თურქმენეთი
| თურქმენეთი Türkmenistan თურქმენეთი |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| დევიზი: თურქმ. Türkmenistan Bitaraplygyň watanydyr „თურქმენეთი რე ნეიტრალიტეტიშ მასქერი“[1][2] |
||||||
| ჰიმნი: თურქმ. Garaşsyz Bitarap Türkmenistanyň Döwlet Gimni „ზოხორინელი ნეიტრალური თურქმენეთიშ ერუანული ჰიმნი“ |
||||||
.svg) |
||||||
| ნანანოღა (დო უკაბეტაში ნოღა) | აშხაბადი / | |||||
| ოფიციალური ნინა(ეფი) | თურქმენული[3] | |||||
| რელიგია |
|
|||||
| თარობა | უნიტარული საპრეზიდენტო რესპუბლიკა ტოტალიტარული მონძალური დიქტატურაშ გამაგალაშ გიმე[4][5] | |||||
| - | პრეზიდენტი | სერდარ ბერდიმუჰამედოვი | ||||
| - | ვიცე-პრეზიდენტი | რაშიტ მერედოვი | ||||
| ფართობი | ||||||
| - | გვალო | 491,210 კმ2 (52-ა) | ||||
| - | წყარი (%) | 4.9 | ||||
| მახორობა | ||||||
| - | 2022 ფასებათ | 7,057,841 (105-ა) | ||||
| - | მეჭედალა | 14.4 ად/კმ2 (221-ა) | ||||
| ედპ (ჸუპ) | 2025 ფასებათ | |||||
| - | გვალო |  $126.132 მილიარდი[6] (83-ა) |
||||
| - | ართ მახორუშე | $19,938 (80-ა) |
||||
| აგი (2022) | 0.744 (მაღალი) (94-ა) | |||||
| ვალუტა | თურქმენული მანათი (TMT) |
|||||
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC +5 | |||||
| ქიანაშ კოდი | TM | |||||
| Internet TLD | .tm | |||||
| ოტელეფონე კოდი | +993 | |||||
თურქმენეთი (ოფიციალურო თურქმენისტანი, თურქმ. - Türkmenistan) — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო ცენტრალურ აზიას , ნამუსჷთ ოორუე-ბჟადალშე უხურგანს ყაზახეთი, ოორუეშე, ბჟაეიოლშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე — უზბეკეთი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ავღანეთი, ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟადალშე — ირანი, ბჟადალშე ომძღჷ კასპიაშ ზუღა.[7] ქიანაშ უკაბეტაში ნოღა დო ნანანოღა რე აშხაბადი. ამშვი თურქული სახენწჷფოშე ართ-ართი რე. 7 მილიონშე უმოსი მახორობათ, [8] თურქმენეთი აზიაშ 35-ა ქიანა რე მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ[9] დო ცენტრალურ აზიაშ რესპუბლიკეფს შქას არძაშე მერკე მახორობაშ ჸუნს, თაშნეშე აზიაშ კონტინენტიშ ართ-ართი არძაშე მერკეთ დოხორელი ქიანა რე.[10][11]
თურქმენეთი კაბეტი ხანიშ მეძენას ანდა იმპერიას დო კულტურას მეთმიორსხუანდჷ ართიანს.[10] მერვი რე ცენტრალური აზიაშ ართ-ართი უჯვეშაში ნოღა ოაზისი,[12] დო ნამდგარდია ბორჯის რდჷ მოსოფელიშ ართ-ართი უკაბეტაში ნოღა.[13] თაშნეშე რდჷ ისლამური ოქიანუშ ართ-ართი უკაბეტაში ნოღა დო აბრეშუმიშ რზაშ შანულამი პუნქტი. 1881 წანას ანექსირებულქ იჸუ რუსეთიშ იმპერიაშით, თურქმენეთიქ შანულამი როლი ილაჸაფუ რეგიონიშ ანტიბოლშევიკური ყარაფის. 1925 წანას, თურამენეთიქ სხუნუეფიშ რსხუშ აკმადგინალი — თურქმენეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკათ (თურქმენეთიშ სსრ) გჷნირთუ; 1991 წანას, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშ უკული ზოხორინელი სახენწჷფოთ გჷნირთუ.[10]
ქიანა ფართოთ რე გაკრიტიკებული ადამიერიშ ნებეფიშ გალახა დგომარობაშ გეშა, თინეფს შქას უჭიჭაშობეფიშ მერყებაშენ, პრესაშ დო რწუმაშ დუდიშულაშ ნარკულობაშ გეშა. 1991 წანას, სხუნუეფიშ რსხუშე ზოხორინალაშ გჷმოცხადებაშ უკული, თურქმენეთი რეპრესიული ტოტალიტარული რეჟიმიშ გამაგალაშ გიმე რე: იროიანი პრეზიდენტი საფარმურატ ნიაზოვი (თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ „თურქმენბაში“ ვარ-და „თურქმენეთიშ მადუდე“) 2006 წანაშახ, ღურაშახ; გურბანგული ბერდიმუჰამედოვი, ნამუქჷთ 2007 წანას პრეზიდენტო გჷნირთუ ვადემოკრატიული გიშაგორუეფს „გომორძგუაშ“ უკული (თეიშახ რდჷ ვიცე-პრეზიდენტი, უკული არსულენდჷ პრეზიდენტიშ საღალობას); დო თიში ქომოლსქუა სერდარი, ნამუქჷთ 2022 წანაშ ერეფოშქაშე დჷმაკვირეეფიშით ვადუდიშულო დო უსამართოთ ფასებული საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს „გიმორძგჷ“ დო ასე ხემანჭუაფას ირთჷნს მუამუშიწკჷმა.[14][15][5]
თურქმენეთის უღჷ მოსოფელს მახუთა უკაბეტაში ორთაშობური გაზიშ ოზირუე.[16] ქიანაშ უმენტაში ნორთი იდვალუაფუ ყარაყუმიშ ტიოზის. 1993-2019 წანფეს, მენმოღალეეფი ელექტროენერგიას, წყარს დო ორთაშობური გაზის სახენწჷფოშე უფასეთ ღებულენდეს.[17] თურმენეთი დჷმაკვირე ქიანა რე თურქული სახენწფოეფიშ ორგანიზაციას დო თურქული კულტურაშ ერეფოშქაშე ორგანიზაციას, გოეროშ მაკათური სახენწჷფო.[18]
თხილერი ტერიტორიეფი
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
ადმინისტრაციული დორთუალა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
თარი სტატია: თურქმენეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა.
- ნოღა აშხაბადი
- ახალიშ ვილაიეთი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ანაუ[19]
- ბაკლანიშ ვილაიეთი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ბალკანაბატი (ნებიტ-დაგი).
- დაშოგუზიშ ვილაიეთი. ადმინისტრაციული ცენტრი — დაშოგუზი (თაშაუზი).
- ლებაპიშ ვილაიეთი. ადმინისტრაციული ცენტრი — თურქმენაბატი (ჩარჟოუ).
- მარიშ ვილაიეთი. ადმინისტრაციული ცენტრი — მარი.
სახენწჷფო სიმბოლოეფი
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა] თარი სტატია: თურქმენეთიშ კონსტიტუცია.
(თურქმენეთიშ კონსტიტუციაშ დუდი)
- თურქმენეთიშ, მუჭოთ სუვერენული სახენწჷფოშ სიმბოლოეფიე - სახენწჷფო შილა, სახენწჷფო გერბი, სახენწჷფო ჰიმნი. შილა, გერბი, ჰიმნი დითმიგდინუაფუ დო ითხილუაფუ კანონით.
ვალუტა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
თარი სტატია: თურქმენული მანათი.მანათი — თურქმენეთშ ოფიციალური სავალუტო ართული, ემანგებუ 100 ტენგეს. ვალუტაშ კოდი ISO 4217-შ მეჯინათ TMT. მანათი მიშაღალირიე 1993 წანაშ 1 გერგობათუთას. [20].
ფოტოგალერეა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]
რესურსეფი ინტერნეტის
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]სქოლიო
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- ↑ "Turkmenistan is the motherland of Neutrality" is the motto of 2020 | Chronicles of Turkmenistan. Chronicles of Turkmenistan. En.hronikatm.com (28 December 2019). კითხირიშ თარიღი: 26 May 2020.
- ↑ Turkmen parliament places Year 2020 under national motto "Turkmenistan – Homeland of Neutrality" – tpetroleum. Turkmenpetroleum.com (29 December 2019). კითხირიშ თარიღი: 26 May 2020.
- ↑ Turkmenistan's Constitution of 2008. კითხირიშ თარიღი: 17 December 2020.
- ↑
- (2007) „Totalitarianism: The Case of Turkmenistan“. Human Rights & Human Welfare (Human Rights in Russia and the Former Soviet Republics): ხს. 107–116. * Williamson, Hugh (24 March 2022). The internet is crucial. ციტატა: „Turkmenistan stands out as a totalitarian state. It gives absolutely no scope to dissident opinions and independent media. The regime censors the internet heavily.“ კითხირიშ თარიღი: 4 May 2022. * (March 2009) Dismantling totalitarianism?: Turkmenistan under Berdimuhamedow. Washington, D.C.: Paul H. Nitze School of Advanced International Studies. ISBN 9789185937172. * “Turkmenistan: New president, old ideas“, Eurasianet, 15 March 2022. კითხირიშ თარიღი: 4 May 2022. * Nations in Transit: Turkemistan (2016). კითხირიშ თარიღი: 4 May 2022. * Turkmenistan at Twenty-Five: The High Price of Authoritarianism. Carnegie Endowment for International Peace (30 January 2017). კითხირიშ თარიღი: 4 May 2022.
- 1 2 “Turkmenistan's president expands his father's power“, Associated Press, 22 January 2023. კითხირიშ თარიღი: 29 January 2023.
- ↑ World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Turkmenistan). International Monetary Fund (10 October 2023). კითხირიშ თარიღი: 14 October 2023.
- ↑ Afanasiev, Vladimir (2021-01-21). Deep-water friendship: Turkmenistan and Azerbaijan bury Caspian Sea hatchet (en). კითხირიშ თარიღი: 2023-04-07.
- ↑ 2022 Complete Population and Housing Census of Turkmenistan.
- ↑ Asian Countries by Population (2024) - Worldometer.
- 1 2 3 (in en)Turkmenistan, Central Intelligence Agency, 19 October 2021, https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/, წაკითხულია: 25 October 2021
- ↑ Turkmenian (en). კითხირიშ თარიღი: 13 December 2020.
- ↑ State Historical and Cultural Park "Ancient Merv". კითხირიშ თარიღი: 26 July 2020.
- ↑ Tharoor, Kanishk (2016). Lost cities #5: how the magnificent city of Merv was razed – and never recovered. ციტატა: „Once the world's biggest city, the Silk Road metropolis of Merv in modern Turkmenistan destroyed by Genghis Khan's son and the Mongols in AD1221 with an estimated 700,000 deaths.“ კითხირიშ თარიღი: 26 July 2020.
- ↑ “As Expected, Son Of Turkmen Leader Easily Wins Election In Familial Transfer Of Power“, RadioFreeEurope/RadioLiberty. კითხირიშ თარიღი: 28 March 2022. (en)
- ↑ “Turkmenistan: Autocrat president's son claims landslide win“, Deutsche Welle, 15 March 2022. კითხირიშ თარიღი: 28 March 2022.
- ↑ BP Statistical Review of World Energy 2019. კითხირიშ თარიღი: 13 December 2019.
- ↑ Turkmen ruler ends free power, gas, water – World News (10 October 2017). კითხირიშ თარიღი: 15 July 2018.
- ↑ AA, DAILY SABAH WITH (2021-11-17). 'Turkmenistan's new status in Turkic States significant development' (en-US). კითხირიშ თარიღი: 2022-02-23.
- ↑ Академия наук Туркменистана/Академия наук Туркменистана
- ↑ Официальный сайт компании «Thomas de la Rue» Archived 2011-02-04 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
| |||||
