ვიეტნამი

ვიეტნამიშ სოციალისტური რესპუბლიკა
ვიეტნამიშ სოციალისტური რესპუბლიკა ვიეტ. Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam; ვიეტნამი
	დევიზი: ვიეტ. Độc lập - Tự do - Hạnh phúc; „ზოხორინალა – დუდიშულა – ბედინერობა“
	ჰიმნი: ვიეტ. Tiến Quân Ca; „მომარშე ჯარიშ ბირა“;
	ვიეტნამიშ ორენი
ნანანოღა	ჰანოი; 21°02′ ოორ. გ. 105°51′ ელ. გ. /
უკაბეტაში ნოღა	ხოშიმინი
ოფიციალური ნინა(ეფი)	ვიეტნამური
რელიგია	86.32% ვა რელიგიური / ოკთ ; 6.1% კათოლიციზმი; 4.79% ბუდიზმი; 1.02% ჰოა-ჰაოიზმი ; 1% პროტესტანტიზმი ; 0.58% კაოდაიზმი ; 0.07% ისლამი ; 0.12% შხვა; (2019)
თარობა	უნიტარული მარქსისტულ-ლენინისტური ართპარტიული სოციალისტური რესპუბლიკა
ფართობი
მახორობა
ედპ (ჸუპ)	2025 ფასებათ
აგი (2023)	0.766 (მაღალი) (93-ა)
ვალუტა	ვიეტნამური დონგი (VND)
ბორჯიშ ორტყაფუ	(UTC +7სთ.)
ქიანაშ კოდი	VN
Internet TLD	.vn
ოტელეფონე კოდი	+84

ვიეტნამი (ვიეტ. Việt Nam^ⓘ)^{[კომ. 3]}, ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა ვიეტნამიშ სოციალისტური რესპუბლიკა (ვიეტ. Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam) — სახენწჷფო ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ მატერიკული ნორთიშ ბჟაეიოლი მუხურს. ქიანაშ ფართობი რე 331.000კმ², მახორობა — 100 მილიონშე უმოსი, ნამუშით მოსოფელს მა-15 ქიანა რე. ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ჟირი კომუნისტური სახენწჷფოშე ართ-ართი რე,^{[კომ. 4]} ვიეტნამს ოორუეშე უხურგანს ჩინეთი,ბჟადალშე — ლაოსი დო კამბოჯა, ობჟათე-ბჟადლაშე — ტაილანდიშ ჸუჯი, ბჟაეიოლშე — ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა; თაშნეშე ოზუღე ხურგეფი უღჷ ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟადალშე ტაილანდი, მალაიზია დო ინდონეზიაწკჷმა, ბჟაეიოლშე — ფილიპინეფწკჷმა, ოორუე-ბჟაეიოლშე — ჩინეთწკჷმა. ქიანაშ ნანანოღა რე ჰანოი, მარა უკაბეტაში ნოღა რე ჰო ში მინი.

ვიეტნამი დოხორელი რე პალეოლითიშ ბორჯიშე, სახენწჷფოეფქ დირსხჷ ჯვ.წ. პირველ ვითოშწანურას ჭითა წყარმალუშ დელტას, თეხანური ოორუე ვიეტნამს.^[6] ხანიშ დინასტიაქ ქიმკირსხჷ ოორუე დო ცენტრალური ვიეტნამი, ნამუეფჷთ ჩინეთიშ გამაგალაშ გიმე რდჷ ჯვ. წ. 111 წანაშე 939 წანაშ პირველი დინასტიაშ გორჩქინაშახ. გემაჸვენჯი მონარქიული დინასტიეფქ ჩინეთიშ გაულა ქემშიწყორეს კონფუციანობაშ დო ბუდიზმიშ მეშქაშობათ დო ობჟათეჸურე გიძინეს მეკონგიშ დელტაშახ, გეჭოფეს ჩამპა. მა-17 დო მა-18 ოშწანურეფიშ უმენტაში ნორთიშ განწეხანს ვიეტნამი ფაქტობურო ჟირი ოპალუეთ რდჷ დორთილი: დანგ ტრონგი დო დანგ ნგოაი. ნგუენეფქ — ეკონაი იმპერიული დინასტიაქ 1883 წანას დენებჷ საფრანგეთის. 1887 წანას, თიშ ტერიტორიაქ სუმი ზოხო რეგიონო გენშართჷ საფრანგეთიშ ინდოჩინეთშა. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, ხეთეშე, ვიეტნამიშ კოლაიციური ფრონტიქ, ნამუსჷთ დუდენდჷ კომუნისტი რევოლუციონერი ხო ში მინი, ქჷდიჭყუ მარაშინათუთაშ რევოლუცია დო 1945 წანას გეგმაცხადჷ ვიეტნამიშ ზოხორინალა იაპონიაშ იმპერიაშე.

XX ოშწანურას ვიეტნამქ განწეხანიანი ლჷმეფი გჷნიღუ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, საფრანგეთიქ დირთჷ მუში კოლონიური ხემანჭუაფაშ აკადგინალო ინდოჩინეთიშ პირველი ლჷმაშ მალობაშის, ნამუსჷთ 1954 წანას ვიეტნამქ გიმორძგჷ. ვიეტმინიშ დო საფრანგეთიშ შქას ხემოჭარილი ხეკულუეფიშ შედეგო, ვიეტნამქ ჟირ ნორთო გირთჷ. ხეთეშე დიჭყჷ ვიეტნამიშ ლჷმაქ სხუნუეფიშ რსხუშ დო ჩინეთიშით ხუჯდოკინელ კომუნისტურ ოორუე ვიეტნამ დო ააშ-შით ხუჯდოკინელ ანტიკომუნისტურ ობჟათე ვიეტნამ შქას. 1975 წანას, ოორუე ვიეტნამიშ გომორძგუაშ უკული, ვიეტნამქ აკიკათჷ უნიტარული კომუნისტური სახეწჷფოთ, ნამუქჷთ 1976 წანას ვიეტნამიშ კომუნისტური პარტიაშ (CPV) ხემანჯღვერობათ სოციალისტური სახელმწიფო გეგმაცხადჷ. ვაეფექტური ლამებურ ეკონომიკაქ, ბჟადალიშით მიშნაღელ სავაჭრო ემბარგოქ, კამბოჯა დო ჩინეთწკჷმა ლჷმეფქ ქიანას ხოლო უმოსო აკმობორკჷ. 1986 წანას ვიეტნამიშ კომუნისტური პარტიაქ ჩინეთიშ ეკონომიკური რეფორმაშ მოგვენი ეკონომიკური დო პოლიტიკური რეფორმეფი წჷმიჭყუ, ნამუჷთ ქიანა სოციალისტურო ორიენტირებულ საბაზარო ეკონომიკათ გჷნართინუ. რეფორმეფქ ხე ქეშუნწყუ ვიეტნამიშ გლობალურ ეკონომიკაშა დო პოლიტიკაშა ინტეგრაციას.

ვიეტნამი რე წუმმაძინე ქიანა დაბალი დო ოშქაშე მიშნაველიშ მოღვენი ეკონომიკათ. ქიანას უღჷ კორუფციაშ, ცენზურაშ, ანდოგანიშ თხილუაშ ოკითხირეეფიშ დო ადამიერიშ ნებეფიშ გლახა მაძირაფალეფი. ვიეტნამი რე ერეფოშქაშე დო ტარობეფოშქაშე ინსტიტუტფიშ ნორთი, თინეფს შქას ასეანიშ, აზია-რჩქალი ოკიანეშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაციაშ, უგინობირაფუობაშ ყარაფიშ, ფრანკოფონიაშ და მვო-შ. ჟირშა უკებუდჷ გოეროშ უშქურანჯობაშ სხუნუშ მაკათურიშ პოსტი.

ჯოხოდვალა

ოფიციალური: ვიეტნამიშ სოციალისტური რესპუბლიკა.
ერუანული: Viet Nam, Cong Hoa Xa Hoi Chu Nghia Viet Nam.
ეტიმოლოგია: ზიტყვა „ვიეტ“ რე ჩინური იეროგლიფიშ ვიეტნამური გჷმორაგადაფათ, ნამუშ შანულამობა რე „შორს“, „გჷნულა“, „ულა“. თინა მიოშანუანს ჩინეთიშე შორს მაგვალუ ქიანას. მაჟრა ზიტყვა „ნამ“ ობჟათეს შანენს.

გეოგრაფია

ქიანა ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას, ინდოჩინეთიშ ჩქონს. მოხურგე ქიანეფი რე: ლაოსი, კამბოჯა, ჩინეთი. ფართობი: 331.688 კვ.კმ.

სახენწჷფო

სახენწჷფო სისტემა : კომუნისტური რესპუბლიკა.
სახენწჷფოშ მადუდე : პრეზიდენტი ნგიენ მინ ჩიეტი(Nguyễn Minh Triết, 2006).
კანონმადვალუ ორგანო : ართპალატიანი პარლამენტი (498 მაკათური).
ადმინისტრაციული დორთუალა : 58 ოლქი (tinh) დო 3 მუნიციპალიტეტი (thu do).

დემოგრაფია

მახორობა - 83,535,576 (2005), თინეფს შქას 87,6% ვიეტი, 1,7% ტაი.
სახენწჷფო ნინა : ვიეტნამური. შხვა ნინეფი - ინგლისური, ფრანგული, ჩინური, კხმერული.
რელიგია : ბუდიზმი.
ნანანოღა : ჰანოი (1.396 ვითოში).
უშხუაში ნორეფი (ვთშ.): ხოშიმინი (3.415), ჰაიფონი (582), დო ნანგი (453).

ეკონომიკა

რესურსეფი : ფოსფატეფი, ქუანოშქერი, მანგანუმი, ბოქსიტეფი, ქრომატი, ნავთობიშ დო გაზიშ ოზირუეფი, ტყალეფი, ჰიდროენერგია.
ექსპორტი : ქუანოშქერი, ორზა, კაუჩუკი.
ერუანული მიშნაველი: ართ შურშო 430 $.
ვალუტა : დონგი (VND).

ისტორია

1858-84 წანეფს, ფრანგული კოლონიალური ოღვენჯიშ ნორთი რდჷ ინდოჩინეთის. 1945 წანას, ვიეტნამშე გეგშეონეს იაპონიაშ საოკუპაციო ნძალეფი. 1946-შე 1954 წანაშახ მიშჷ ლჷმა ზოხორინალაშო საფრანგეთიშ სააწმარენჯოთ. ჟენევაშ კონვენციაშ მეჯინათ ქიანაქ ჟირ ნორთო გირთჷ მა-17 პარალელო. თეშ უკული ქჷდიჭყჷ ლჷმაქ ოორუე ვიეტნამს დო ობჟათე ვიეტნამს შქას (ნამუსჷთ აქტიურო ოხვარუდჷ ააშ). ლჷმაქ 1976 წანას გეთუ ვიეტნამიშ სოციალისტური რესპუბლიკაშ დორსხუაფათ. 1978-79 წანეფს, ვიეტნამი ოლჷმუდჷ კამბოჯას დო ოხურგე კონფლიქტი უღუდჷ ჩინეთწკჷმა. 90-იან წანეფს თე პრობლემეფქ გეგნოჭყორდჷ.

ოქინაფუეფი

ჰუეშ მონუმენტური კომპლექსი, ჯვეში ნოღა ჰოი ანი, ჰა ლონგიშ ჸუჯი, ფონგ-ნაკე-ბანგიშ ერუანული პარკი.

კომენტარეფი

↑ The census data was also cited in the United States Department of State's 2022 Report on International Religious Freedom regarding Vietnam. However, the report indicated that this figure did not include the potentially significant number of individuals who engage in Buddhist practices to a certain extent without being formally participated in a Buddhist religious group.^[3] An earlier United States Department of State report from 2019 revealed that 26.4 per cent of the population identified with an organised religion. This breakdown included 14.9 per cent identifying as Buddhist, 7.4 per cent as Roman Catholic, 1.5 per cent as Hòa Hảo Buddhist, 1.2 per cent as Cao Đài, and 1.1 per cent as Protestant. The remainder did not identify with any religious group or observed beliefs such as animism or the reverence of ancestors, tutelary and protective saints, national heroes, or esteemed local figures.^[4]
↑ არძაშე უჭყანიარაში პოლიტიკური პოსტი რე ვიეტნამიშ კომუნისტური პარტიაშ გენერალური მელამოსე დო ვართ პრეზიდენტი. გენერალური მელამოსე აკონტროლენს პოლიტბიუროს დო სამელამოსოს, ვიეტნამიშ უმაღალაში გინოჭყვიდირეფიშ მემაღებე ორგანოეფი, ნამუთ პოსტიშ დჷმაკებელს ვიეტნამიშ დე ფაქტო ლიდერო გჷნმართინუანს.
↑ თინჭარუა „Viet Nam“ ვარ-და ედომუშამი ვიეტნამური ფორმა „Việt Nam“ კანკალეშა გჷმირინაუფუ ინგლისურ ნინაშა აბანობური დო სახენწჷფო მასმედიაშით. თინჭარუა „Viet Nam“ ოფიციალური რე აღიარებული ვიეტნამიშ თარობაშით, აკოკათელი ერეფიშ ორგანიზაციაშით დო სტანდარტიზაციაშ ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშით მუჭოთ ქიანაშ სტანდარტიზებული ჯოხოდვალა. თაშნეშე ქოძირით შხვა თინჭარუეფი.
↑ მაჟირა რე ლაოსი.

სქოლიო

↑ Vietnam. Central Intelligence Agency (18 April 2023). კითხირიშ თარიღი: 27 April 2023.
↑ General Statistics Office of Vietnam 2019.
↑ 2022 Report on International Religious Freedom: Vietnam (ანგარიში). Office of International Religious Freedom, United States Department of State. 2022. დოარქივებული რე ორიგინალშე — 11 February 2024. ციტირებაშ თარიღი: 11 February 2024.
↑ Vietnam Government Committee for Religious Affairs, 2018, cited in 2019 Report on International Religious Freedom: Vietnam. United States Department of State. კითხირიშ თარიღი: 12 October 2020.
↑ Constitution of the Socialist Republic of Vietnam. Food and Agriculture Organization. კითხირიშ თარიღი: 20 January 2024.
↑ Seah, A., & Nair, C. M. (2004). Vietnam. Marshall Cavendish.