ უჯვეშაშ პარლამენტო მოსოფელს.
  • ადმინისტრაციული დორთუალა — 23 რეგიონი (sysla) დო 14 ნოღა (kaupstadhur).

დემოგრაფია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ეკონომიკა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

რესურსეეფი — ჩხომი, ჰიდროენერგია, გეოთერმული ენერგია, დიატომიტი. ექსპორტი - ჩხომიშ ნაწარმი, ალუმინი, რკინა, დიატომიტი. ერუანული ღალა ართ შურშა - 24.950 $. ვალუტა - ისლანდიური კრონა (ISK).

ისტორია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

იგოლვ არნანსონი, მაართა ნორვეგიალი მახორუ ისლანდიას

ისლანდიაქ დიხორჷ ნორვეგიალი მიგრანტეფით მა-9 ოშწანურაშ დალიერს. მა-10 ოშწანურას დირცხუ ოკათე კათუაქ (ალტინგი), ნამუთ სასამართლო დო ოკანონდვალე ორგანოშ ფუნქციეფს ეთმიჸონანდჷ. 1000 წანას ისლანდიაქ ქირსიანობა მიღჷ. მა-13 ოშწანურას დიჭყჷ დინოხოლენ ლჷმეფქ კლანეფს შქას, ნამუქჷთ გეთუ ისლანდიაშ ნორვეგიაშ ომაფეშ დოქვემდებარებაშა მიშულათ 1262 წანას. 1380 წანაშე დანიაშ ოფლობელე რდჷ. ზოხორინელო გინირთჷ 1944 წანას. 1976 წანას ბრიტანეთწკჷმა რკინაშ უკული გეგმიცხადჷ 200 მილიან ჩხომჭოფუაშ ზონაქ. 1985 წანას ისლანდიაქ უბირთვო ზონათ გეგმიცხადჷ.

ლიტერატურა[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ისლანდიურ კულტურას მიარევითოშწანამ სკანდინავიურ დინოხურშა აფუ ჯინჯეფი გოდგჷმილი. არზაშე უმოს ჩინებულ ისლანდიურ კლასიკურ ნაწარმებეფშე საგები, ანუ პროზაული ეპოსეფი მიირჩქინუაფუ, ნამუთ კოკიშ დოხორინიშ ბორჯიშ რე. ბიბლიაშ გოსოფური ნათანგა ისლანდიურ ნინაშა 14-ა ოშწანურას ორხველჷ. ბოლო ხანეფს ალბათ არძაშე უმოს ჩინებულ ჭარუთ შილებე ჰალდორ კილიან ლაქსნესი მიფრჩქინათ, ნამუქჷთ 1955 წანას ნობელიშ პრემია მიღჷ.

მედია[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ისლანდიას ირწანას სოდგარენი 400 წინგი დო ჟურნალი გჷშმურს. მაართა გაზეთიქ 1848 წანას გიშართჷ. ქიანას ამდღა 35 გაზეთი გიშმურს, ნამუეფიშ უმენტაშობა ირმარული რე. ხუთი ირდღალური გაზეთიშე უმენტაში ტირაჟი დუდიშალაშ პარტიაშ ობეშტუ ორგანოს - "მორგუნბლადიდს" უღუ. დიდი პოპულარობათ რგებაულენს "DV" დო "ულპუდიბლადეტი". ისლანდიას ჯგირ ხანიშ მალობას ხვალე ართი რადიოსადგური რდჷ (რეიკიავიკის) სუმი რეტრანსლატორით. ასე "AM" ფორმატიშ სუმ სადგური არებენს, 70 - "FM" ფორმატიშ დო ართ ხოლო კუნტაპოპორამი. რადიომიმაღებუ (სტატისტიკაშ მეჯინათ) ირი ჸუდეს რე (260 000). ტელემაუჭყაფალობაქ ისლანდიას 1966 წანას დიჭყჷ. რე 14 ტელეარხი (156 რეტრანსლატორიშ მეკოროცხუათ), ხოლო სატელევიზიო სადგური ამერიკულ ბაზა კებლავიკის. ისლანდიაშ ინტერნეტდომენი რე - .is. ამდღანერდღათ ქიანას 20-შახ ინტერნეტპროვაიდერი, 263 980 ჰოსტი დო ინტერნეტქსელიშ 200300 აქტიური მახვარებუ რე.

ისლანდიური ოზადე[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ისლანდიური ჩხონჩხიშ კუპატი

ისლანდიაშ ოზადე მეტო გჷშაკერძაფილი რე დო უმოსო, ჩხომს დო შხურიშ ხორცის გეძჷ. აბანობურ დელიკატესეფს ტორამატურ- þorramatur ჯოხო. ანდა სახეობაშ ორტვინობა მოჸუნა გეოთერმულ სატჷბარეფს. არძაშე უმოს უბრალო ოჭკომალი რე გრაფლაქსი- graflax (დინოდვალირი ორაგული კამათ). ართ-ართი თარი ერუანული ოჭკომალი ჰაუკარლია რე- hákarl (ზვიგენიშ გემუანი ხორცი). ჭოფილ ზვიგენს გვერდო ქვიშას ნთხორნჷა, ნამა ჸორადუაშ მუდგარენ დონეშა ქიმერთასჷნ. თეშ უკულ გეშანთხორჷნა, ხოლო გარკვეულ პერიოდის თოკეფს მუკმაბუნუანა, უკული, კეთებული სახეთ, დჷრფაწკჷმა ართო ჭკომუნა. ისლანდიას მოსოფელს არძაშ უმოს თხჷთხჷ ქობალს ჭუნა, ნამუსჷთ ლჲოივაბრიოზს - laufabrauð უძახჷნა, თაქ აკეთენა ”ვულკანურ ქობალს” ხოლო. ისლანდიას ძირითადო ყავას შუნა. ყავახანეფს ხვალე მაართა ჭირქაშ ფარას გაფულენა, არძა გეჸვენჯის უფასოთ ღებულენა. ლუდი, ღვინი დო შხვა სახეობაშ სპირტამი ოშუმალეფი ალაზიმაფათ ძვირი რე: მაგალითო, ლუდიშ ჭე დიდ კათხა 8$ ღირჷ, ჭიჭე 5$. 1989 წანაშახ ისლანდიას თელ 75 წანაშ მალობას ლუდიშ შუმა შურო ვეშილებედჷ. ისლანდიური დჷრფა ბრენივინი კარტოფილშე აკეთენა დო ტმინით რე არომატმეჩამილი. ქიანას ბრელი რე რესტორანეფი, სოდე ერუანულ ოჭკომალეფწკჷმა ართო, ევროპულ ოჭკომალეფს ხოლო მირთვენს მაკორნებუ. რესტორანეფს საკაკალოშ ოშქარი ფასი 20-50 დოლარი რე. ოფიციანტიშო ”კუჩხიშ ქირაშ” მეჩამა ვარე რეკომენდებული.

საინტერესო ფაქტეფი[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  • რეიკიავიკი მოსოფელიშ არძაშე უმოსი ოორუე ნანანოღა რე
  • ისლანდიაშ პარლამენტი ალთინგი მოსფელს არძაშე უმოსი ჯვეში პარლამენტი რე.
  • ისლანდია ვულკანური გორჩქინაშ არძაშე უმოსი დიდი კოკი რე
  • ისლანდიარეფს ბობრათუმამეფიშ პროცენტული მუდანობა უმაღალაში რე მოსოფელს, 92%, თაჸურეშე 80% რღია ბობრა რე.
  • კანკალეშა ისლანდიას გრენლანდიაშე აისბერგეფით მეშარე ჩე თუნთეფი ხოლო ოსუმარნა. 2008 წანაშ მესის ჟირ მარაშ გიშატებუთ ჟირ თუნთიქ გეგმორთჷ კოკშა მოხოლაფირ აისბერგიშე.
  • ვატნაიჲოკიუდლი — ჯიშთი ისლანდიას, არძაშე უმოსი დიდი ჯიშთი რე ევროპას.
  • ისლანდიაშ ტერიტორიაშ 10%-შ უმოსი ჯიშთეფით რე ფორილი. (12 ანთ. კმ²).
  • პოპულარული ოჭკომალი ისლანდიას ჰაკარლია, ნამუთ ვართ მეტ ვართ ნორკე, ზვიგენიშ გჷშასკირაფილი ხორცი რე.
  • ვულკანი ჰეკლა ევროპას უდიდაში ვულკანი რე.
  • წყარგელაფუ დეტიფოსი ევროპას არზაშე უმოსი დიდი რე — თიში სიმაღალა 40 მ, სიგანა 100 მ.
  • ისლანდიაშ უგინძაში წყარმალუ რე ტჲოურსაუ — 237 კმ.
  • ისლანდიარეფს ვაუღუნა გვარი. თინეფს ხვალე დაბადებაშ ბორჯის მეჩამილი მუში ჯოხო უღუნა დო მუმაშ (კანკალეშა დიდაშ) ჯოხო გითმიაძინუნა. მაგალითო ისლანდიარი მაბიე ბიორკი გუდმუნდსდოტირი რე ანუ გუდმონდიშ-ძღაბი, ქიანაშ პრეზიდენტი სულავიურ რაგნარი გრიმსონი ანუ გრიმიშ-ბოშ რე.

რესურსფი ინტერნეტის[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

Commons-logo.svg
ვიკიოწკარუეს? რე ხასჷლა თემაშენ:

სქოლიო[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

  1. Hvert er formlegt heiti landsins okkar? (Icelandic). Vísindavefurinn. კითხირიშ თარიღი: 21 February 2010.
  2. CIA – The World Fact book – Iceland. Government. United States Government (20 July 2006). კითხირიშ თარიღი: 6 August 2006.
  3. Statistics Iceland. Government. The National Statistical Institute of Iceland (14 September 2008). კითხირიშ თარიღი: 14 September 2008.
  4. Don Young (2 September 2009). Reykjavik Iceland & it's Surroundings. Hunter Publishing, Inc, გვ. 30. ISBN 9781588437983. წაკითხვის თარიღი: 20 May 2011.