დინორეშა გინულა

იემენი

რსხილეფიშ რედაქტირაფა
ვიკიპედიაშე
ათე ხასჷლა რე სახენწჷფოშ გეშა. შხვა შანულობეფიშ გეშა, ქძ. იემენი (მიარეშანულამი).
იემენიშ რესპუბლიკა
არაბ. الجمهورية اليمنية‎‎
al-Jumhūriyyatu l-Yamaniyyatu (ფორმალური)
al-Jumhūriyyah l-Yamaniyyah (ვაფორმალური)
იემენი
იემენიშ
დევიზი: არაბ. الله، الوَطَن، الثَورة، الوَحدة‎‎
"ღორონთი, ქიანა, რევოლუცია, ართობა"
ჰიმნი: არაბ. نشيد اليمن الوطني‎‎
al-Jumhūrīyah al-Muttaḥidah
"გოართოიანაფილ რესპუბლიკა"

იემენიშ ორენი
ნანანოღასანა

15°00′ ოორ. გ. 48°00′ ელ. გ. / 

უკაბეტაშ ნოღა სანა, ადენი
ოფიციალურ ნინა(ეფი) არაბული
რელიგია 
თარობა უნიტარულ დღაშური რესპუბლიკა
 -  საპრეზიდენტო ხენჯღვერალაშ სხუნუშ მადუდე რიშად ალ-ალიმი (სადიო)[n 1]
 -  პრემიერ-მინისტრი აჰმედ ავად ბინ მუბარაქი (სადიო)[n 2]
ფართობი
 -  გვალო 455,503 კმ2 (53-ა)
 -  წყარი (%) უნიშული
მახორობა
 -  2023 ფასებათ 34,449,825[1] (48-ო)
 -  მეჭედალა 75.6 ად/კმ2 (143-ა)
ედპ (ჸუპ) 2013 ფასებათ
 -  გვალო $69.963 მილიარდი (109-ა)
 -  ართ მახორუშე $2,053 (180-ა)
აგი (2022) 0.424 (დაბალი) (186-ა)
ვალუტა იემენიშ რიალი (YER)
ბორჯიშ ორტყაფუ UTC+03:00
ქიანაშ კოდი YEM
Internet TLD .ye
ოტელეფონე კოდი +967
Map
იემენიშ ინტერაქტიულ რუკა

იემენი (არაბ. اليمن‎‎), ოფიციალურ ჯოხოდვალა — იემენიშ რესპუბლიკა (არაბ. الجمهوريّة اليمنية‎‎) — სახენწჷფო ობჟათე-ბჟადალ აზიას[2], არაბეთიშ ჩქონიშ ობჟათე მუხურს. ოორუეშე უხურგანს საუდიშ არაბეთი, ოორუე-ბჟაეიოლშე — ომანი, ბჟადალშე — ჭითა ზუღა დო ობჟათეშე — ინდოეთიშ ოკიანე, აფრიკაშ ქაშ მანგას ართამ ოზუღე ხურგ უღჷ ერიტრეა, ჯიბუტი დო სომალიწკჷმა. ფართობი — 455,503 კმ², ნამუშით არაბეთიშ ჩქონს მაჟირა ქიანა რე. სანაა კონსტიტუციურ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა რე. იემენიშ ორჩანიე მახორობა რე 34.7 მილიონი, ჯინჯულო მუსლიმ არაბეფი.[3] ქიანა გეჸვენჯ ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათურ რე: არაბულ ქიანეფიშ ლიგა, გოერო, უგინობირაფუობაშ ყარაფი დო ისლამურ წოროხანდაშ ორგანიზაცია.

გეოგრაფიულ ორენიშ ჭყოლოფუათ, იემენ 7,000 წანაშ გოძვენას შხვადოშხვა ცივილიზაციაშ შარააკართაფუს იდვალუაფუდჷ. ჯვ. წ. 1200 წანას, საბაარეფქ გაჭყეს გოპეულერ ოვაჭრე ომაფე, ნამუთ იკათუანდჷ თეხანურ ეთიოპიაშ დო ერიტრეაშ ნორთეფს.[4][5][6] 275 წანას, თინა დოთირჷ ჰიმიარიტეფიშ ომაფექ, ნამუშათ მიშმეშჷ თეხანურ იემენიშ უმენტაშ ნორთ დო იუდაიზმიშ ჸონიერ გაულაშ გიმე რდჷ.[7] მაანთხა ოშწანურას, ქირსიანობაქ გორჩქინდჷ, ნამუსჷთ მაშკვითა ოშწანურას მაჸუნჷ ისლამიშ ბიწორ მოდვალაქ. იემენურ ჯარეფქ შანულამ როლ ილაჸაფჷ ორდოიან ისლამურ ეჭოფუეფს.[8] შხვადოშხვა დინასტიაქ გორჩქინდჷ 9-ა დო 16-ა ოშწანურეფს შქას.[9] 19-ა ოშწანურას, ქიანა გორთილ რდჷ ოსმალეთიშ დო ბრიტანეთიშ იმპერიეფს შქას. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, გიჭყჷ იემენიშ ომაფექ, ნამუქჷთ 1962 წანას მინორთაშ შედეგო გჷნირთუ იემენიშ არაბულ რესპუბლიკათ (ოორუე იემენი). 1967 წანას, ბრიტანულ ადენიშ პროტექტორატიქ გჷნირთუ ზოხორინელ იემენიშ ოკათე დემოკრატიულ რესპუბლიკათ (ობჟათე იემენი), პირველ დო აკა ოფიციალურ სოციალისტურ სახენწჷფო არაბულ ოქიანუს. 1990 წანას, ჟირ იემენურ სახენწჷფოქ აკიკათჷ დო თეხანურ იემენიშ რესპუბლიკაქ გიჭყჷ, ნამუშ პირველ პრეზიდენტ რდჷ ალი აბდალა სალეჰი, ნამუქჷთ 2012 წანას გჷნორინაფილქ იჸუ არაბული აფუნიშ ბორჯის.[10][11]

2011 წანაშე, იემენს რე პოლიტიკურ კრიზისი, ნამუთ ეიშანუაფუ სიდაღარაშ, უმუშერობაშ, კორუფციაშ დო პრეზიდენტ სალეჰიშით ქიანაშ კონსტიტუციაშე საპრეზიდენტო ვადაშ ეშაღალაშ გეგმაშ სააწმარენჯო შოშეშ პროტესტეფით.[12] 2015 წანაშო, ქიანაქ ქენშალჷ მიმალ ომენოღალე ლჷმას, სოდე ანდა სუბიექტ იბურჯუ ხემანჭუაფაშო, თინეფს შქას ერეფოშქაშეთ აღიარაფილ თარობა — საპრეზიდენტო ხემანჯღვერალაშ სხუნუ დო ჰუსიტურ ყარაფიშ უმაღალაშ პოლიტიკურ სხუნუ. თე კონფლიქტიქ, ნამუქჷთ ანდა შხვაშ თურ სახენწჷფო ქიკათჷ, გჷმიჭანუ სერიოზულ ჰუმანიტარულ კრიზისი.[13][14][15][16][17][18]

იემენ რე მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე მერკეთ წუმოძინელ ქიანა,[19] ჸონიერ წუმოძინაშ შანულამ ხარხაშ წჷმი რე,[20] დო არხო ბჟაეიოლ დო ოორუე აფრიკაშ ქიანეფს შქას ართ-ართ უდაღარაშ რე.[21] 2019 წანაშ გოეროშ ჩინებაშ მეჯინათ, იემენს არძაშე უმოს ადამიერ რე, ნამუეფჷთ ჰუმანიტარულ მოხვარას ოხვილჷნან, თეჯგურა დოხოლაფირო 24 მილიონ ადამიერ რე, მეხოლაფირო ქიანაშ მახორობაშ 75%.[22] 2020 წანაშ დგომარობათ, იემენქ ციცხე სახენწჷფოეფიშ ინდექსის პირველ აბან გეჭოფჷ [23] დო მაჟირა არძაშე უფრაშ ქაიანა რე გლობალურ შქირენაშ ინდექსით, უწორუანს ხვალე ცენტრალურ აფრიკაშ რესპუბლიკა.[23] თეშ მოხ, არძაშე უდაბალაშ ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექს უღჷ არძა ვააფრიკულ ქიანეფს შქას.

კომენტარეფი

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  1. ↑ სადიო რე უჟინაშ პოლიტიკურ სხუნუშე მაჰდი ალ-მაშატიწკჷმა. თარობას ოფიციალურ პოსტიშ უდუკებუაშ უმკუჯინალო, ჰუსიტურ ყარაფიშ ლიდერ აბდულ-მალიქ ალ-ჰუთი აკონტროლენს უჟინაშ პოლიტიკურ სხუნუს.
  2. ↑ სადიო რე უჟინაშ პოლიტიკურ სხუნუშე აბდელაზიზ ბინ ჰაბტურიწკჷმა

რესურსეფ ინტერნეტის

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

თარობაt

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ისტორია

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

ტურიზმი

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

რუკა

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]

სქოლიო

[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
  1. ↑ Yemen population. World Population Review. კითხირიშ თარიღი: 20 April 2023.
  2. ↑ Yemen | History, Map, Flag, Population, Capital, & Facts | Britannica (en). კითხირიშ თარიღი: 2023-04-16.
  3. ↑ Yemen Population (2023) - Worldometer (en). კითხირიშ თარიღი: 2023-11-12.
  4. ↑ Burrowes, Robert D. (2010). Historical Dictionary of Yemen. Rowman & Littlefield, ხს. 319. ISBN 978-0-8108-5528-1. 
  5. ↑ St. John Simpson (2002). Queen of Sheba: treasures from ancient Yemen. British Museum Press, ხს. 8. ISBN 0-7141-1151-1. 
  6. ↑ Kenneth Anderson Kitchen (2003). On the Reliability of the Old Testament. Wm. B. Eerdmans Publishing, ხს. 116. ISBN 0-8028-4960-1. 
  7. ↑ Yaakov Kleiman (2004). DNA & Tradition: The Genetic Link to the Ancient Hebrews. Devora Publishing, ხს. 70. ISBN 1-930143-89-3. 
  8. ↑ Marta Colburn (2002). The Republic of Yemen: Development Challenges in the 21st Century. CIIR, ხს. 13. ISBN 1-85287-249-7. 
  9. ↑ (2007) Civil Wars of the World: Major Conflicts Since World War II, Volume 1. ABC-CLIO, ხს. 810. ISBN 978-1-85109-919-1. 
  10. ↑ Laura Etheredge (2011). Saudi Arabia and Yemen. The Rosen Publishing Group, ხს. 137. ISBN 978-1-61530-335-9. 
  11. ↑ Why Most Yemenis Should Despise Ex-president Ali Abdullah Saleh. კითხირიშ თარიღი: 20 August 2015.
  12. ↑ James L. Gelvin (2012). The Arab Uprisings: What Everyone Needs to Know. Oxford University Press, ხს. 68. ISBN 978-0-19-989177-1. 
  13. ↑ Mareike Transfeld (2014). Capturing Sanaa: Why the Houthis Were Successful in Yemen. კითხირიშ თარიღი: 17 October 2014.
  14. ↑ Steven A. Zyck (2014). Mediating Transition in Yemen: Achievements and Lessons. კითხირიშ თარიღი: 17 October 2014.
  15. ↑ Silvana Toska. “Shifting balances of power in Yemen's crisis“, 26 September 2014. კითხირიშ თარიღი: 24 October 2014. 
  16. ↑ “Houthi leader vows to defend 'glorious revolution'“, 8 February 2015. კითხირიშ თარიღი: 7 February 2015. 
  17. ↑ Aboueldahab, Noha. Yemen's fate was sealed six years ago. კითხირიშ თარიღი: 24 November 2017.
  18. ↑ Borger, Julian. “Saudi-led naval blockade leaves 20 m Yemenis facing humanitarian disaster“, 5 June 2015. კითხირიშ თარიღი: 31 October 2015. 
  19. ↑ LDCs at a Glance | Department of Economic and Social Affairs (25 May 2008). კითხირიშ თარიღი: 29 July 2020.
  20. ↑ Least Developed Countries (LDCs) | Department of Economic and Social Affairs (23 September 2010). კითხირიშ თარიღი: 29 July 2020.
  21. ↑ Overview. კითხირიშ თარიღი: 2 February 2023.
  22. ↑ Yemen: 2019 Humanitarian Needs Overview [EN/AR]. United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) (14 February 2019). კითხირიშ თარიღი: 17 June 2019.
  23. 1 2 Global Data | Fragile States Index. კითხირიშ თარიღი: 29 July 2020.


wikistub ათე სტატია მერკე რე.
თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.
გორილი რე "https://xmf.wikipedia.org/w/index.php?title=იემენი&oldid=244218"-შე